«Η κλασικη μουσικη ειναι παραδοσιακη και το αντιστροφο»

Ένα χρόνο ακριβώς μετά την επανάχρησή του το Αρχαίο Θέατρο Μαρώνειας ανοίγει και φέτος για να φιλοξενήσει συναυλία κλασικής μουσικής, ένα μουσικό ταξίδι από το Μπαρόκ έως το σήμερα με τίτλο «Πάθη από τον έρωτα» από το σύνολο μουσικής δωματίου «pianovoce +» το οποίο απαρτίζουν η συντοπίτισσά μας Άννα Παπαγιαννάκη και η Ειρήνη Γκοβάτσου. Δίπλα τους ο κοντραμπασίστας της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης Γιάννης Χατζής.

Γεμάτη πάθος και αγάπη για την κλασική μουσική η Άννα Παπαγιαννάκη, παρά το νεαρό της ηλικίας της έχει δώσει μέχρι σήμερα άριστα δείγματα της δουλειά της, τόσο στη Ροδόπη, όσο και σε άλλα μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού. Ανήσυχο πνεύμα, ακολουθεί τις δικές της διαδρομές, επεκτείνοντας τις γνώσεις της μέσα από την έρευνα και στην παραδοσιακή μουσική υποστηρίζοντας το «ενιαίον της μουσικής».
Άννα Παπαγιαννάκη όμως…

ΠτΘ: κ. Παπαγιαννάκη, τι ακριβώς θα δούμε στις 29 Αυγούστου;
Α.Π.: Στις 29 Αυγούστου, ημέρα Κυριακή, το σύνολο μουσικής δωματίου «pianovoce +», που απαρτίζεται από εμένα και από την Ειρήνη Γκοβάτσου, θα δώσουμε μια συναυλία σε συνεργασία με ένα κοντραμπασίστα από την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, το Γιάννη Χατζή. Είναι πολύ σημαντική η συνεργασία και με την Υπερνομαρχία, που στήριξε και χρηματοδοτεί τη συναυλία μας, αλλά και του δήμου Μαρώνειας, μετά από πρόσκληση του οποίου ερχόμαστε ξανά. Είναι πολύ σημαντική η συναυλία, γιατί το θέατρο ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό, μετά από τα εγκαίνια επανάχρησης πέρσι, εντελώς συμπτωματικά την ίδια ημερομηνία, 29 Αυγούστου. Η συναυλία θα έχει τίτλο «Πάθη από τον έρωτα» και ουσιαστικά τα κομμάτια που θα ακουσθούν αποτελούν μια ιστορική αναδρομή από την περίοδο του μπαρόκ, περνώντας στον γαλλικό ιμπρεσιονισμό και καταλήγοντας στο σήμερα με έργα καλλιτεχνών από την Αμερική, την Ευρώπη και την Ελλάδα, με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Όλα τα κομμάτια έχουν γνώμονα και άξονα κείμενα ποιητικά ή λογοτεχνικά που έχουν να κάνουν με τον έρωτα και κυρίως με τον δοκιμασμένο έρωτα. Είναι μια αναδρομή μέσα από διαφορετικές παραδόσεις και πολιτισμούς, διαφορετικές κοινωνίες και έχει να κάνει σε βαθύτερο επίπεδο με τον τρόπο που εξωτερικεύει ο κάθε λαός τον πόνο του, τη νοσταλγία του σε σχέση με ένα τέτοιο δοκιμασμένο συναίσθημα.

Η κλασική μουσική δεν περνά κρίση. Κρίση περνά η σκέψη

ΠτΘ: Στην Ελλάδα η κλασική μουσική παιδεία είναι περιορισμένη. Γενικότερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι η κλασική μουσική περνά κρίση;
Α.Π.: Πιστεύω κατ’ αρχήν στην κλασική μουσική. Η κλασική μουσική είναι παραδοσιακή μουσική και με αυτήν ξεκινά και το πρόγραμμά μας, συγκεκριμένα με ένα ανάλεκτο δημοτικό τραγούδι της Ανατολικής Ρωμυλίας, που το ηχογράφησα το 2008, σε μια προσπάθειά μου να καταγράψω χαμένα κομμάτια παραδοσιακά του τόπου. Είναι κλασική μουσική και η παραδοσιακή. Δεν θεωρώ ότι περνά κρίση η κλασική μουσική, αλλά ότι περνά κρίση η σκέψη, γιατί το τραγούδι είναι σκέψη, είναι διαδικασία και προϊόν σκέψης. Και η κλασική μουσική, αν θεωρούμε ότι για το πλατύ κοινό περνά κρίση, περνά για αυτόν ακριβώς το λόγο, γιατί προϋποθέτει ένα κοινό που συνειδητά ακροάται.

