Η παγκοσμιοποιηση ως οραμα και ως εφιαλτης

“Θα μπορούσα να ανοίξω την ομιλία μου για μια διεθνή κοινότητα όπου ο τελευταίος πόλεμος τραγικά ανέτρεψε για μια μετεξέλιξη της Κοινωνίας των Εθνών και του ΟΗΕ σε μια νέα παγκόσμια τάξη με διευθυντήριο, μια δηλαδή πολιτική εφαρμογή της παγκοσμιοποίησης. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να διατηρηθεί και να επεκταθεί ένα πλανητικό ιμπέριουμ χωρίς ένα παγκόσμιο μηχανισμό καταστολής και ελέγχου. Η υψηλή τεχνολογία και οι σκληρές επιστήμες στην υπηρεσία της παγκοσμιοποίησης. Η οργανωμένη προπαγάνδα και η επιστρατευμένη δημοσιογραφία στην υπηρεσία της αμαύρωσης των αντίθετων κινημάτων, η κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας και η ακύρωση της εθνικής πολιτικής στην υπηρεσία μιας υπερεθνικής διακυβέρνησης. Αυτή είναι η σημαία της παγκόσμιας κυβέρνησης που μας καλούνε να υπηρετήσουμε. Θα μπορούσα ταυτόχρονα να μιλήσω για την παγκοσμιοποίηση, όπως εκφράζεται με τον ιό της άτυπης πνευμονίας, με το φόβο των μεγάλων καταστροφών, την παγκοσμιοποίηση όπως εμφανίζεται με τις μεγάλες απολύσεις στη χώρα μας, που υφίστανται τον τελευταίο καιρό. Διάλεξα όμως να μιλήσω και να περιορίσω την εισήγησή μου στην παγκοσμιοποίηση του αποκλεισμού και της φτώχειας, που κατά τη γνώμη μου οδηγεί σ’ ένα νέο διχασμό όλο τον πλανήτη, όλη την ανθρωπότητα.

Αγαπητοί φίλοι, οι εκθέσεις για την ανθρώπινη ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών επιβεβαιώνουν ότι σήμερα ο πλούτος παρουσιάζει την μεγαλύτερη ανισότητα κατανομής από κάθε άλλη εποχή. Ένα από τα παράξενα στοιχεία αυτών των εκθέσεων είναι ότι με βάση τις αποδόσεις μοιάζει η εργασία 15 εκατομμυρίων ανθρώπων να ισοδυναμεί με την «εργατικότητα» ενός επιχειρηματία. Επίσης, αν οι 225 πλουσιότεροι άνθρωποι διέθεταν το 4% της περιουσίας τους, θα μπορούσε να καλυφθεί η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και η επάρκεια τροφής για παραπάνω από 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Τα ποσά που για τους δυτικοευρωπαίους αντιστοιχούν σε κατανάλωση παγωτών 12 δισεκατομμύρια δολάρια, για τους Ιάπωνες σε διασκέδαση 35 δισεκατομμύρια, θα διασφάλιζαν τα βασικά αγαθά επιβίωσης σχεδόν όλης της ανθρωπότητας. Όταν γράφεται ότι 1,2 δις άνθρωποι ζουν με ένα δολάριο την ημέρα και άλλα 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι με 2 δολάρια την ημέρα, όταν εκτός του σχολικού συστήματος βρίσκονται 113.000.000 ανήλικοι, όταν 900.000.000 είναι οι αναλφάβητοι ενήλικες σ’ όλο τον κόσμο, όταν οι σχέσεις φτωχότερων προς πλουσιότερες χώρες από 1 προς 3 που ήταν το 1820 έγινε 1 προς 44 το 1973 και το 1992 ανήλθε σε 1 προς 72, όταν συμβαίνουν όλα αυτά τότε αντιλαμβανόμαστε πως ήδη έχουμε εγκλωβιστεί σε μια νέα πραγματικότητα, σε ένα νέο περιβάλλον.

