«Η γνωση του αλλου μας βοηθαει να γνωρισουμε τον εαυτο μας. Αλλα αυτη η γνωση πρεπει να ειναι ειλικρινης και γενναια»

«Είναι μια διεθνής πρακτική να αποσιωπώνται αυτά που νομίζουμε ότι δεν μας συμφέρουν» δηλώνει στον «ΠτΘ» η κ. Χριστίνα Κουλούρη, καθηγήτρια Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Πελοποννήσου με αφορμή την έκδοση του βιβλίου: «Η διδασκαλία της Ιστορίας στα Βαλκάνια σήμερα» και τον διάλογο που έχει καιρό τώρα αρχίσει για τον τρόπο συγγραφής των βιβλίων ιστορίας και σημειώνει: «Εμείς ως ιστορικοί πρέπει να λέμε το τι συνέβη, όσο οδυνηρό κι αν είναι αυτό, είτε για μας είτε για τους άλλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προωθήσουμε μια ουδέτερη ιστορία που να δείχνει ότι και οι άλλοι είναι καλοί, αλλά ούτε μια ιστορία που να δείχνει ότι μόνο εμείς είμαστε οι καλοί.»

Τι θα πετύχουμε αλλάζοντας τα εγχειρίδια της ιστορίας;

Εγώ είμαι υπέρ των συχνών αλλαγών των βιβλίων. Ο κόσμος αλλάζει, νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται στην επιφάνεια και νομίζω ότι αυτά πρέπει να αξιοποιούνται, γιατί και η ιστορία είναι επιστήμη. Όπως τα βιβλία της Φυσικής και των Μαθηματικών πρέπει να αλλάζουν, πρέπει και τα σχολικά βιβλία ιστορίας να αλλάζουν, να δοκιμάζονται και να διορθώνονται και να αντικαθίστανται, γιατί η γνώση είναι δυναμική, το σχολείο πρέπει να είναι δυναμικό και δεν μπορεί να είναι στατικό.

Πώς πρέπει να γράφονται τα βιβλία ιστορίας;

Δεν υπάρχει μια μέθοδος. Η αρετή της ιστορίας είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιεί πολλές μεθόδους, αρκεί να είναι έγκυρες. Η έγκυρη μέθοδος είναι η επιστημονική μέθοδος. Η ιστορία είναι αναπτυγμένη αρκετά στην Ελλάδα ως έρευνα. Έχουμε πάρα πολλά βιβλία ιστορίας ευτυχώς που εκδίδονται από τα Ιδρύματα Ερευνών, από τα Ερευνητικά Προγράμματα, από πανεπιστημιακούς. Όλα αυτά προσθέτουν στην γνώση μας η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί και στο σχολείο.

Ένας ιστορικός τι πρέπει να προσέχει;

Ο ιστορικός πρέπει να είναι έντιμος και ειλικρινής. Εάν υπηρετεί την επιστήμη του με κάποιες αρχές, θα πρέπει απλώς να αδιαφορεί για κριτικές, οι οποίες συνήθως κρύβουν κάποιες πολιτικές σκοπιμότητες ή γίνονται από διάφορες ιδεολογικές σκοπιές. Δυστυχώς, η ιστορία έχει γνωρίσει ένα παρελθόν πολιτικών χρήσεων κυρίως από αυταρχικά καθεστώτα, χρησιμοποιούμενη ως προπαγάνδα, είναι από τα μαθήματα που προσφέρονται για προπαγάνδα. Εμείς ως ιστορικοί έχουμε χρέος να προφυλάξουμε την ιστορία από αυτές τις χρήσεις.

Είναι η ιστορία θέμα κυβερνητικής πολιτικής;

Είναι βεβαίως, από την στιγμή που στην Ελλάδα τουλάχιστον υπάρχει ένα σύστημα Υπουργο-κεντρικό, συγκεντρωτικό, όπου εκδίδεται ένα βιβλίο από το Υπουργείο και διανέμεται δωρεάν στα σχολεία. Συνεπώς, νομίζω ότι είναι αυτονόητο ότι το βιβλίο αυτό δεν μπορεί να έρχεται σε αντίφαση με την κυβερνητική πολιτική, την εκάστοτε κυβερνητική πολιτική. Γι’ αυτό άλλωστε παρατηρούμε το πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο, τα διδακτικά βιβλία κυρίως της ιστορίας και της γλώσσας να αλλάζουν με τις αλλαγές όχι μόνο κυβερνήσεων, αλλά ακόμη και υπουργών.

Τι δεν μας δίδαξαν τα ιστορικά βιβλία, τι χάσαμε;

Αυτό που χάσαμε είναι η γνώση των γειτόνων μας. Στα ελληνικά βιβλία ιστορίας περιέχονται πάρα πολύ λίγες πληροφορίες για τους γειτονικούς λαούς, ενώ αντίθετα υπάρχουν πολλές πληροφορίες για την εθνική ιστορία όπως αναμένεται, αλλά και ακόμη περισσότερες για τη δυτική ιστορία. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, όχι μόνο τα ελληνικά βιβλία, αλλά και τα εγχειρίδια των υπόλοιπων βαλκανικών χωρών είναι δυτικο-κεντρικά. Δηλαδή αφιερώνουν πολύ περισσότερο χώρο σε θέματα της Παγκόσμιας και της Ευρωπαϊκής ιστορίας παρά σε θέματα της ιστορίας της γειτονιάς τους. Χωρίς να σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να διδαχθεί η Παγκόσμια και η Ευρωπαϊκή ιστορία της οποίας κι εμείς αποτελούμε μέρος, αλλά το μέρος αυτό περιλαμβάνει και τα Βαλκάνια τα οποία απουσιάζουν.

