Η «Πριγκιπισσα Σαυρα» της Αμαντας Μιχαλοπουλου

Παρουσίαση του βιβλίου της Αμάντας Μιχαλοπούλου «Πριγκίπισσα Σαύρα» πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή το βράδυ στο χώρο του βιβλιοπωλείου Παπασωτηρίου. Για το έργο της συγγραφέως μίλησε η φιλόλογος Δώρα Κάσσα, ενώ η συγγραφέας συνομίλησε με τους αναγνώστες της.

Με λογοπαίγνιο ξεκίνησε την εισήγησή της η κ. Κάσσα για να τονίσει την υπαρκτή και όχι μεταφυσική ευθύνη όλων μας για τα τρέχοντα ζητήματα και συγκεκριμένα συνδυάζοντας την επίσκεψη συγγραφέων στην πόλη μας «σε μια συγκυρία κατά την οποία, ενώ «Έξω η ζωή είναι πολύχρωμη» μέσα η Ροδόπη έχει το φαιό χρώμα της λάσπης, εξαιτίας του «Παλιόκαιρου». Και «Πόσες φορές ν’ αντέξουν» οι ίδιοι τόποι, οι ίδιες ομάδες ανθρώπων, οι ίδιες σχέσεις απ’ τις επιθέσεις του καιρού και την αβελτηρία μικρών και μεγάλων εξουσιών;

Εδώ το «Γιάντες» της δικής μας μνήμης και ευθύνης πρέπει να πυροδοτήσει συνειδήσεις και συγκεκριμένες δράσεις για να βγουν απ’ το τέλμα ο τόπος και οι άνθρωποι».

Αναφερόμενη στο έργο της κ. Μιχαλοπούλου τόνισε ότι ο αφηγηματικός λόγος της Αμάντας Μιχαλοπούλου δεν δείχνει καμιά ροπή προς την ποίηση, ούτε ως προς την οργάνωση ούτε ως προς το ύφος. Οι ιστορίες της είναι πραγματικές, ρεαλιστικές. Ωστόσο, όμως, διανθίζονται από υπερρεαλιστικά στοιχεία, στοιχεία μαγικού ρεαλισμού, όπως τον ονομάζουν οι κριτικοί. Η αφήγησή της είναι καλοστημένη και αφαιρετική. Εστιάζει με διεισδυτικό τρόπο σε λεπτομέρειες προσώπων και συμπεριφορών, άλλοτε με ψυχαναλυτική και άλλοτε με κοινωνιολογική διάθεση. Η συγγραφέας έχει ξεχωριστό «στιλ», αναγνωρίσιμο. Ξέρει, επίσης, πολύ καλά να ελέγχει το υλικό της και να παρασέρνει τον αναγνώστη στον κόσμο που δημιουργεί για χάρη του. Σ’ αυτό το γοητευτικό ταξίδι επιδέξιοι οδηγοί για τον αναγνώστη είναι αφενός η μυθοπλαστική της δεινότητα και αφετέρου η άριστη χρήση της γλώσσας». Εστιάζοντας στο θέμα του μυθιστορήματος «Πριγκίπισσα Σαύρα» τόνισε ότι είναι οι οικογενειακές σχέσεις και η μικρή ή μεγαλύτερη τραγικότητά τους. «Στο στόχαστρο της Αμάντας Μιχαλοπούλου μπαίνουν, κυρίως, οι σχέσεις μεταξύ μητέρας και κόρης (γιαγιάς Θεώνης και κόρης Πέρσας) και οι σχέσεις:

•Μεταξύ συζύγων (Πέρσας – Σταμάτη, Θεώνης – Θέμη)

•Μεταξύ κόρης και πατέρα (Πέρσας – Θέμη)

•Μεταξύ αδελφών (Πέρσας – Κίμωνα)

•Μεταξύ της Πέρσας και της κόρης της, που είναι η τρίχρονη Θεώνη και το γαϊτανάκι των στενών οικογενειακών σχέσεων περιπλέκεται με τις σχέσεις της Πέρσας με τη Ρωσίδα 2η σύζυγο του πατέρα της, αλλά και με την 1η σύζυγο και τα παιδιά του άντρα της Σταμάτη.