Η παγκοσμιοποίηση δεν συνιστά, λοιπόν, ολοκλήρωση μόνο της οικονομίας, αλλά και της κουλτούρας, της τεχνολογίας και της διακυβέρνησης. Πρόκειται για μια νέα γεωγραφία της εξουσίας. Ίσως και για ένα νέο διεθνικό κράτος, στο οποίο θα κυριαρχεί μια ενιαία λογική, ένα παγκοσμιοποιημένο δίκαιο, που θα υπηρετούν την οικονομική ορθολογικότητα, χωρίς όμως να εξασφαλίζουν την ευημερία των ανθρώπων. Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι αμιγώς οικονομικό φαινόμενο, αλλά η επίδρασή της καταγράφεται σε όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής. Από τα μίντια μέχρι τον πολιτισμό και ας μην ξεχνάμε ότι παράλληλα με την παγκοσμιοποίηση της αγοράς κινήθηκε και η παγκοσμιοποίηση της επικοινωνίας. Έτσι λοιπόν αυτό το παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον επεκτείνεται στην πληροφόρηση και στην ενημέρωση κάθε πολίτη. Η εμπορευματική και επενδυτική διεθνοποίηση παρέχεται με διαφορετικές οπτικές ευημερίας, αλλά εγκυμονεί και κινδύνους περιθωριοποίησης. Στο αισιόδοξο κλίμα του εκδημοκρατισμού των τεχνολογιών, του εκδημοκρατισμού της οικονομίας και του εκδημοκρατισμού της πληροφορίας, δηλαδή της αναγωγής της παγκοσμιοποίησης σε ανώτατο στάδιο του ανθρώπινου πολιτισμού, απέναντί του βρήκαμε διαψεύσεις. Μέσω της παγκοσμιοποίησης δεν φαίνεται να αισθανόμαστε όλοι πολίτες της γης καταστρέφοντας την έννοια της πατρίδας. Η παγκοσμιοποίηση δεν αποτελεί συνέπεια της συνειδητοποίησης ότι η ανθρωπότητα έχει κοινή μοίρα. Αλλά αντίθετα είναι αποτέλεσμα της αντίληψης του κόσμου ως όλου, αλλά και του κόσμου ως προϊόντος. Η παγκοσμιοποίηση δεν εννοιοποιεί ένα κατακερματισμένο σε απομονωμένα κράτη πλανήτη, αλλά αφομοιώνει, ισοπεδώνει, ομογενοποιεί τις διαφορετικότητες, κλωνοποιεί την ιστορία, ρευστοποιεί τους θεσμούς. Ισχυρίζονται ότι διαμορφώνεται μια παγκόσμια κοινωνία χωρίς παγκόσμιο κράτος και παγκόσμια κυβέρνηση. Θεωρώ ότι ο τελευταίος πόλεμος του Ιράκ διαψεύδει αυτή την εκτίμηση. Ισχυρίζονται ότι εγκαταλείπουμε τις κλεισμένες σε εθνικό κράτος κοινωνίες κοντέινερ και οδεύουμε σε σύνολα διεθνικών κοινωνικών χωρών. Δεν υπάρχουν σύνορα, ο πλανήτης είναι ένα κοινωνικό τοπίο και μόνο. Δεν συμφωνώ. Μολονότι η παγκοσμιοποίηση φαίνεται να εισάγει ένα νέο ουδέτερο στυλ διαχείρισης στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, στην ουσία η δημοκρατία, η εθνική κυριαρχία και τα δικαιώματά μας αν μη τι άλλο τίθενται σε κίνδυνο. Λιγότεροι αποδέχονται ότι η παγκοσμιοποίηση δεν είναι παρά μια ιδεολογική κατασκευή, ότι δεν δημιουργεί μόνο νικητές, αλλά και νικημένους. Το βέβαιο είναι ότι η ελεύθερη αγορά απέτυχε να καταπολεμήσει τον αποκλεισμό και την φτώχεια. Και έτσι, ενώ μερικοί πιστεύουν ότι ο πόλεμος κατά της παγκοσμιοποίησης συνιστά μεγαλύτερο κίνδυνο για τους φτωχούς από ό,τι η ίδια η παγκοσμιοποίηση, πρέπει να κατανοήσουν ότι κάτω από οποιοδήποτε μοντέλο, πρόσχημα ή άλλοθι, πείνα και δημοκρατία δεν συμβιβάζονται. Όπως πολύ ωραία γράφει σε ένα βιβλίο του ο Ουλμπέκ, «χωρίς σπίτι δεν υπάρχει δουλειά, χωρίς δουλειά δεν υπάρχει σπίτι, χωρίς σπίτι και δουλειά δεν υπάρχει δημοκρατία». Αν και ορισμένοι πιστεύουν ότι η θεωρία των παιγνίων δεν στοχεύει σε μια κοινωνία μηδενικού αθροίσματος, όπου ο ένας κερδίζει αυτό ακριβώς που χάνει ο άλλος, αλλά ότι ο ανταγωνιστικός πόλεμος μπορεί να γίνει συναγωνιστική αντίδραση, να κερδίζουμε όλοι, κατά τη γνώμη μου, η παγκοσμιοποίηση δεν είναι παρά το άλλοθι για εφαρμοζόμενες πολιτικές αποκλεισμού σε κοινωνίες διακινδύνευσης. Η παγκοσμιοποίηση καταλύει την κοινωνία της εργασίας, αλλάζει τον θεσμοθετημένο χώρο και το θεσμικό πλαίσιο των ελευθεριών και δικαιωμάτων.

