«Η νηστεια ειναι βιωματικη, προσωπικη εμπειρια για να δεχθουμε τη γεννηση του Χριστου»

Σαρακοστή από χθες 15 Νοέμβρη. Μπήκαμε πλέον στο δρόμο για τη μεγάλη γιορτή των Χριστουγέννων. Τα Χριστούγεννα έρχονται. Η γιορτή αγάπης και χαράς πλησιάζει. Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο, τα δώρα, τα παιγνίδια, τα πλούσια εδέσματα, οι επισκέψεις σε φιλικές οικογένειες ξεκίνησαν να απασχολούν τα άτομα.

Σαρακοστή από χθες. Και βέβαια σαρακοστή χωρίς νηστεία δεν μπορεί να υπάρξει. Όμως φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι σήμερα ή δεν παίρνουν τη νηστεία στα σοβαρά ή, αν την παίρνουν, παρεξηγούν το πραγματικό σκοπό της.

Νηστεία λοιπόν από χθες. Τι είναι όμως νηστεία; Νηστεία είναι κάθε αποχή από κάποιες κατηγορίες τροφίμων, την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία μας έχει καθιερώσει με σκοπό να τιμήσει ένα συγκεκριμένο γεγονός του λειτουργικού κύκλου της και να προετοιμάσει τους πιστούς γι’ αυτό;

Μια συζήτηση για το θέμα με τον θεολόγο, εκκλησιαστικό συγγραφέα και νομικό Ιωάννη Σιδηρά για το θέμα. Περί νηστείας και αποκριάς…

ΠτΘ: Από χθες 15 Νοέμβρη κ. Σιδηρά ξεκίνησε η νηστεία για τα Χριστούγεννα. Πόσο όμως σήμερα οι άνθρωποι γνωρίζουν το σκοπό της;

Ι.Σ.: Πράγματι από προχθές το βράδυ ουσιαστικά, αρχίζει η νηστεία, η αγία Τεσσαρακοστή, όπως ονομάζεται, ή η «μικρή Τεσσαρακοστή» των Χριστουγέννων. Πρέπει να πούμε ότι η παραμονή της ενάρξεως τη νηστείας των Χριστουγέννων, δηλαδή η 14η Νοεμβρίου, που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Αποστόλου Φιλίππου, ονομάζεται «Μικρή Αποκριά». Δεν είναι τόσο γνωστός αυτός ο χαρακτηρισμός της παραμονής της ενάρξεως της νηστείας. Όπως έχουμε την Αποκριά πριν από την Καθαρά Δευτέρα, -έτσι ονομάζεται γιατί αρχίζουμε να απέχουμε από αρτύσιμες τροφές- έτσι και η 14η Νοεμβρίου ονομάζεται Μικρή Αποκριά, υπό την έννοια ότι αρχίζουμε να απέχουμε του κρέατος, κι όχι μόνο. Θα λέγαμε περιληπτικά συμπεριλαμβάνει όλες τις αρτύσιμες τροφές, πλην όμως του ψαριού. Αυτή είναι η ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης νηστείας. Στη νηστεία των Χριστουγέννων έχουμε κατάλυση ιχθύος, τρώμε ψάρι, πλην Τετάρτης και Παρασκευής που είναι οι καθιερωμένες ημέρες της νηστείας. Άρα την 14η Νοεμβρίου, ημέρα του Αποστόλου Φιλίππου έχουμε Αποκριά και αρχίζουν οι άνθρωποι και απομακρύνονται σταδιακά από τα αρτύσιμα, από το κρέας, από τα γαλακτοκομικά. Ονομάζεται «Μικρή Αποκριά» σε σχέση και σε σύγκριση με τη Μεγάλη Αποκριά που είναι οι παραμονές της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής του Πάσχα. Πέραν του χαρακτηρισμού Μικρή Αποκριά, δεν έχει θα λέγαμε και το ίδιο θεολογικό περιεχόμενο με εκείνη την Αποκριά που διαρκεί ουσιαστικά όλο το Τριώδιο. Είναι κάπως πιο «χαλαρή» αυτή η περίοδος των Χριστουγέννων, όχι από την έννοια ότι δε νηστεύουμε. Νηστεύουμε και πάλι πλην της καταλύσεως των ιχθύων όπως είπαμε, όμως δεν έχει το βαρύ πένθιμο χαρακτήρα που έχει η Τεσσαρακοστή το Πάσχα.

ΠτΘ: Ποιος είναι ο βαθύτερος σκοπός της νηστείας;