Οι σχέσεις αυτές είναι άκρως περίπλοκες και προβληματικές. Στην πορεία τους, μάλιστα, δημιουργούνται μεγάλα χάσματα και βαθιές, ανεπούλωτες πληγές.

Τα πάντα μοιάζουν να ξεκινούν από τη μεγάλη Θεώνη, που είναι διάσημη συγγραφέας της δεκαετίας του ’60. Η Θεώνη, προκειμένου να αφοσιωθεί στο γράψιμο (δημοσιεύει μυθιστορήματα, αλλά και δοκίμια), απομακρύνει από κοντά της τον άντρα της και υιοθετεί μια εντελώς ψυχρή ή αδιάφορη στάση για τα παιδιά της. Κανείς δε μένει ανεπηρέαστος από την ισχυρή, εγωτική προσωπικότητα της Θεώνης: ο γιος Κίμωνας και η κόρη Πέρσα από την παιδική τους ηλικία μονίμως ανταγωνίζονται για το ποιος κατόρθωσε να κερδίσει περισσότερο την προσοχή της. Ο άντρας της, Θέμης, καταλήγει στην αγκαλιά μιας αλλοδαπής γυναίκας, της Ρωσίδας Ραμίντα, ακριβώς γιατί κατόρθωσε να κερδίσει την προσοχή και τον σεβασμό της».

Διαβάζοντας αποσπάσματα του βιβλίου η ηθοποιός Μαρία Παπαδοπούλου, έγινε αναφορά από την κ. Κάσσα στις σχέσεις παιδιών γονέων όπως αυτές αναδεικνύονται μέσα από το βιβλίο, «ωστόσο, η παρουσία της μεγάλης Θεώνης είναι τόσο καταλυτική μέσα στην οικογένεια, ώστε όταν πεθαίνει (παραμονή Πρωτοχρονιάς του 2000 βγήκε να αγοράσει τσιγάρα και την παρέσυρε ένα αυτοκίνητο), δεν καταφέρνει να κατέβει στον Άδη. Εγκλωβίζεται στο μεσοδιάστημα που χωρίζει τους νεκρούς απ’ τους ζωντανούς. Τότε, αρχίζει τις επισκέψεις στο νου της τρίχρονης εγγονής της, μέσω της οποίας συνεχίζει με αποσπασματική και έωλη μορφή την επικοινωνία με το οικογενειακό της περιβάλλον. Έχει, προφανώς, απωθημένες φοβίες, απωθημένα συναισθήματα. Στο σημείο αυτό πρέπει να προσέξουμε τα εξής: Από την άποψη του μύθου η συγγραφέας πυροδοτεί το μαγικό ρεαλισμό, εφόσον ένα στοιχείο φαντασιακό, το φάντασμα της γιαγιάς Θεώνης, ευθύνεται για ένα στοιχείο πραγματικό, την υπνοβασία της εγγονής της και την καταγραφή ενός κειμένου, που καταλήγει στα χέρια της Πέρσας. Το δεύτερο στοιχείο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι το κείμενο που υπαγορεύει το φάντασμα της γιαγιάς Θεώνης στην εγγονή Θεώνη είναι γραμμένο στο τρίτο πρόσωπο του ενικού, γιατί αλλάζει ο αφηγητής. Σ’ όλο το υπόλοιπο μυθιστόρημα, ο αφηγητής αφηγείται την ιστορία του σε πρώτο πρόσωπο. Είναι ενδοδιηγητικός – ομοδιηγητικός, όπως θα λέγαμε εμείς οι φιλόλογοι και ταυτίζεται με την κόρη Πέρσα….

Γιατί υπάρχει στο μυθιστόρημα η εμμονή της μεγάλης Θεώνης για την καταστροφή του χειρόγραφου της Πριγκίπισσας Σαύρας; Οι ερμηνείες – κατά τη γνώμη μου – είναι δύο: Η πρώτη ερμηνεία σχετίζεται με το μύθο, την υπόθεση του μυθιστορήματος. Η δεύτερη σχετίζεται με την αφηγηματική τεχνική της Αμάντας Μιχαλοπούλου.