Δεν μπορεί να απαντήσει η παγκοσμιοποίηση στο κρίσιμο ερώτημα αν είναι δυνατή η κοινωνική συνοχή και η δημοκρατική διακυβέρνηση χωρίς νομική ισοδυναμία των πολιτών ενώπιον του νόμου, αλλά και ενώπιον της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του καθενός. Η ανακατανομή των εισοδημάτων και η λήψη πρόσφορων φιλελεύθερων μέτρων υπέρ των φτωχότερων στρωμάτων συνδέεται άρρηκτα με την ουσιαστική κοινωνική δικαιοσύνη και την δικαιωματοκρατία. Το γεγονός ότι η ισότητα θεωρείται στην παγκοσμιοποίηση συνώνυμο της ομοιομορφίας, της αναποτελεσματικότητας και του καταναγκασμού, συνιστά μια μεγάλη παραπλάνηση. Το πολιτικό σωστό κέρδος δεν μπορεί να συγχέεται με τη γενική αδιαφορία και την κοινωνική αδικία. Οι κυβερνώντες σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης λειτουργούν περισσότερο ως διαχειριστές ή και επιδιαιτητές. Και επιβραβεύονται σούπερμεν ενός γενικευμένου οικονομισμού, οι οποίοι βλέπουν και αντιμετωπίζουν τα πάντα και τους πάντες ως επιχείρηση. Αυτή η νέα ηθική των πλουσίων μοιάζει να θέλει να υπερβεί το άλλο ηθικό ερώτημα, πώς πρέπει ένας άνθρωπος να ζει, ποιο είναι το αξιοπρεπώς ευ ζην όλων των μελών της κοινωνίας; Τα παγκόσμια δημόσια αγαθά παράγονται απ’ όλους, αλλά δεν μπορούν όλοι να τα απολαύσουν. Η ευτυχία σε συνθήκες φτώχειας είναι αυταπάτη. Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο κυβερνούν οι φτωχοί, αλλά δεν είχε ασφαλώς το νου του στους φτωχούς φαντάσματα της παγκοσμιοποίησης, στρατιές δηλαδή χωρίς πατρίδα, χωρίς δουλειά, χωρίς στέγη, χωρίς τροφή. Σήμερα ο αποκλεισμένος και φτωχός της κοινωνίας διακινδύνευσης και της παγκοσμιοποίησης δεν είναι ένας πλούσιος με λιγότερα λεφτά, αλλά ένας άλλος άνθρωπος. Η εισοδηματική φτώχεια και η έλλειψη πόρων καταλήγουν σε μια ανθρώπινη φτώχεια με την έννοια της άρνησης των κοινών αξιών καθώς δεν μοιραζόμαστε πλέον κοινούς μύθους, κοινές