Η ευλογια της παραδοσης στη συγχρονη εποχη

Τον Καθηγητή Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλη Νιτσιάκο προσκάλεσε το ΔΣ του Μορφωτικού Συλλόγου Σαρακατσάνων Θράκης σε μια καθιερωμένη εκδήλωση βράβευσης των Σαρακατσάνων μαθητών που αρίστευσαν κατά το διδακτικό έτος 2002-3, όπως και όσων πέτυχαν στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. Ο κ. Νιτσιάκος μίλησε για την «παράδοση και τη νεωτερικότητα» στο κατάμεστο Παπανικολάου, δίνοντας παραδείγματα του ρόλου της παράδοσης στην καθημερινότητα, σε τυχαίες στιγμές που δεν το αντιλαμβανόμαστε.

Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο βουλευτής της ΝΔ Ευριπίδης Στυλιανίδης και ο νομαρχιακός σύμβουλος Παναγιώτης Γρηγορόπουλος, εκ μέρους του νομάρχη. Ο επίτιμος πρόεδρος του συλλόγου Βασίλης Σερμπέζης καλωσόρισε τον ομιλητή και φίλο του, δίνοντας μια εικόνα της ταυτότητας του κ. Νιτσιάκου. Όταν τον ρώτησε τι θα ήθελε να φάει ερχόμενος στην Κομοτηνή, ο καθηγητής του απάντησε «θρυψάνα» ή «τριψάνα» στον προφορικό λόγο, κοινώς παπάρα.

Μετά από την παρουσίαση της πλούσιας κι ενδιαφέρουσας βιβλιογραφίας και εργογραφίας του κ. Νιτσιάκου έδωσε μια ακόμη εικόνα από τη συμπεριφορά του όταν βρίσκεται κοντά στους ανθρώπους που κρατούν την παράδοση. Είχαν βρεθεί πριν μερικές μέρες στην Κρήτη, σ’ ένα γλέντι και κάποια στιγμή ο Βασίλης Νιτσιάκος εκστασιάστηκε από τα δρώμενα και πήρε να γράφει κάτι σ’ ένα κομμάτι από το τραπεζομάντιλο. Το αποτέλεσμα ήταν ποιητικό, «μπρος στην ωραία πύλη να σταθείς κι ύστερα βλέπουμε».

Λόγος ζωντανός, διαρκής, πλούσιος σε εικόνες, άρα δύσκολα μεταφέρεται από κάποιον άλλο στο χαρτί. Ο Βασίλης Νιτσιάκος μίλησε για το ρόλο του κύκλου στην εστία στα σπίτια των Σαρακατσάνων, που αποτελεί μια μικρογραφία του κόσμου και δίνει την αίσθηση της κοινότητας, μια και είδε ανθρώπους να τρωνε από το ίδιο πιάτο με το ίδιο κουτάλι. Περιέγραψε, στη συνέχεια, ένα τραπέζι που του είχε κάνει την προηγούμενη μέρα ένας Ηπειρώτης και μια εικόνα από παλιότερη επίσκεψή του σε ηπειρώτικο χωριό. Μιλούσε με τον πρόεδρο της κοινότητας ενός χωριού για την αξιοποίηση κονδυλίων, αλλά τα όποια σχέδια τα ανέτρεψαν οι ηλικιωμένοι κάτοικοι του χωριού. Ζήτησαν απλά και μόνο δρομολόγια για το νεκροταφείο, διαδρομές για να επισκέπτονται τους δικούς τους.

Επί του θέματος ο Βασίλης Νιτσιάκος διαχώρισε την ανάπτυξη από την αναπτυξιομανία, όπως την αποκάλεσε. Αντιμετωπίζει την παράδοση ως δυναμική διαδικασία που πρέπει να προσαρμόζεται.

Βρισκόμενος σε μια περιοχή της Θράκης, τόπο με ενδιαφέρον για έναν ανθρωπολόγο, αναφέρθηκε στην πολυπολιτισμικότητα και την ετερότητα και σχολίασε ότι «την αναμασάμε χωρίς να το σκεφτούμε». Για να δώσει ένα δείγμα του πλούτου της παράδοσης μετέφερε την παροιμία: «Κάθε τόπος και ζακόνι (έθιμο) κάθε μαχαλάς κι αντέτι (συνήθεια)». Μέσα από αυτή τη φράση αναγνώρισε το δικαίωμα στην ετερότητα. «Σήμερα, μπορούμε να βλέπουμε τη διαφορά ως πλούτο, ευλογία και όχι ως κατάρα. Στη νέα εποχή, η πολυπολιτισμικότητα είναι διακύβευμα και μπορεί να αποτελεί απάντηση στην παγκοσμιοποίηση».

Από την παράδοση υπάρχουν στοιχεία με ενδιαφέρον στη νέα εποχή, όπως είναι το σύστημα αξιών. «Η παράδοση είναι πολύπλευρη, έχει πολλές διαστάσεις και μαζί με τη δυναμική πρέπει να βλέπουμε το πολυδιάστατο της παράδοσης και να μην την αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που ανήκει στο παρελθόν και είναι μονολιθικό». Έφερε ως παράδειγμα το σύστημα αξιών: «Δυο βασικές αξίες που όριζαν τη συμπεριφορά των ανθρώπων και τις σχέσεις τους στις παραδοσιακές κοινότητες ήταν η τιμή και η εντροπή. Η τιμή είναι αξία διαχρονική».

Για την πολιτισμική ομάδα των Σαρακατσάνων σχολίασε ότι «είναι μια από τις ομάδες του ελλαδικού χώρου με αρχαϊκά χαρακτηριστικά, τόσο στις δομές των κοινοτήτων της όσο και στην έκφραση, στο σύστημα αξιών. Μέχρι πρόσφατα ήταν κλειστές και νομαδικού χαρακτήρα κοινότητες, με συνέπεια να κρατήσουν κάποια στοιχεία από τον πολιτισμό τους».

Ο Βασίλης Νιτσιάκος έχει πλησιάσει τους Σαρακατσάνους κι έχει δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής σε σχέση με τη ζωή τους, αν και δεν είναι Σαρακατσάνος. «Έχω μεγαλώσει με τους Σαρακατσάνους, γιατί είχα την τύχη να έχω γονείς κτηνοτρόφους. Η ενασχόλησή μου ξεκινάει από τις ίδιες μου τις εμπειρίες και είναι ένα μεγάλο πλεονέκτημα να μη μελετάς κάποιους μόνο με επιστημονικά εργαλεία, αλλά και με οδηγό τα βιώματα».

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.