Σύμφωνα, λοιπόν, με την υπόθεση του μυθιστορήματος, η μεγάλη Θεώνη ως συγγραφέας πιστεύει στη μεταφυσική δύναμη που έχουν τα μυθιστορήματά της. Πιστεύει, δηλαδή, ότι τα μυθιστορήματά της έχουν ανακλαστικές ιδιότητες και ότι η μυθοπλασία τους, αντί να επηρεάζεται από την πραγματική ζωή, επηρεάζει την πραγματική ζωή αυτών που τα διαβάζουν, λειτουργώντας σαν «αυτοεκπληρούμενη προφητεία».

Στο χειρόγραφο της Πριγκίπισσας Σαύρας η έφηβη κόρη της ηρωίδας – πήρε τον πριγκιπικό τίτλο από το αγόρι της, γιατί είχε στον ώμο της ένα μικρό τατουάζ σε σχήμα σαύρας – αυτοκτονεί συνειδητά από πλήξη, θλίψη, σήψη, ανία, απάθεια. Η Θεώνη – έστω και νεκρή ή σχεδόν νεκρή – προσπαθεί να αποτρέψει την κόρη της από το να διαβάσει και να εκδώσει το μυθιστόρημα αυτό, για να μην υποστεί κάτι ανάλογο. Είναι η ύστατη εκδήλωση της μητρικής της αγάπης, μιας αγάπης που δεν εκδηλώθηκε φυσιολογικά, επειδή την καταπίεζε και την απωθούσε η συγγραφική της ιδιότητα.

Σύμφωνα με τη δεύτερη ερμηνεία η Αμάντα Μιχαλοπούλου θέλει να εγκιβωτίσει ένα δεύτερο μυθιστόρημα μέσα στο αρχικό. Το καταφέρνει θαυμάσια, δημιουργώντας ένα παιχνίδι με διαφορετικούς τρόπους γραφής και διαφορετικούς αφηγητές. Το δεύτερο αυτό μυθιστόρημα είναι της μεγάλης Θεώνης, επιγράφεται, όπως είπαμε, Πριγκίπισσα Σαύρα και η αφήγηση από τη βασική ηρωίδα του γίνεται σε δεύτερο πρόσωπο ως ακολούθως.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι στο αρχικό μυθιστόρημα, πέρα από το εγκιβωτισμένο δεύτερο μυθιστόρημα, υπάρχουν επιστολές, ένα ημερολόγιο, μία επιφυλλίδα, που είναι διαφορετικά κειμενικά είδη και απαιτούν το δικό τους ύφος, καθώς αποδίδονται και σε διαφορετικά πρόσωπα. Έτσι, η μυθοπλαστική ικανότητα της Αμάντας Μιχαλοπούλου συνεπικουρείται και από την αποτελεσματική χρήση της γλώσσας και το ιδιαίτερο ανάλογα με τις επικοινωνιακές ανάγκες ύφος της.

Ας επιστρέψουμε, όμως, στον ιστό του αρχικού μυθιστορήματος, για να δώσουμε και τη λύση του. Τα πάντα τελειώνουν, όταν η μεγάλη Θεώνη βεβαιώνεται πως το ανέκδοτο μυθιστόρημά της δεν πρόκειται να εκδοθεί. Η ίδια μπορεί τότε να περάσει ήσυχη από τη μεριά του θανάτου, η εγγονή της να ξαναβρεί τη χαμένη της παιδικότητα και η κόρη της να ανακαλύψει εκ νέου τον άντρα της και να συμφιλιωθεί με το νέο τρόπο ζωής τους».

ΠτΘ: Κυρία Μιχαλοπούλου πώς ξεκίνησε η περιπέτεια της γραφής για εσάς;

Α.Μ.: Ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία. Πριν από μερικά χρόνια βρήκα μια έκθεση στα Αγγλικά όταν πήγαινα δημοτικό με θέμα πώς φαντάζεστε τη ζωή σας όταν φτάσετε στα 40. Στην έκθεση έγραφα ότι φαντάζομαι τον εαυτό μου μέσα σε ένα γραφείο, γεμάτο βιβλία, όπου θα γράφω τα μυθιστορήματά μου. Μου έκανε τρομερή εντύπωση, γιατί δεν θυμόμουν τον εαυτό μου να σκέφτεται τη γραφή στα δέκα ή τα ένδεκα χρόνια. Φαίνεται πως ήταν μια βαθιά ριζωμένη επιθυμία. Βέβαια ανέκαθεν έγραφα. Στην αρχή ποίηση, στη συνέχεια διήγημα και τελικά μυθιστόρημα, μεσολάβησε η εμπειρία της δημοσιογραφίας που με τράβηξε από όλα αυτά, και αυτό όμως ήταν γράψιμο με ένα άλλο τρόπο. Νομίζω ότι ουσιαστικά ανέκαθεν υπήρχε το γράψιμο στη ζωή μου.