μορφές ζωής και κυρίως κοινές αντιλήψεις για τον άνθρωπο και για τον κόσμο. Και ούτε τρέφουμε ο καθένας για τον πλαϊνό μας συναισθήματα φιλαλληλίας. Ο φτωχός και αποκλεισμένος αισθάνεται νομιμοποιημένος και εξ αρχής δικαιολογημένος στην οριστική απόρριψη, τόσο της σταθερής τελικής αξίας της ζωής,- τι αξίζει αυτή η ζωή μ’ αυτούς τους όρους;-, όσο και ορισμένων λειτουργικών αξιών της κοινωνίας. Τι είναι ο πλαϊνός μου; Η απουσία κοινών οραμάτων σε μια πολυμερισμένη κοινωνία είναι συνηθισμένο φαινόμενο. Η φτώχεια και ο αποκλεισμός ορίζονται συχνά ως επιδημία, οι φτωχοί και αποκλεισμένοι χρεώνονται την αποτυχία τους, η αλληλεγγύη και η συμπόνια συνεχώς δυσφημούνται, ο πλουτισμός του ενός γίνεται δράμα για τον άλλο και εν τέλει οι χαμένοι των παιχνιδιών είναι καταδικασμένοι μόνο τα δημόσια κακά να μοιράζονται μεταξύ τους. Σε ένα περιβάλλον ρίσκου οι χαμένοι της παγκοσμιοποίησης όχι μόνο δεν μπορούν να το ελέγξουν, αλλά θα το υποστούν, αλλά ταυτόχρονα κουβαλάνε όλοι τις γενικευμένες αβεβαιότητες και ανασφάλειες. Η ανάγκη επιβίωσης σκοτώνει κάθε όνειρο και το πάντρεμα της ανεργίας καθιστά τον καθένα μεροκαματιάρη. Ο φτωχός σήμερα και αποκλεισμένος της κοινωνίας των 2/3 ή του 1/5 δεν νιώθει μόνο απροστάτευτος ή στερημένος, αλλά το χειρότερο πιστεύει ότι είναι άχρηστος. Η ελευθερία της μηδενικής επιλογής και της μη αυτοπροστασίας απέναντι στις αβεβαιότητες καθώς και το χαμηλό αίσθημα αυτοεκτίμησης οδηγεί αμετάκλητα σ’ έναν αμυντικό ατομικισμό που πολλές φορές παίρνει και την μορφή του εγκλήματος. Έτσι η αντικοινωνία, παιδί της παγκοσμιοποίησης, ο αντίκοσμος των χαμένων, παιδί της παγκοσμιοποίησης αρχίζουν σιγά – σιγά να ζουν έξω από το δίκαιο και τους δημοκρατικούς θεσμούς και πολλές φορές να αναζητούν τρόπους επιβίωσης στην παρανομία. Το πέρασμα από τον χαμένο του παιχνιδιού σε μια κοινωνική παθολογία και στο έγκλημα παραμένει ανοιχτό.