Ι.Σ.: Η νηστεία των Χριστουγέννων, όπως και η νηστεία της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ονομάζεται Τεσσαρακοστή. Διαρκεί σαράντα ημέρες είναι η δεύτερη σε διάρκεια νηστεία μετά την Τεσσαρακοστή. Ονομάζεται Τεσσαρακοστή ή Μικρή Τεσσαρακοστή. Αρχίζει και ουσιαστικά προετοιμάζει τον πιστό να δεχθεί το μήνυμα της γεννήσεως του Σωτήρως πνευματικά. Και πρέπει να πούμε μια πικρή αλήθεια. Η νηστεία δεν είναι μια τυπική, νομικίστικη διάταξη, όπως τη θέλει η παπική εκκλησία. Είναι περισσότερο μια πνευματική ηθελημένη, εκούσια, ελεύθερη επιλογή για να απέχουμε από τροφές, για να καθαρίζουμε το σώμα μας. Βεβαίως απαραίτητη προϋπόθεση είναι βέβαια η κάθαρση της ψυχής. Ο Ιωάννης ο Χρισόστομος, παραθέτει ένα συγκλονιστικό χορείο. «Δεν έχει σημασία να απέχει ο πιστός από το κρέας, όταν την ίδια στιγμή κατατρώει τις σάρκες του αδελφού του. δηλαδή υπονομεύει, συκοφαντεί και καθημερινά θανατώνει και θάπτει με λόγους και με πράξεις τον συνάνθρωπό του, το συμπάσχοντα αδελφό του». Δεν έχει λοιπόν σημασία να απέχουμε από το κρέας, όταν κατατρώμε τις σάρκες του αδελφού μας. Σημασία έχει να συνδυάζουμε την πνευματική κάθαρση, με τη σωματική κάθαρση και την αποχή από τις τροφές. Δε θέλω να ακούω από χριστιανούς ότι αντιμετωπίζουν μηχανικά, από συνήθεια, τετριμμένα και ξηρά και ανούσια την όλη διαδικασία της νηστείας. Να μην τη βλέπουν ως μια καταπιεστική απαίτηση της εκκλησίας. Ούτε να τη βλέπουμε ως αναγκαστική συνήθεια, που μας την κληροδότησαν οι πρόγονοί μας, αλλά ως μια βιωματική, προσωπική εμπειρία για να δεχθούμε μέσα μας το γεγονός της γέννησης του Ναζωραίου Ιησού Χριστού.

ΠτΘ: Νομίζω ότι είναι λίγο δύσκολο αυτό που λέτε και κυρίως στην εποχή μας έχει καταντήσει καθαρά τυπικό το θέμα της νηστείας από τους περισσότερους. Γιατί όμως τρώμε ψάρι;

Ι.Σ.: Τρώμε ψάρι μέχρι και τις 17 του μηνός. Είναι γεγονός ότι η κατάλυση ιχθύος πλην Τετάρτης και Παρασκευής είναι γνωστή διαδικασία και την κατανοούν και τη γνωρίζουν οι πιστοί. Υπάρχει όμως ένα ζήτημα για το πότε σταματά αυτή η κατάλυση ιχθύος. Οι παλαιότεροι έλεγαν μέχρι την ημέρα του Αγίου Σπυρίδωνα, στις 12 Δεκεμβρίου. Και τα δικά μου ακούσματα, πέρα από τη μελέτη των λειτουργικών κειμένων των πατέρων της εκκλησίας, ανθρώπων της εκκλησίας, έλεγαν μέχρι τη 12 Δεκεμβρίου. Υπάρχουν όμως και κάποιοι που λένε μέχρι τη 17η Δεκεμβρίου. Το έχω ακούσει κι αυτό και το έχω δει γραμμένο και σε διάφορα κείμενα θεολογικά.

Υπάρχουν άνθρωποι της εκκλησίας που παρ’ ότι γνωρίζουν ότι επιτρέπεται η κατάλυση ιχθύος όλες τις υπόλοιπες ημέρες, αυτοί εντούτοις δεν καταλύουν ψάρι, παρ’ ότι το επιτρέπει η εκκλησία για να κάνουν πιο αυστηρή την προσωπική νηστεία τους. Σε προσωπικό επίπεδο επιλέγουν μια πιο αυστηρή οδό νηστείας όλη αυτή την περίοδο. Σε κάθε περίπτωση η προσωπική μας άποψη, έτσι όπως κρίνω τα πράγματα και μέσα από τα κείμενα τα οποία μας σώζονται, πιστεύω ότι μέχρι τη 12η Δεκεμβρίου μπορούμε να καταλύσουμε ψάρι. Από κει και πέρα όχι για να προετοιμαστούμε ακόμη πιο αυστηρά για το γεγονός της γεννήσεως και για να κοινωνήσουμε των αχράντων μυστηρίων του Θεανθρώπου Χριστού.

ΠτΘ: Πότε καθιερώθηκε η νηστεία των Χριστούγέννων;

Ι.Σ.: Η νηστεία των σαράντα ημερών των Χριστουγέννων καθιερώθηκε τον 6ο αιώνα, ενάμισι αιώνα μετά την καθιέρωση της νηστείας του Πάσχα. Αρκετά αργά. Στην αρχή ήταν μια ημέρα, την παραμονή μόνο των Χριστουγέννων. Μετά έχουμε μία εβδομάδα με 10 ημέρες, έχουμε τριάντα ημέρες στο επόμενο στάδιο και τον 6ο με 7ο αιώνα αποκρυσταλλώνονται τα πράγματα, καθιερώνεται να είναι χωριστά η γιορτή των Χριστουγέννων από τα Θεοφάνεια. Παλιά είχαν ενιαία ονομασία Θεοφάνια-Χριστούγεννα και βάφτιση κυρίου μαζί, αλλά αφού γίνεται η διάκριση η εορτολογική, έχουμε ξεκάθαρα πια την καθιέρωση των σαράντα ημερών νηστείας.

ΠτΘ: κ. Σιδηρά σας ευχαριστούμε πολύ.

Ι.Σ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Ν.Κ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.