Όταν απουσιάζει ο «άλλος», απουσιάζει κι ένα κομμάτι του εαυτού μας;

Οπωσδήποτε, γιατί ο αυτο-προσδιορισμός περνά μέσα από τον ετεροπροσδιορισμό. Η γνώση του άλλου μάς βοηθάει να γνωρίσουμε τον εαυτό μας. Αλλά αυτή η γνώση πρέπει να είναι ειλικρινής και γενναία, γιατί συνήθως φοβόμαστε να δούμε στον καθρέφτη, αλλά κυρίως φοβόμαστε να γνωρίσουμε τον άλλο όπως είναι, με τα καλά του και τα κακά του.

Γιατί ισχυρίζεστε ότι η ιστορία γράφεται και με τη σιωπή;

Είναι μια διεθνής πρακτική να αποσιωπώνται αυτά που νομίζουμε ότι δεν μας συμφέρουν. Εμείς ως ιστορικοί πρέπει να λέμε το τι συνέβη, όσο οδυνηρό κι αν είναι αυτό, είτε για μας είτε για τους άλλους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προωθήσουμε μια ουδέτερη ιστορία που να δείχνει ότι και οι άλλοι είναι καλοί, αλλά ούτε μια ιστορία που να δείχνει ότι μόνο εμείς είμαστε οι καλοί.

Η ιστορία έτσι όπως διδάσκεται σήμερα, χαρακτηρίζεται από εθνοκεντρισμό, αυτό είναι επικίνδυνο;

Εθνοκεντρισμός δεν σημαίνει αναγκαστικά εθνικισμός. Υπάρχει βεβαίως ο κίνδυνος ο εθνοκεντρισμός να διολισθήσει σε εθνικισμό κι εκεί πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Αλλά από την στιγμή που διδάσκεται εθνική ιστορία, σημαίνει ότι κέντρο της αφήγησης είναι το έθνος, δηλαδή εμείς. Και αυτό το γεγονός αυτό καθαυτό δεν είναι κακό, γίνεται παντού. Χρειάζεται, όμως, προσοχή στον τρόπο που διδάσκουμε την εθνική ιστορία χωρίς αποσιωπήσεις αλλά με ειλικρίνεια και γενναιότητα.

Υπάρχουν «κύκλοι» που ενδιαφέρονται να ξαναγράψουν την ιστορία μας, «στρογγυλεύοντας» κάποια πράγματα ή «απαλύνοντας» άλλα με στόχο να περάσουν δικά τους μηνύματα και δικές τους πολιτικές;

Δεν μπορώ να το αποκλείσω, αλλά δεν με αφορά.

Είμαστε έτοιμοι ως έλληνες και ως Βαλκάνιοι έτοιμοι να επανα-διαπραγματευθούμε το ιστορικό μας παρελθόν;

Είμαστε νομίζω έτοιμοι, άλλωστε το πότε είμαστε έτοιμοι είναι καθαρά υποκειμενικό. Μπορεί κάποιοι να θεωρούν ότι δεν είμαστε έτοιμοι. Εγώ έχω αισιόδοξη προσέγγιση στα πράγματα γι’ αυτό άλλωστε ανέλαβα και ένα τέτοιο δύσκολο έργο, να συντονιστεί μια ομάδα 60 ιστορικών από όλες τις Βαλκανικές χώρες, να κάνουμε κάτι από κοινού. Αυτό που φαινόταν ουτοπικό και αδύνατο έγινε. Άρα νομίζω ότι υπάρχουν αυτή τη στιγμή, ίσως να μην είμαστε συνολικά έτοιμοι, κάποιοι πυρήνες, κυρίως οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι ενδιαφέρονται να βελτιώσουν τη διδασκαλία τους και να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των παιδιών για την ιστορία, για την οποία τελευταία πολύ μελάνι χύνεται. Ξέρετε, τα παιδιά στις αίθουσες δεν ενδιαφέρονται για την ιστορία, την βρίσκουν βαρετή και ξεπερασμένη, την θεωρούν στείρα αποστήθιση και ενδιαφέρονται για πιο σύγχρονα μαθήματα όπως οι Η/Υ. Το μεγαλύτερο στοίχημα σήμερα για τον εκπαιδευτικό είναι να προσελκύσει την αγάπη των παιδιών για την ιστορία, γιατί υπάρχει μάλλον αδιαφορία, παρά μεγάλο ενδιαφέρον.

Πού οφείλεται;Είναι ο τρόπος που διδάσκουμε την ιστορία, που την κάνει βαρετή και τα περισσότερα παιδιά φτάνουν να την μισήσουν. Γιατί όταν ένα μάθημα που αναπτύσσει κατεξοχήν την κριτική σκέψη και έχει ως στόχο την καλλιέργεια της αυτογνωσίας και το να δημιουργήσει τους μελλοντικούς χειραφετημένους και συνειδητοποιημένους πολίτες, διδάσκεται σαν ποιηματάκι, με στείρα αποστήθιση, είναι προφανές ότι δεν εξυπηρετεί τον στόχο του, άρα κάτι κάνουμε λάθος όχι ενδεχομένως στον τρόπο, που γράφουμε τα βιβλία, αλλά στον τρόπο που τα διδάσκουμε.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.