Πιστεύω όμως και στα άκρα, ότι και τοπογραφικά, δηλαδή και από τις απομακρυσμένες περιοχές από το κέντρο, μπορούν να βγουν άνθρωποι που ασχολούνται και αποδίδουν και βιοπορίζονται και προσφέρουν στην κλασική μουσική, αλλά πιστεύω ότι, και αυτό έχει φανεί και από τις συναυλίες που έχουμε δώσει και με την Ειρήνη, ειδικά φέτος, ότι σε εξαιρετικά απομακρυσμένες από τα κέντρα περιοχές βρίσκονται άνθρωποι που διάκεινται αρκετά αρνητικά ή εξαιρετικά θετικά σε τέτοιες εκδηλώσεις.

ΠτΘ: Από την μέχρι τώρα εμπειρία σας, πώς εξωτερικεύεται η συμπεριφορά του κοινού;
Α.Π.: Στα κομμάτια που δεν γνωρίζει, αν και εφόσον υπάρχει κάποιος πρόλογος για το τι λέει το κείμενο, αν και εφόσον είναι ξενόγλωσσο ή τι νόημα έχει, τι συμβολισμούς έχει, όταν επεξηγούνται τα πάντα, υπάρχει θετική αποδοχή, τουλάχιστον θετικότερη από ό,τι κάποιος μπορεί να προσμένει, ακούγοντας χαρακτηρισμούς εποχιακούς, τύπου «μπαρόκ», «ρομαντισμός», «ιμπρεσιονισμός». Δεν είναι έτσι, έχουμε την τάση να αποφεύγουμε ό,τι δεν μας είναι γνωστό και οικείο, όταν όμως το γνωρίζουμε, νομίζω ότι οι αντιδράσεις του κόσμου είναι διαφορετικές. Σε ορισμένα σημεία η μουσική η μελωδική, για παράδειγμα, το πιο εύκολο που μπορεί να κάνει αντιληπτό είναι ότι συνδέει τον έναν πολιτισμό με τον άλλο. Όπως έχει γίνει το συγκεκριμένο πρόγραμμα, εδώ αυτό μπορεί να γίνει αντιληπτό. Ο Μάνος Χατζιδάκις, για παράδειγμα, του οποίου θα ακουστούν πολύ γνωστά κομμάτια, έχει επηρεασθεί από τον γαλλικό ιμπρεσιονισμό και από τον Ντεμπισί και από τα τραγούδια φωνή και πιάνο του Φορέ, που θα παίξουμε με την Ειρήνη.

Το τραγούδι οφείλει να ακολουθεί τον κόσμο

ΠτΘ: Οι περισσότεροι έχουν την άποψη ότι η κλασική μουσική είναι ένα μουσειακό είδος. Όλο και λιγότεροι δίσκοι εκδίδονται, όλο και λιγότεροι πωλούνται. Είναι ακριβώς έτσι;
Α.Π.: Όλα έχουν να κάνουν με το επίπεδο γνώσης και με το βαθμό περιέργειας που μας διακρίνει ως ανθρώπους. Από τη φύση μου είμαι εξαιρετικά περίεργη, πολύ… «διαβαστερή» από την οικογένειά μου και, όσο προχωρώ και μελετώ, βλέπω ότι τα πράγματα είναι κατανοητά, τα περισσότερα έργα που έχουν γραφεί κατά τη διάρκεια της κλασικής περιόδου ευρύτερα -με την έννοια της κλασικής μουσικής, ξεκινώντας από το τέλος της αναγέννησης και φθάνοντας την εποχή μπαρόκ από τον 17ο αιώνα μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνα με το τέλος του ρομαντισμού- είναι καθαρά ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα, όπως και η παραδοσιακή μουσική κάθε τόπου. Επομένως, όσο κλασική είναι η παραδοσιακή μουσική, αν και εφόσον την γνωρίζουμε, γιατί και αυτή εξίσου την αγνοούμε, άλλο τόσο παραδοσιακό και κλασικό στο ύφος του είναι και ένα έργο του Μότσαρτ, το οποίο περνώντας από γενιές σε γενιές αλλάζει περνώντας μέσα από τους δημιουργούς. Αλλιώς εκφέρω εγώ ένα έργο του Καλντάρα, γραμμένο το 17ο αιώνα με τις προσλαμβάνουσες και τις γνώσεις που έχω ζώντας τον 21ο αιώνα και διαφορετικά θα το εκτελούσε κάποια κοπέλα στο Παρίσι το 17ο αιώνα. Ακόμη και αυτό είναι μια εξέλιξη και μια πρόκληση και μπορεί να αποδοθεί μόνο μέσα από τις συναυλίες, όταν υπάρχει κοινό και όχι μέσα από τις ηχογραφήσεις, που επεξεργαζόμαστε πλέον σε ένα ύψιστο βαθμό και τον ήχο και τις αναπνοές και τα πάντα.