ΠτΘ: Λειτουργεί σαν ανάγκη έκφρασης επικοινωνίας, εξωτερίκευσης κάποιων καταστάσεων;

Α.Μ.: Αυτό θα το έλεγα για τα δημοσιογραφικά κείμενα. Η συγγραφή μυθιστορημάτων είναι μια τελείως διαφορετική υπόθεση, είναι μια ιστορία που σε γραπώνει και πρέπει να τη φέρεις σε πέρας. Έτσι το νιώθω. Πολύ απλά θα το περιέγραφα σαν κάτι που μέχρι να το τελειώσεις δεν ησυχάζεις.

ΠτΘ: Η «Πριγκίπισσα Σαύρα» ήταν κάτι που υπήρχε μέσα σας και κάποια στιγμή δουλεύτηκε περισσότερο και έγινε μυθιστόρημα ή είναι μια περιπέτεια που την ακολουθήσατε βήμα – βήμα;

Α.Μ.: Η «Πριγκίπισσα Σαύρα» ξεκίνησε από μια εικόνα και συγκεκριμένα μιας γηραιάς συγγραφέως της δεκαετίας του 1970 που τότε ήταν διάσημη και σιγά -σιγά αφέθηκε και ένιωσε την πίκρα της ηλικίας και βρέθηκε υπό την επήρεια κατάθλιψης και της αμνησίας στο τέλος. Σαν ιδέα δεν ξέρω πώς ξεκίνησε πάντως ήταν μια έντονη ιδέα και γύρω από αυτήν δορυφορικά κινήθηκαν οι άλλοι ήρωες, δηλαδή η κόρη της, η εγγονή της, ο γαμπρός της, μια ολόκληρη οικογένεια που ουσιαστικά ενορχηστρώνει τη ζωή της γύρω από αυτή τη συγγραφέα που έχει πεθάνει.

ΠτΘ: Αποκαλύφθηκαν σε σας στην πορεία και κάποια κομμάτια του βιβλίου ή είχατε στο νου σας την πορεία της εξέλιξης γιατί αφορά και ένα μυστήριο…

Α.Μ.: Συνεχώς αποκαλύπτεται το βιβλίο σε μένα. Δεν είμαι από τους συγγραφείς που από την αρχή ξέρουν τι θα συμβεί. Μου αρέσει να μπαίνω στην ουσία της συγγραφής όταν όλα ακόμη είναι ανοικτά, να παρακολουθώ τους ήρωες και τις επιλογές τους. Και καθώς διαμορφώνονται και γίνονται ήρωες πραγματικοί, με την έννοια ότι έχουν τη δική τους ιδιοσυγκρασία και προσωπικότητα, επιλέγουν κάποια πράγματα που πολλές φορές και μένα την ίδια με εκπλήσσουν.

ΠτΘ: Η ίδια η δυναμική και η πλοκή που έχει αναπτυχθεί μπορεί να σας προκαλέσει έκπληξη;

Α.Μ.: Πολύ συχνά και είναι το πιο ωραίο στοιχείο στο γράψιμο. Η ζαλάδα που έρχεται μετά την έκπληξη αυτή είναι η στιγμή της δημιουργίας, η στιγμή που ένας ήρωας παρεκτρέπεται και σε αναγκάζει να τον ακολουθήσεις. Στην ουσία ακολουθείς κάτι άγνωστο.

ΠτΘ: Έχετε ήρωες δικούς σας που τους επαναφέρετε ή σκέπτεστε να τους επαναφέρετε σε κάποια άλλα μυθιστορήματα;

Α.Μ.: Συνέβαινε παλιότερα κυρίως από το «Γιάντες» μέχρι τον «Παλιόκαιρο» που ήταν τρία βιβλία που είχαν σαν θέμα το πώς γράφουμε ένα βιβλίο οπότε υπήρχαν ήρωες κοινή σε αυτή την τριλογία. Έκτοτε όχι και δεν νομίζω ότι θα υπάρξει. Βέβαια, ποτέ δεν ξέρεις, αλλά δεν νομίζω ότι θα συμβεί.