Μην προσπαθήσουμε όμως ποτέ να το ερμηνεύσουμε με βάση τα ατομικά χαρακτηριστικά του καθενός. Η παγκοσμιοποίηση διαμορφώνει μια νέα τάξη, όμως αναρωτιέται κανείς τάξη και αταξία με βάση πιο κριτήριο με ποιο μοντέλο διακυβέρνησης; Τάξη κατάλληλη ως προς τι; Για την ασφάλεια όλων ή μερικών; Και εν τέλει πώς δικαιολογείται η συμμόρφωση και η υπακοή όταν δεν τηρείται στοιχειωδώς το κοινωνικό συμβόλαιο. Δεν έχουμε δηλαδή πια κοινά συμφέροντα και κοινούς στόχους. Το προσωπικό αίσθημα δικαίου του καθενός μας στην διανομή των αγαθών δεν μπορεί να καταγράφεται με αριθμούς και στατιστικές. Το πρόγραμμα ζωής του καθενός μας στηρίζεται σε ορισμένες συνθήκες οι οποίες τώρα ανατρέπονται, παρασύρουν την αξιοπρέπεια και τον αυτοσεβασμό και αφήνουν ως μοναδική σχεδόν λύση την απειθαρχία και την ανταρσία. Όπως έχει γράψει ένας διανοούμενος, «αν η Ευρώπη αδιαφορεί για τους πολίτες της, γιατί αυτοί θα πρέπει να εφαρμόζουν αδιαμαρτύρητα τις επιλογές της;».Έτσι λοιπόν το σύνθημα «αποκλείστε τους αποκλειστές» κυριαρχεί, καθώς μέσα σ’ αυτό το νέο απαρτχάιντ, αυτό το νέο χωρισμό του κόσμου ακούγονται επιχειρήματα του τύπου «γιατί να σέβεσαι το νόμο όταν δε σε σέβεται εκείνος», «γιατί να περνάς τις διαβάσεις των πεζών όταν ο δρόμος είναι δικός σου». Έτσι λοιπόν τα παιδιά του κινδύνου μετατρέπονται σε επικίνδυνα παιδιά, το μίσος των αποκλεισμένων που ζουν σε νεκρές ζώνες αρχίζει να μετατρέπεται σε μια δημοκρατία της ανυπακοής και σ’ ένα δικαίωμα νομιμοποιημένης αντίστασης. Οι δράστες διαπράττουν εγκλήματα στο όνομα της επιβίωσής τους, ή του δίκιου τους, ως πρωταρχικού ανθρώπινου δικαιώματος. Και οι δυνάμεις της νέας τάξης διαπράττουν εγκλήματα στο όνομα της προστασίας της έννομης τάξης ή καμιά φορά των ανθρώπινων δικαιωμάτων των θυμάτων. Ούτε το δικαίωμα στη ζωή, ούτε το δικαίωμα στην ευτυχία αναγνωρίζεται σ’ αυτούς που είναι απρόθυμοι να κάνουν κάτι για να βελτιώσουν την κατάστασή τους. Νιώθει κανείς ότι επειδή δεν διεξάγεται κοινωνικός αγώνας κατά της φτώχειας και της ανεργίας, αλλά ένοπλος αγώνας εναντίον των φτωχών και των ανέργων, οι αναλώσιμοι της αγοράς, οι έγκλειστοι των φυλακών, κινούνται σε αδιέξοδα μονοπάτια. Η διαλογική δημοκρατία χωρίς δομική βία φαίνεται να εξάντλησε τα όρια της. Οι μεν χαμένοι θα μονιμοποιούν το στίγμα του παρία και του άχρηστου και θα περνάν στον υπόκοσμο οι δε θα είναι έτοιμοι να τους τιμωρήσουν. «Η συναίνεση χωρίς συναίνεση» που λέει ο Τσόμσκι επιβάλλεται μόνο μέσα μιας πειθαρχίας και ελέγχου. Η παγκοσμιότητα της καταστολής, οι παγκόσμιοι χωροφύλακες, οι ηλεκτρονικοί, καλούνται ως συνοδευτικές υπηρεσίες να επιβάλλουν όχι μόνο την τάξη, αλλά και τους νέους κανόνες ζωής. Όταν όμως οι κανόνες αυτοί δεν έχουν συνεκτικότητα και δεσμευτικότητα, τα μέλη μιας ομάδας έχοντας κρίση προσωπικής ταυτότητας και κοινωνικού αγώνα δημιουργούν τα δικό τους νόμο, με συνέπεια να έχουμε πάλι ένα νέο διχασμό της ανθρωπότητας.