ΠτΘ: Πιστεύετε δηλαδή ότι και το τραγούδι οφείλει να ακολουθεί την εξέλιξη…
Α.Π.: Ο κόσμος αναπόφευκτα προχωρά και πρέπει να τον ακολουθούμε και το τραγούδι οφείλει να ακολουθεί τον κόσμο. Το τραγούδι είναι αναπνοή και σκέψη και πρέπει να ακολουθούμε και στα προγράμματά μας τα μουσικά εμείς οι μουσικοί, αλλά και οι ακροατές -γιατί φτιάχνουμε τη μουσική πρόοδο σε αυτά που επιλέγουν να διαβάσουν να ακούσουν, αυτά τα οποία επιλέγουν για να ξοδέψουν τα χρήματά τους και να συζητήσουν μεταξύ τους, να είναι αποτέλεσμα μιας εξέλιξης της σκέψης. Διαφορετικά τα cd τα παίρνουμε, τα ακούμε ακόμη και κάποιοι από εμάς πού έχουν την ευκαιρία να κάνουν cd καταλήγουμε να τα έχουμε για το αρχείο μας. Δεν παίρνει κανείς πλέον το cd ή να μπει στο blue tooth να ακούσει την αντίστοιχη εκτέλεση πάνω από δυο ή τρεις φορές με σκοπό να επανερμηνεύσει το ίδιο έργο. Αυτό δεν συμβαίνει πλέον. Ερμηνεύεις ένα έργο, ακόμη και κλασικό, το οποίο απέχει αιώνες από εσένα, με κίνητρο μόνο το περιεχόμενο του κειμένου, τις γνώσεις σου τις ιστορικές για το συνθέτη και τους σκοπούς του και από εκεί και πέρα την παρτιτούρα που έχει διασωθεί.

ΠτΘ: Τοπικά, στην κλασική μουσική μπορεί να υπάρξει πρόοδος;
Α.Π.: Παντού μπορεί να υπάρξει. Αλλά η πρόοδος και το τραγούδι είναι αποτέλεσμα ομαδικής δουλειάς. Μπορεί να παίρνονται προσωπικές πρωτοβουλίες, αλλά δεν χτίζεται μια πρόοδος σε προσωπικές φιλοδοξίες. Είναι αποτέλεσμα ομαδικής δουλειάς.

Νιώθω το ενιαίο της μουσικής

ΠτΘ: Είπατε ότι την Κυριακή το πρόγραμμά σας ξεκινά με ένα ανάλεκτο δημοτικό τραγούδι της Ανατολικής Ρωμυλίας. Πειραματίζεστε όσον αφορά στα ακούσματα;
Α.Π.: Δεν πειραματίζομαι. Νιώθω το ενιαίο της μουσικής. Καθήκον μου είναι να πάω όσο πιο πολύ βαθιά μπορώ στις ρίζες μου και δεν εννοώ αποκλειστικά και μόνο στη Θράκη, στις ρίζες μου και στις έντεχνες, αλλά και τι έχει γεννήσει ο τόπος για το δημοτικό τραγούδι. Είναι μια προσπάθεια καταγραφής κάποιων δημοτικών τραγουδιών που είχα ξεκινήσει το 2008, με αφορμή μια εργασία που μου ζητήθηκε να κάνω από το Αριστοτέλειο, όταν ακόμη ήμουν φοιτήτρια. Προχώρησε σε πολύ θετικά στάδια προόδου η εργασία αυτή και θεώρησα με τον υπεύθυνο καθηγητή ότι μπορώ να κρατήσω αυτή τη δουλειά και να την προχωρήσω σε βάθος χρόνου.