ΠτΘ: Έχετε αγαπημένους ήρωες από την παιδική ηλικία και αργότερα ήρωες άλλων συγγραφέων, που τους κουβαλάτε και σας επηρεάζουν;

Α.Μ.: Βέβαια, ο πρώτος ήταν ο Πέτρος στο «Μεγάλο Παιδί». Ήταν το πρώτο βιβλίο που διάβασα μόνη μου στο δημοτικό και είναι ένας ήρωας που μένει χαραγμένος στη μνήμη μου. Από εκεί και πέρα πάρα πολλοί, από την Άννα Καρένινα μέχρι τους ήρωες του Κάφκα, που είναι πολύ δυνατοί ήρωες.

ΠτΘ: Σας ευχαριστεί και στη γραφή και στην ανάγνωση να βουτάτε και να ακολουθείτε μία διαδικασία επίπονη, γιατί και ο Κάφκα σαν ανάγνωση είναι δύσκολος…

Α.Μ.: Και ως αναγνώστρια με ενδιαφέρει αυτό και ως συγγραφέα.

ΠτΘ: Υπάρχει κάτι που ετοιμάζετε αυτή την περίοδο;

Α.Μ.: Όχι αυτή την περίοδο το μυαλό μου είναι κενό. Μόλις εκδόθηκε ένα καινούργιο παιδικό βιβλίο «Η εγγονή του Αη Βασίλη». Μετά από αυτό τίποτα ακόμη, όλα είναι ανοιχτά.

ΠτΘ: Η εμπειρία με την εφημερίδα πώς είναι;

Α.Μ.: Είναι κάτι διαφορετικό. Ο αρθρογράφος ουσιαστικά είναι ο εαυτός του όταν γράφει και όσο πιο πολύ είναι ο εαυτός του, τόσο πιο πολύ τον αγαπούν και τον μισούν. Όσοι ταυτίζονται μαζί του τον αγαπούν και όσοι όχι τον μισούν. Θέλω να πω ότι, όσο πιο ειλικρινής είσαι στο γράψιμο, τόσο καλύτερα γράφεις. Απλά είναι διαφορετικές οι απαιτήσεις σε ένα κείμενο επιφυλλίδας και διαφορετικές σε ένα μυθιστόρημα. Δείτε τα σαν ένα μακροβούτι το μυθιστόρημα και το άλλο για ένα δευτερόλεπτο κρατάς την αναπνοή σου.

ΠτΘ: Τα διορθώνετε τα κείμενά σας πριν τα παραδώσετε με την έννοια ότι ίσως σοκάρει, ότι είναι πολύ αποκαλυπτικό;

Α.Μ.: Μερικές φορές μπορεί να μετανιώσω, γιατί είμαι άνθρωπος ενστικτώδης και μπορώ να πω κάτι πιο προσωπικό και μετά να το μετανιώσω, αλλά το κάνω. Προσπαθώ να γράφω όσο πιο αυθόρμητα γίνεται.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι είναι σχέση εμπιστοσύνης με τον αναγνώστη;

Α.Μ.: Το ελπίζω, γιατί για μένα είναι πολύ σημαντική αυτή η δραστηριότητα, είναι η επαφή μου με την πραγματικότητα, είναι η γείωσή μου, είναι η σχέση μου με την χώρα που ζω ή δεν ζω αυτό τον καιρό και την παρακολουθώ από μακριά και είναι αυτά τα στερεότυπα ζωής που είναι πάρα πολύ σημαντικά για μένα. Κι αν σε κάτι βοηθούν οι επιφυλλίδες, είναι ότι δεν νιώθω την ανάγκη τούτες τις στιγμές να τις περιλάβω σε ένα μυθιστόρημα Και έτσι το μυθιστόρημά μου είναι πιο καθαρό, γιατί μπορώ τις μικρές καθημερινές παρατηρήσεις να τις χρησιμοποιήσω στις επιφυλλίδες μου.

ΠτΘ: Κ. Μιχαλοπούλου σας ευχαριστούμε πολύ.

Α.Μ.:

Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Μ.Α.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.