Αγαπητοί φίλοι,

η παγκοσμιοποίηση είναι ένα εργαλείο στυγνών αποκλεισμών, διαμορφώνει συνθήκες αστάθειας και ανομίας, γιατί ανοίγει μια καινούρια τάξη εκτοπισμένων από την τεχνολογία, τη δουλειά, τη γνώση. Ανθρώπων χωρίς προοπτικές, ανθρώπων με ασφυξία αβεβαιότητας που εισπράττεται ως απειλή και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να ισοσταθμιστεί με μια μακροοικονομική ορθοδοξία. Η αστάθεια με ρευστότητα, η ανασφάλεια σε μια εξατομικευμένη βίωση της φτώχειας, εξαθλίωσης δεν έχει άλλο αποτέλεσμα από την πολιτική ανυπακοή ή την εγκληματικότητα. Μοιάζει να επιθυμούμε να δημιουργούμε κλέφτες για να έχουμε την ευχαρίστηση να τους κρεμάμε. Χτυπάμε τις πληγές και όχι τις πηγές του κακού.

Αγαπητοί φίλοι,

η καταστροφή των δεσμών που υπάρχουν ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία είναι χειρότερο κακό από την ίδια τη φτώχεια ή τον αποκλεισμό. Στο παρελθόν υπήρχε η κουλτούρα του φτωχού. Οι άνθρωποι με λιγότερα εισοδήματα είχαν το δικό τους τρόπο ζωής, μαζί, αλληλέγγυο. Σήμερα ο καθένας προσπαθεί να σώσει τον εαυτό του. Η κοινωνική απόρριψη τόσο από τους έχοντες και κατέχοντες, όσο και από τους υπόλοιπους, οδηγεί κατά τη γνώμη μου σε ένα καταστρεπτικό τελικό σύνθημα. Κάθε άνθρωπος δεν αξίζει όσο κάθε άνθρωπος. Νομίζω ότι η αβεβαιότητα δεν πρέπει να είναι απειλή για τους μεν και ευκαιρία για τους δε. Στην παγκοσμιοποίηση το ρίσκο βρίσκεται σε ένα ευαίσθητο σημείο ισορροπίας, στο δίπολο ενσωμάτωση- περιθωριοποίηση. Όμως αυτό το δίπολο συμπεριλαμβάνει πολλές πιθανολογούμενες εκδοχές. Μία εξ αυτών είναι η εκτροπή. Μία εκτροπή ως στρατηγική επιβίωσης, ως μορφή ανομικής ελευθερίας, δεν μπορώ να ζήσω με άλλους όρους, δεν με θέλει κανείς είμαι αποκλεισμένος από χέρι δεν έχω ταυτότητα, δεν έχω κοινότητα, είμαι νεόπτωχος, θα ψάξω να βρω ένα κύκλο ανθρώπων, ένα κύκλο δράσης όπου θα μπορέσω να επιβιώσω. Δεν μπορεί ο μισός πλανήτης να πεινάει και να θεωρούμε ότι οδηγούμαστε σε ένα οικουμενισμό, δηλαδή σε μία πλανητική συμφωνία κοινών αξιών. Διότι ακούγεται και αυτό. Ότι η παγκοσμιοποίηση τελικά είναι οικουμενικότητα, γίναμε όλοι αδέρφια. Είναι φανερό ότι δεν έχει συμβεί αυτό. Αυτό το νέο απαρτχάιντ αφαιρεί το αξιακό περιεχόμενο της ανθρώπινης δράσης. Ακυρώνει τις ηθικές αναστολές και ανοίγει διάπλατα τις πόρτες προς κάθε τι το παρεκκλίνον. Ούτε η πολιτική της αναγνώρισης, ούτε η πολιτική της ισότητας ισχύουν για αυτούς τους ανθρώπους που έχασαν το παιχνίδι. Ούτε τους προσέχουν για να υπάρχουν, ούτε η ηθική της διαφοράς τους προστατεύει. Η απόσταση μεταξύ των εχόντων και των στερημένων αυξάνεται και έχουμε ως συνέπεια να χάνεται ακόμα και η αυτοαπόσταση, δηλαδή να αρχίζει ο καθένας να αμφισβητεί την ίδια του την ύπαρξη και βέβαια τη φυσική τάξη των πραγμάτων.

