«Η Ευρωπη ειναι το κοινο μας σπιτι»

Συνέντευξη του επίτροπου για την Περιφερειακή πολιτική M. Barnier δημοσιεύει σήμερα ο ΠτΘ. Ο κ. Μπαρνιέ αναφέρεται στην πολιτική της Ευρώπης όσον αφορά τις Περιφέρειες, στην ανομοιογενή ανάπτυξη των Περιφερειών και στον τρόπο αντιμετώπισής της από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθώς επίσης και στην διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής.

Ερ: Ποια είναι η πολιτική της Ευρώπης όσον αφορά τις περιφέρειές της;

Μ.Μ.: Η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στηρίζεται στην αρχή της αλληλεγγύης μεταξύ Ευρωπαίων και σε μία οικονομική πραγματικότητα: χωρίς πολιτική που να αποβλέπει στον περιορισμό των διαφορών ανάπτυξης στην Ευρώπη, ούτε η ενιαία αγορά, ούτε το ενιαίο νόμισμα θα ήταν βιώσιμα ή έστω αποδεκτά για τις φτωχότερες χώρες και περιοχές της Ένωσης.

Εξάλλου, περισσότερο από το ένα τρίτο του κοινοτικού προϋπολογισμού διατίθεται στις πλέον μειονεκτικές περιφέρειες της Ευρώπης και τους πολίτες τους. Για την περίοδο 2000-2006, τα κονδύλια που προέρχονται από τα λεγόμενα «διαρθρωτικά» ταμεία και το «Ταμείο Συνοχής», αντιπροσωπεύουν 213 δισεκατ. ευρώ.

Με τον τρόπο αυτό, η Ένωση επιθυμεί να βοηθήσει τον καθένα να ζει καλύτερα στην περιφέρειά του, είτε πρόκειται, για παράδειγμα, για τη μετακίνησή του, την εργασία του, τις σπουδές του ή τη δημιουργία επιχείρησης, ανεξαρτήτως του τόπου στην οποία βρίσκεται: στο βουνό, σε νησί ή κοντά σε κάποια πρωτεύουσα.

Ερ.: Ποιοι λαμβάνουν χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής;

Μ.Μ.: Οι κανόνες όσον αφορά την κατανομή των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής για την περίοδο από το 2000 έως το 2006 έχουν καθοριστεί από τα κράτη μέλη της Ένωσης.

Οι πρώτες περιφέρειες στις οποίες χορηγούνται τα κονδύλια αυτά είναι οι αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες, στις οποίες το κατά κεφαλή εισόδημα των κατοίκων είναι κατώτερο των τριών τετάρτων του κοινοτικού μέσου όρου. Οι περιφέρειες αυτές απορροφούν 70% των πιστώσεων των διαρθρωτικών ταμείων. Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν το σύνολο των ελληνικών περιφερειών και, συνολικά, 22% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα όπως, για παράδειγμα,  κρίση σε ένα συγκεκριμένο βιομηχανικό κλάδο. Η βιομηχανική ανασυγκρότηση στις περιοχές αυτές στηρίζεται επίσης από τα διαρθρωτικά ταμεία. 18% των Ευρωπαίων κατοικούν στις περιφέρειες αυτές.

Τα διαρθρωτικά ταμεία και πιο συγκεκριμένα το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, για το οποίο είναι αρμόδια η συνάδελφός μου κα Άννα Διαμαντοπούλου, διευκολύνουν επίσης στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κατάρτισης και την προώθηση της απασχόλησης, απαραίτητες προϋποθέσεις για την αειφόρο ανάπτυξη.

Τέλος, τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία συνδράμουν τις περιφέρειες στην εξεύρεση κοινών λύσεων για συγκεκριμένα προβλήματα. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ περιφερειών, την αειφόρο ανάπτυξη των πόλεων (η Επιτροπή ενέκρινε πρόσφατα τρία από τα προγράμματα αυτά για την Ελλάδα στην Κομοτηνή, το Ηράκλειο και το Πέραμα), την αγροτική ανάπτυξη ή ακόμη την εξάλειψη των ανισοτήτων όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Για να προχωρήσω ακόμη περισσότερο, τα διαρθρωτικά ταμεία επιτρέπουν επίσης στις περιφέρειες που το επιθυμούν να δοκιμάσουν καινοτόμα αναπτυξιακά σχέδια, για παράδειγμα σχέδια που βασίζονται στις νέες τεχνολογίες. Ειδικά κονδύλια διατίθενται επίσης για την προσαρμογή των διαρθρώσεων της αλιείας.