ΠτΘ: Φαίνεται ότι το παραδοσιακό τραγούδι επιδρά θετικά…
Α.Π.: Όσο περισσότερο γνωρίζω το παραδοσιακό τραγούδι, παρόλο που δεν έχει δημοσιευτεί ακόμη κάτι, είναι στις προσωπικές μου φιλοδοξίες αλλά ίσως αυτό να γίνει μετά από είκοσι ή σαράντα χρόνια, πιστεύω ότι σε αποζημιώνει αυτή η δουλειά, γιατί γνωρίζεις καλύτερα και τη γλώσσα, πολύ σημαντικό, και τους τονισμούς της και τα νοήματά της και την εκφορά του λόγου. Αυτό είναι που περισσότερο σε αποζημιώνει, κάποιες λέξεις εκφέρονται διαφορετικά, έχουν διαφορετικούς σκοπούς, έχουν διαφορετικά στόχαστρα και αυτό γιατί ένα άτομο που σπουδάζει χρόνια τραγούδι και αυτό ελπίζει να κάνει, όπως εγώ, η εκφορά του λόγου έχει μεγάλη σημασία. Ήμουν, βέβαια, και τυχερή, γιατί όσες φορές ζήτησα να καταγράψω τραγούδια από γιαγιάδες και παππούδες, που για άλλους λόγους δεν έβγαιναν από τα σπίτια τους, με πάρα πολύ μεγάλη χαρά ώρες ολόκληρες γράφαμε στο μαγνητόφωνο και έχει βγει μια πολύ καλή δουλειά, αλλά είναι πλέον θέμα μουσικολογικής οργάνωσης και μεθοδολογίας όλη αυτή η δουλειά να καταγραφεί σωστά και να προβληθεί, όταν θα υπάρξουν και οι αντίστοιχες ευκαιρίες. Έχω πολλή δουλειά ακόμη.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ.
Α.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Η Άννα Παπαγιαννάκη

Γεννήθηκε στην Κομοτηνή. Ξεκίνησε σπουδές στο πιάνο στα 8 της χρόνια στο Δημοτικό Ωδείο – Πνευματικό Κέντρο Κομοτηνής. Ως μέλος της χορωδίας βυζαντινής μουσικής και της χορωδίας μικτών φωνών του Μουσικού Γυμνασίου και Λυκείου της πόλης συμμετείχε σε πανελλήνιους διαγωνισμούς, αποσπώντας βραβεία και διακρίσεις και στο ατομικό τραγούδι.

Ακολούθησε μουσικολογικές σπουδές στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στη Θεσσαλονίκη, απ’ όπου αποφοίτησε to 2009 με Άριστα, ολοκληρώνοντας ταυτόχρονα τις σπουδές της στο Πιάνο (τάξη Ελένης Μαυροδή) και στα Ανώτερα Θεωρητικά στο Ωδείο Φαέθων στην Αλεξανδρούπολη (Πτυχίο Αρμονίας με τον Θανάση Τρικούπη) και στο Σύγχρονο Ωδείο στην Θεσσαλονίκη (Πτυχίο Αντίστιξης και Πτυχίο Φούγκας με την Αλεξάνδρα Ζαφειρίου).

Συμμετείχε σε σεμινάρια Διεύθυνσης Χορωδίας (2004 & 2005: Πανελλήνιο Σεμινάριο Διεύθυνσης Χορωδίας με την Theodora Pavlovich, 2007: Πανελλήνιο Σεμινάριο Το Παιδί και η Χορωδία), Μουσικοθεραπείας (2004: με την Rachel Verney του Κέντρου Μουσικοθεραπείας Nordoff-Robbins στο Λονδίνο), Πιάνου (2003: με την Borislava Taneva, 2006: με τον αρχιμουσικό Γιώργο Χατζηνίκο) και Ιστορικής Μουσικής Ανάλυσης (2005: με τον Παναγιώτη Αδάμ, 2007: με τον Ιωσήφ Παπαδάτο). Το 2007 παρακολούθησε το Παιδαγωγικό Σεμινάριο του Ινστιτούτου Zoltan Kodaly στο Κέτσκεμετ της Ουγγαρίας και το 2008 το Διεθνές Σεμινάριο Πιάνου της Orsolya Szabo στην Ουγγαρία.
Έχοντας ως βασικό πεδίο μελέτης -στον κλάδο της Ιστορικής Συστηματικής Μουσικολογίας- ζητήματα Ερμηνείας και ιστορικής ανάλυσης της Ελληνικής Μουσικής συμμετέχει σε ερευνητικά προγράμματα και συνέδρια.
Κατέχει θέση μεταπτυχιακού στο Baroque Τραγούδι στο Πανεπιστήμιο του York (U.K., 2010-2011).

Είναι ιδρυτικό μέλος του φωνητικού συνόλου Phononia Ensemble, που στόχο στοχεύει στην ανάδειξη του πολυφωνικού τραγουδιού της μέσης και ύστερης περιόδου της Αναγέννησης και του Baroque. Μαζί με την πιανίστα Ειρήνη Γκοβάτσου δημιούργησε το 2008 το σύνολο μουσικής δωματίου pianovoce + , πραγματοποιώντας συναυλίες σε Ελλάδα και εξωτερικό, με έργα Ελλήνων συνθετών, αλλά και έργα διεθνούς ρεπερτορίου για πιάνο και φωνή. Παράλληλα ίδρυσαν το Σωματείο Φίλων Κλασικής Μουσικής, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του οποίου συγκαταλέγονται συναυλίες και παρουσιάσεις με μουσικολογικό, αλλά και παιδαγωγικό προσανατολισμό.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.