Ο θάνατος του «ανθρωπάκου» με τις μηδενικές επιλογές και την ανύπαρκτη αυτοπροστασία απέναντι στις αβεβαιότητες άλλους οδηγεί σε μία μοιρολατρική μυστικιστική έξοδο, αύξηση αιρέσεων, άλλους σε διαδηλώσεις, άλλους σε αυτοκτονίες, άλλους σε μία προσπάθεια να εγκαταλείψουν το ένα τρίτο των χαμένων και να περάσουν στο ένα τρίτο των αβέβαιων.

Υπάρχει απάντηση σε αυτό το πρόβλημα;

Αγαπητοί φίλοι. θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει διάφορα αισιόδοξα σλόγκαν. Παγκόσμια δίκτυα δημόσιας πολιτικής, παγκόσμιο κοινοβούλιο για την παγκοσμιοποίηση, παγκοσμιοποίηση της δικαστικής προστασίας. Υπάρχουν πρωτοβουλίες αντίδοτα στην τυραννία των αγορών. Όμως η πρώτη και σκληρότερη εφαρμογή της παγκοσμιοποίησης που ήταν η υπέρβαση από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών όλων των κανόνων του διεθνούς δικαίου, του πολιτισμού, των εθνών κρατών και οτιδήποτε μπορεί να σκεφθεί ο καθένας, μας δείχνει ότι περισσότερο ευχές είναι αυτές οι προτάσεις, παρά αντανακλούν την πραγματικότητα. Η πρόληψη πάντως της πολιτικής ανυπακοής, που είναι παιδί των κοινωνικών συγκρούσεων στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, προϋποθέτει αν μη τι άλλο μία διεύρυνση του κύκλου αυτών που κερδίζουν ή εν πάση περιπτώσει αυτών που δεν χάνουν από την παγκοσμιοποίηση και επιβάλλει να διατυπωθεί ένα νέο διεθνές κοινωνικό συμβόλαιο. Οι νέοι κυρίαρχοι του κόσμου επιθυμούν να συγκεντρώσουν, και είναι φυσικό αυτό από την πλευρά τους τα κέντρα όλης της εξουσίας. Έτσι λοιπόν η απάντησή μας σε αυτό το νέο ιμπέριουμ πρέπει να είναι μία ολοκληρωμένη αντίληψη και πρακτική για τη δημοκρατία, τα δικαιώματα του ανθρώπου, το κοινωνικό συμφέρον ως μία σύνδεση σε μία ανθρωποβιοκεντρική βάση. Χρειαζόμαστε διορθωτικές αλλαγές για το τι είναι δίκαιο, τι είναι κοινωνική δικαιοσύνη και τι είναι ισότητα. Έννοιες που θεωρούσαμε ότι είκοσι αιώνες πολιτισμού ή εν πάση περιπτώσει τρεις αιώνες μετά τη Γαλλική επανάσταση τις είχαμε κατοχυρώσει και προχωρούσαμε μπροστά. Ξαναγυρνάμε πίσω. Θετικές ελευθερίες χρειαζόμαστε που υπερβαίνουν τον περιχαρακωμένο φιλελευθερισμό, αλλά και αμυντικές θωρακίσεις των δικαιωμάτων μας, δηλαδή μία κατοχύρωση ενός κοινωνικού κεκτημένου, που είναι μία κρίσιμη μεθοριακή γραμμή πέραν της οποίας δεν υπάρχει κοινωνικό κράτος δικαίου. Η κοινωνική ιδιότητα του πολίτη και η κατανομή των κοινωνικών ευθυνών αλλά και ο κοινωνικός έλεγχος της ανάπτυξης συνιστούν conditius cine qua non για οποιοδήποτε νέο ιστορικό συμβιβασμό.