Τέλος, το Ταμείο Συνοχής χρηματοδοτεί έργα στον τομέα του περιβάλλοντος και των μεταφορών στην Ισπανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, όπου οι υποδομές αυτές δεν είναι ακόμη ικανοποιητικές.

Ερ.: Πιο συγκεκριμένα, τι κάνει η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική για την Ελλάδα;

Μ.Μ.: Η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική αντιπροσωπεύει περίπου 2,7% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Ελλάδας και 45% των δημοσίων επενδύσεων στη χώρα αυτή. Στο διάστημα από το 2000 έως το 2006, θα διατεθούν για το σκοπό αυτό στην Ελλάδα περισσότερα από 26 δισεκατ. ευρώ και το ποσό αυτό θα συμπληρωθεί από εθνικές και ιδιωτικές επενδύσεις.

Τα κονδύλια αυτά θα χρησιμοποιηθούν για την υλοποίηση διαφόρων στόχων, όπως για παράδειγμα η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, η κατασκευή σύγχρονου δικτύου μεταφορών προσαρμοσμένου στις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής οικονομίας, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας και του τομέα των υπηρεσιών, η αγροτική ανάπτυξη και η γεωργία, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η πρόσβαση όλων των πολιτών στην κοινωνία των πληροφοριών ή, ακόμη, η ισόρροπη ανάπτυξη των περιφερειών.

Στις ίδιες τις περιφέρειες, οι στόχοι αυτοί οδηγούν σε συγκεκριμένα επιτεύγματα με άμεσες θετικές επιπτώσεις στο βιοτικό επίπεδο των κατοίκων καθώς και στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετέχει για παράδειγμα στην επέκταση του μετρό των Αθηνών με τη διάθεση 585 εκατ. ευρώ και στην κατασκευή του μετρό της Θεσσαλονίκης με τη διάθεση 122 εκατ. ευρώ καθώς και στην κατασκευή του αεροδρομίου των Σπάτων ή στην αποκατάσταση των περιοχών που επλήγησαν από τον σεισμό της 7ης Σεπτεμβρίου 1999. Πέρα από όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνδράμει επίσης την περιφέρεια Αθηνών στην υλοποίηση ενός ιδιαίτερα σημαντικού σχεδίου στον ορίζοντα του 2004, της φιλοξενίας των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ωστόσο, η βοήθεια της Ένωσης δεν περιορίζεται, αντίθετα μάλιστα, στα μεγάλα έργα που προανέφερα. Πληθώρα άλλων πρωτοβουλιών, μικρών ή μεγάλων, αναλαμβάνεται από το σύνολο των ενδιαφερόμενων περιφερειακών εταίρων, σε μεγάλο αριθμό τομέων, με τη στήριξη των ευρωπαϊκών ταμείων.

Ερ.: Ποιοι είναι οι μηχανισμοί που επιτρέπουν στις ευρωπαϊκές περιφέρειες να αναπτυχθούν και να προσεγγίσουν η μία την άλλη από την άποψη της οικονομικής ανάπτυξης;

Μ.Μ.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ενιαία αγορά και ενιαίο νόμισμα. Τα δύο αυτά στοιχεία αποτελούν βέβαια σημαντικούς παράγοντες οικονομικής σύγκλισης, δεν επαρκούν όμως και για το σκοπό αυτό συμπληρώνονται από την ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αποτελεί λευκή επιταγή, ούτε απλή μεταφορά κονδυλίων.

Πρώτα απ΄όλα, η διαχείρισή της γίνεται χάρη στην επίτευξη πραγματικής εταιρικής σχέσης με τις περιφέρειες και τα κράτη μέλη. Επίσης, ανεξαρτήτως του τύπου παρέμβασης, οι ευρωπαϊκές ενισχύσεις δεν αντικαθιστούν τις κρατικές ενισχύσεις, αλλά τις συμπληρώνουν.

Εξάλλου, τα διαρθρωτικά ταμεία στηρίζονται σε πολυετή προγράμματα, έτσι ώστε οι χρηματοδοτούμενες πρωτοβουλίες να αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες ανάγκες που έχουν αξιολογηθεί επιτόπου από τις ίδιες περιφέρειες και τα κράτη. Τα προγράμματα αυτά λαμβάνουν υπόψη τους αρχές που έχουν καθοριστεί σε κοινοτικό επίπεδο όπως, για παράδειγμα ο σεβασμός του περιβάλλοντος ή η ισότητα ευκαιριών.

