Η οργη του Βιτγκενσταιν

Στις 25 Οκτωβρίου 1946, σε μια αίθουσα του κολεγίου Κινγκς στο Κέμπριτζ και ύστερα από πρόσκληση της Λέσχης Ηθικής Επιστήμης (πρόεδρος της οποίας ήταν τότε ο Βιτγκενστάιν), ο Αυστριακος φιλόσοφος Καρλ Πόπερ έδωσε μια διάλεξη με θέμα: «Υπάρχουν φιλοσοφικά προβλήματα;». Και ενώ ο Πόπερ είχε αρχίσει να αναπτύσσει τα επιχειρήματά του μπροστά σε ένα κοινό αποτελούμενο από φιλοσόφους (μεταξύ τους και ο Μπέρτραντ Ράσελ) και φοιτητές Φιλοσοφίας, κάποια στιγμή ο Βιτγκενστάιν αντέδρασε, λογομάχησε με τον Πόπερ κραδαίνοντας την πυρωμένη μασιά του τζακιού και βγήκε από την αίθουσα βροντώντας δυνατά την πόρτα. Αυτή η εντυπωσιακή σκηνή, αυτή η σύντομη φραστική αντιπαράθεση μεταξύ δύο μεγάλων στοχαστών του εικοστού αιώνα, υποκίνησε τη ζωηρή περιέργεια και την ερευνητική διάθεση δύο δημοσιογράφων του BBC, των David Edmonds και John Eidinow. Οι δυο συγγραφείς μας ερεύνησαν ένα μεγάλο όγκο τεκμηρίων και διασταύρωσαν πολλαπλές μαρτυρίες, προκειμένου να φωτίσουν αυτό το γεγονός, τις αιτίες και τις προεκτάσεις του. Παράλληλα διεύρυναν τον κύκλο της έρευνάς τους, προσεγγίζοντας ένα ευρύτερο φάσμα ζητημάτων και δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στον αναγνώστη να αντιληφθεί όχι μόνο τις διαφορές μεταξύ στοχαστών και φιλοσοφικών παραδόσεων αλλά και το πνευματικό κλίμα μιας ολόκληρης εποχής. Οι Edmonds και Eidinow αντιμετωπίζουν με δυσπιστία και επιφύλαξη την επίσημη εκδοχή για το επεισόδιο του 1946 που δίνει ο ίδιος ο Πόπερ στην πνευματική αυτοβιογραφία του. Ο Αυστριακός φιλόσοφος, ο οποίος είχε πρόσφατα δημοσιεύσει το περίφημο έργο του «Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της», έβλεπε στον Βιτγκενστάιν έναν εχθρό της Φιλοσοφίας. Και εξιστορώντας έπειτα από χρόνια το γεγονός, φρόντισε να εμφανίσει τον εαυτό του ως «νικητή» σε εκείνη την παλιά αναμέτρηση. Η έρευνα των δύο Βρετανών δημοσιογράφων παρουσιάζει ταυτόχρονα και συνδυασμένα ιστορικά γεγονότα, ανέκδοτα και φιλοσοφικές ιδέες. Χωρίς να περιέχει ιδιαίτερα πρωτότυπες ερμηνευτικές υποθέσεις, κατορθώνει ωστόσο να ανασυγκροτήσει το ιστορικό και πνευματικό υπόβαθρο μιας φιλοσοφικής διαμάχης με τρόπο που διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Οι πιο απολαυστικές σελίδες του βιβλίου είναι αναμφίβολα εκείνες που σκιαγραφούν τα βιογραφικά, ψυχολογικά και φιλοσοφικά πορτρέτα των δύο μεγάλων στοχαστών. Και οι δυο τους θεωρούσαν άλλωστε ότι το έργο τους αντιπροσωπεύει έναν κορυφαίο σταθμό στην ιστορία της Φιλοσοφίας, ο ένας (Πόπερ) επειδή πίστευε ότι έχει λύσει κομβικά προβλήματα του φιλοσοφικού στοχασμού και ο άλλος (Βιτγκενστάιν) επειδή πίστευε ότι είχε αμφισβητήσει δραστικά τον ίδιο το λόγο ύπαρξης των φιλοσοφικών προβλημάτων.

Θανάσης Γιαλκέτσης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.