Αγαπητοί φίλοι, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Με ποιους είσαι; Οι βολεμένοι, οι ανασφαλείς και οι αποκλεισμένοι. Ο διπλοτομημένος τούτος κόσμος όχι μόνο είναι άδικος, αλλά θα είναι πάντα διαιρημένος και βίαιος. Οι συλλογικές πράξεις βίας των αποκλεισμένων θα εκφράζουν την αντίθεσή τους σε μία εξουσία και σε ένα σύστημα οικονομίας και καταστολής στα οποία δεν αναγνωρίζεται καμία νομιμοποίηση, αφού το μόνο που παρέχουν είναι ηθική και υλική εξαθλίωση, η δε νέα συλλογική τάξη πραγμάτων θα περιμένει αυτές τις ευκαιρίες για να εφαρμόσει το νέο τρόπο ζωής, τη νέα «πλανητική» φυσική. Έχουμε μία κοινωνία που κατασπαταλιέται, μία κοινωνική πολιτική στην πλάτη της κοινωνίας, έχουμε ένα κράτος δίκτυο με υπερεθνικές εξουσίες, ένα παιχνίδι τελικού αθροίσματος, μία κοινωνική διάβρωση που δεν θεραπεύονται από τις παλιές καλές ή κακές κοινωνικές ρήτρες. Αυτή η διεθνής οικονομική ολοκλήρωση, παγκοσμιοποίηση είναι αλληλεπίδραση σύγκλιση και εν μέρει ομογενοποίηση- συμβάλλει σε μία εγχώρια κοινωνική αποσύνθεση. Ακόμη και οι εξατομικευμένοι αρθρωτοί ατομιστές αυτών των μοντέλων του ανθρώπου της παγκοσμιοποίησης ,είσαι μόνος, είσαι αρθρωτός, δηλαδή μπορείς εύκολα να λυγίσεις αριστερά δεξιά και επιβιώνεις μόνος σου δεν σε ενδιαφέρει η ομάδα, ακόμα και αυτοί όμως δεν ικανοποιούνται με τα αγαθά της παγκοσμιοποίησης, αφού αυτό το σύστημα λειτουργεί κατά τρόπο κατασκοπικό, δηλαδή από πάνω προς τα κάτω και μονοδρομικό. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι χαμένοι του παιχνιδιού της παγκοσμιοποίησης, αδελφού των κοινωνιών της διακινδύνευσης, η οποία όπως είπα προηγουμένως δεν συνιστά μία παράπλευρη επίδοση αλλά είναι το θύμα ενός μύθου της ισορροπίας της αγοράς. Η ελάχιστη όμως πολιτισμική αξιοπρέπεια κατάκτηση του νομικού και όχι μόνο πολιτισμού συμπεριλαμβάνει συμπίεση στα δικαιώματα, τροφής, στέγης ,εργασίας και δεν μπορούν να εξαρτώνται αυτά τα δικαιώματα από τις προτεραιότητες ή τις ιεραρχήσεις μίας περιφρακτικής κοινωνίας, ούτε να συναρτώνται με τα συμφέροντα του υπάρχοντος διεθνούς status quo. Το ποιος θα ζήσει και το πώς θα ζήσει δεν μπορεί να αφεθεί στην κρίση των επενδυτών, των νέων ιεραρχιών, ή μιας κατευθυνόμενης αναγκαιότητας.

Αγαπητοί φίλοι, η απόκλιση, η κοινωνική απειθαρχία, η πολιτική ανυπακοή, το έγκλημα γεννώνται και ζουν στην τομή μιας πολιτισμικής ανοχής και αντοχής με κοινωνική απόρριψη. Το αρχαϊκό ερώτημα παραμένει ανοιχτό και κρίσιμο. Πόση η ανασφάλεια και αβεβαιότητα μπορεί να υποφέρει υπαρξιακά ένας άνθρωπος ώστε να μην διαρραγεί οριστικά η σχέση του με τους άλλους;

Αν είμαστε με το μέρος των χαμένων και όχι των αποκλειστών τότε πρέπει να συνδέσουμε το σύνθημα παγκόσμια και ένδοξα με την ενδυνάμωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, με την διαπολιτισμική κοινωνία, με την κατάργηση των αποκλεισμών, με ένα σύγχρονο κοινωνικό συμβόλαιο, με το δυνάμωμα της κοινωνίας μας. Μόνον έτσι θα συμπορευτεί το μέλλον του ανθρώπου με το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.