Τέλος, η υλοποίησή τους γίνεται σε αποκεντρωμένη βάση από τις εθνικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες βρίσκονται πιο κοντά στην πραγματικότητα κάθε περιφέρειας απ΄ό,τι εμείς εδώ στις Βρυξέλλες.

Ένα ακόμη βασικό στοιχείο που πρέπει να αναφερθεί είναι η πραγματική κοινοτική διάσταση των χρηματοδοτούμενων έργων. Πέρα από το άμεσο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη της περιφέρειας την οποία αφορούν, οι επιπτώσεις που έχει η ικανοποιητική κατάρτιση του εργατικού δυναμικού, η δημιουργία καινοτόμων και ανταγωνιστικών επιχειρήσεων ή κατάλληλου και συνεκτικού δικτύου μεταφορών δεν σταματούν στα σύνορα κάθε περιφέρειας και συμβάλλουν στην πρόοδο της Ένωσης στο σύνολό της.

Αυτό που έχει εδώ πραγματική σημασία είναι να εξασφαλιστούν στις περιφέρειες τα υλικά μέσα αλλά και το ανθρώπινο δυναμικό που απαιτούνται για να μπορέσουν να εκμεταλλευθούν, μακροπρόθεσμα, όλες τις ευκαιρίες που τους προσφέρει η ενιαία αγορά, χωρίς να εξαρτώνται πλέον από εξωτερικές ενισχύσεις.

Ερ.: Στην Ελλάδα, η ανάπτυξη των περιφερειών είναι εξαιρετικά ανομοιογενής. Πώς αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις διαφορές αυτές;

Μ.Μ.: Πράγματι, όπως μπόρεσα να διαπιστώσω κατά τις επισκέψεις μου στη χώρα σας, οι αστικές περιοχές των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένες σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα και αυτό δημιουργεί τα γνωστά περιβαλλοντικά προβλήματα. Παράλληλα, η Ελλάδα διαθέτει ορεινές περιοχές ή νησιά λιγότερο αναπτυγμένα. Έτσι, η περιφέρεια της Ηπείρου είναι η φτωχότερη της Ελλάδας αλλά και η φτωχότερη της Ευρώπης των Δεκαπέντε.

Οι αναπτυξιακές αυτές διαφορές λαμβάνονται υπόψη στα περιφερειακά προγράμματα ανάπτυξης που καταρτίζονται σε κάθε περιφέρεια στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με την κυβέρνηση του κράτους μέλους και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Επιθυμία μας είναι να στοχεύει η χρηματοδότηση κάθε περιφέρειας στις ειδικές ανάγκες της και να λαμβάνεται επαρκώς υπόψη η γεωγραφική και κοινωνικοοικονομική διαφοροποίηση. Ωστόσο, αρμόδιες για την κατανομή των κοινοτικών πιστώσεων στις διάφορες περιφέρειες ενός κράτους μέλους είναι κυρίως οι εθνικές αρχές.

Ερ.: Πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για τον περιορισμό της ανομοιογένειας, ιδίως στη νότιο Ευρώπη;

Μ.Μ.: Η ανάπτυξη της Ελλάδας ήταν ταχεία στη διάρκεια των τελευταίων ετών. Η χώρα εισήλθε έγκαιρα στη ζώνη του ευρώ. Την ανάπτυξη αυτή, η Ελλάδα την οφείλει κυρίως στις προσπάθειες που κατέβαλαν οι πολίτες της και οι διάφορες κυβερνήσεις, προσπάθειες που στηρίξαμε με την πολιτική συνοχής: το ΑΕγχΠ ανά κάτοικο αυξήθηκε στην Ελλάδα από 58% του κοινοτικού μέσου όρου το 1988 σε 71% το 2001.

Σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι επιδόσεις είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικές. Στην Ιρλανδία, το ΑΕγχΠ ανά κάτοικο αυξήθηκε από 64 σε 119% του μέσου κοινοτικού όρου στο διάστημα 1988 – 2000. Η καθυστέρηση της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας μειώθηκε κατά το ένα τρίτο περίπου, από 68 σε 79%.

Εντούτοις, οι επιδόσεις αυτές δεν πρέπει να μας κάνουν να λησμονούμε ότι οι ανομοιογένειες μεταξύ περιφερειών μειώνονται με πολύ αργότερο ρυθμό. Στο εσωτερικό των κρατών μελών, έχουν μάλιστα αυξηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις. Έτσι, η διαδικασία κάλυψης της καθυστέρησης παραμένει μακροπρόθεσμος στόχος για την Ένωση.

Ερ.: Ποιες αλλαγές θα επιφέρει η διεύρυνση στην ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική; Θα υπάρξουν άμεσες συνέπειες για την Ελλάδα;

Μ.Μ.: Με τη διεύρυνση, οι ανομοιογένειες μεταξύ χωρών και περιφερειών θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο. Η έκταση της Ένωσης θα μεγαλώσει, όπως και ο πληθυσμός της. Αυτοί που θα έρθουν όμως είναι πιο φτωχοί. Για παράδειγμα, η Τσεχική Δημοκρατία, η οποία συγκαταλέγεται στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες με το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, είχε το 1999 επίπεδο ευημερίας (58% του κοινοτικού μέσου όρου) αντίστοιχο του επιπέδου της Ελλάδας κατά το 1988.

Στην Ευρώπη, η ανάγκη συνοχής θα αυξηθεί και θα μετατοπιστεί προς ανατολάς, χωρίς ωστόσο να λυθούν τα προβλήματα που υφίστανται στην Ευρώπη των Δεκαπέντε. Ορισμένες περιφέρειες, μεταξύ των οποίων και ελληνικές, θα δουν τη σχετική τους ευημερία να βελτιώνεται αποκλειστικά βάσει στατιστικών στοιχείων και κινδυνεύουν λοιπόν να μην πληρούν πλέον τα σημερινά κριτήρια επιλεξιμότητας των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων. Ανέλαβα τη δέσμευση να προτείνω μια δίκαιη λύση για τις περιφέρειες αυτές που δεν πρέπει να υποστούν τις συνέπειες ενώ αντιμετωπίζουν ακόμα πολλά προβλήματα. Σε γενικές όμως γραμμές, δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να λαμβάνει μετά το 2007 τον ίδιο όγκο ενισχύσεων με αυτό που λαμβάνει σήμερα. Για το λόγο αυτό, έχει μεγάλη σημασία να εκμεταλλευθεί η χώρα όσο το δυνατόν περισσότερο τις ενισχύσεις αυτές για την αειφόρο ανάπτυξή της: η ποιότητα των πραγματοποιούμενων δαπανών πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, η απορρόφηση των ευρωπαϊκών πιστώσεων πρέπει να αποτελεί το μοχλό της ανάπτυξης και όχι αυτοσκοπό.

Τα «νέα δεδομένα» της διεύρυνσης μας αναγκάζουν να επανεξετάσουμε την πολιτική συνοχής. Έτσι, ξεκίνησα με τους συναδέλφους μου Franz Fischler και Άννα Διαμαντοπούλου στις αρχές του 2001, ευρείες συζητήσεις με τα κράτη μέλη, τις υποψήφιες χώρες, τις περιφέρειες της Ευρώπης και όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, για την προετοιμασία του μέλλοντος.

Στις 30 Ιανουαρίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε μία έκθεση προόδου σχετικά με την συνοχή. Στο έγγραφο αυτό εξετάζεται η πορεία της συνοχής στην Ευρώπη, ιδίως στη διευρυμένη Ευρώπη των Εικοσιπέντε, και συνάγονται τα πρώτα συμπεράσματα από τις συζητήσεις που διεξήχθησαν σχετικά με το θέμα αυτό πριν από ένα χρόνο.

Όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, η Επιτροπή θα υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις, πιθανότατα στο τέλος του 2003. Τότε θα ληφθεί από κοινού η απόφαση για το μέλλον της αλληλεγγύης μεταξύ Ευρωπαίων.

Ορισμένες κατευθύνσεις διαγράφονται ήδη. Η πρώτη από αυτές είναι ότι θα πρέπει να δίνεται πάντα προτεραιότητα στις περιφέρειες με αναπτυξιακή καθυστέρηση. Η δεύτερη είναι ότι δεν θα πρέπει ωστόσο να παραμεληθούν οι περιοχές στις οποίες εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα : στις πόλεις, στις ορεινές περιοχές, στα νησιά, στις άκρως απομακρυσμένες περιφέρειες ή στις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν βιομηχανική κρίση κλπ.

Από την πλευρά μου, είμαι πεπεισμένος ότι η Ευρώπη είναι κάτι περισσότερο από μία μεγάλη αγορά. Είναι το κοινό μας σπίτι. Η πολιτική συνοχής απευθύνεται σε όλους, επηρεάζει τον καθένα μας στην καθημερινή του ζωή. Είναι η έκφραση αυτού του οποίου συνδέει τους Ευρωπαίους μεταξύ τους : ένα κοινό όραμα και η προσήλωση στο δικό τους κοινωνικό μοντέλο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να προασπίσει το μοντέλο αυτό.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.