Η Μπαμπω Μπαμπινα ζει μα δε βασιλευει…

Μπάμπινα: η μαμή τού χωριού, αυτή που εκμαίευε τα παλιά χρόνια τη νέα ζωή από τη γυναίκα. Η παράδοση λέει ότι η μπάμπινα ήταν πρόσωπο σεβάσμιο καθώς ταυτιζόταν όσο κανένα άλλο με τη γνώση τής γυναικείας ζωοποιού φύσης. Γι’ αυτό και τιμώντας τη γιορταστικά δόξαζαν τον αέναο κύκλο της γονιμότητας, το θαύμα της σύλληψης και το μυστήριο της ζωής με τη γένεση και τη γέννησή της και τον φορέα αυτής της ζωής. Στο πρόσωπο της μπάμπινας βρήκε τη συμβολική του δικαίωση το γυναικείο φύλο… Την εποχή της παντοκρατορίας της, η κρυφή γνώση που κατείχε η μπάμπινα για να φέρνει αυτό το «μυστήριο» από τα σπλάχνα των γυναικών στο φως της ημέρας ήταν και ο πυρήνας της δύναμής της παραπέμποντας έτσι στη μοναδικότητα της θηλυκής φύσης να τίκτει. Μπροστά στη Γεννήτρα Γυναίκα ο άντρας υποκλινόταν με δέος συναισθανόμενος τη θεϊκή της αύρα που ευλογούσε τη διαιώνισή του. Ήταν ένα ανώτερο μυστήριο που δεν του επέτρεπε η φύση να μεθέξει… Στη θηλυκή αυτή δύναμη που ήταν το μόνο στοιχείο το οποίο δεν μπορούσε να καθυποτάξει ελέγχοντάς το, δεν είχε παρά να υποταχθεί. Ουδόλως ενοχλούσε τις γυναίκες η φειδωλή παραχώρηση εκ μέρους τής ανδροκρατούμενης κοινωνίας όπου ζούσαν, της μιας και μοναδικής ημέρας το χρόνο για να γιορτάσουν δικαιωματικά την ιερότητα του καταπληκτικού αυτού στοιχείου με το οποίο τις προίκισε η φύση. Σαν απομεινάρι κοινωνικής οργάνωσης εποχών που χάνονται βαθιά μέσα στην ομίχλη της ιστορίας, εμπλουτισμένου από τις μετέπειτα δοξασίες, η γιορτή προσδιορίσθηκε να γίνεται κάθε οκτώ του Γενάρη. Ημερομηνία όχι τυχαία επιλεγμένη. Συμπίπτει, πλέον, με το κλείσιμο τού κύκλου Γέννησης τού Χριστού: ο Ένας που έφερε και φέρνει τη Ζωή και η Γυναίκα που πάντα φέρνει τη Ζωή.

Το έθιμο της Μπάμπινας ταξίδεψε από την Ανατολική Θράκη ίσαμε τον τόπο μας με την ανταλλαγή των πληθυσμών το ’23 και όπως κάθε τέτοια κληρονομιά ζυμώθηκε με τα έθιμα του νέου τόπου για να γίνει «μπάμπω». Μπάμπω: ταυτίζεται, πια, με τη γηραιά μαμή του χωριού που κουβαλάει μέσα της γνώση και σοφία. Είναι αυτή που βοηθάει τις γυναίκες τη δύσκολη ώρα της γέννας, είναι αυτή που συμβουλεύει τις γυναίκες στις «αναποδιές» και τις προστατεύει από τις συνέπειές τους, είναι αυτή που τα χρόνια και η εμπειρία της στη ζωή τής δίνουν την πρωτοκαθεδρία στην τοπική κοινωνία για όλα τα θέματα που απασχολούν τις ομόφυλές της. Αυτή η γηραιά γυναίκα παραμένει στο επίκεντρο της Γιορτής για τη Γονιμότητα για πολλές δεκαετίες μετά την έλευσή της από την Ανατολική Θράκη. «Στην αρχή και μέχρι τα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια, το γλέντι γινόταν στο σπίτι της μπάμπως το βράδυ. Συμμετείχε όλο το χωριό βιωματικά. Μετά, όσο ο ρόλος της μαμής εξασθενούσε καθώς η επιστήμη προόδευε και στην περιοχή μας άρχισαν να εμφανίζονται κλινικές με πτυχιούχους γιατρούς, το έθιμο έγινε δρώμενο με ενισχυμένο το χαρακτήρα της γυναικοκρατίας. Εδώ και είκοσι περίπου χρόνια, από τότε που ιδρύθηκε ο Σύλλογος Γυναικών, στη Νέα Κεσσάνη αυτό που κάνουμε είναι να αναπαριστούμε πλέον ό,τι κάποτε αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής ζωής του χωριού. Δεν υπάρχουν πια μαμές, ούτε μπάμπινες. Υπάρχουν αναμνήσεις για έναν τρόπο ζωής των προγόνων μας που δεν θέλουμε να τις ξεγράψουμε από την λαϊκή μας παράδοση», θα πει στον ΠτΘ η Ταμίας του Συλλόγου Γυναικών Νέας Κεσσάνης. Το προσφυγικό χωριό στο Νομού Ξάνθης, που κρατάει τα σκήπτρα της ιστορικής συνέχειας στην «αναβίωση» του εθίμου παρά τις κατά τόπους λαογραφικές εκδοχές του.

Πώς όμως γιόρταζαν τη Μπάμπω οι παλιές; Και τι θυμούνται από τα χρόνια των γιαγιάδων τους;

Οι μεγάλες στην ηλικία μάς διαφωτίζουν:

οι άντρες γνώριζαν τι ρόλο τούς επεφύλασσε το έθιμο… Με το ξημέρωμα της 8ης Ιανουαρίου, ζώνονταν αδιαμαρτύρητα την ποδιά της κουζίνας και άρχιζαν τα …οικιακά! Δεν θίγονταν η αντρική τους αξιοπρέπεια γιατί ήταν επιβεβλημένο και δεν εξαιρούνταν κανένας. «Τώρα, τι οικιακά έκαμναν… είναι άλλου παπά βαγγέλιο…» θα σχολιάσει η γερόντισσα της παρέας. Πάντως όποιος απ’ αυτούς τολμούσε να παραβεί τους εθιμικούς κανόνες της ημέρας …δεν την έβγαζε καθαρή!

Στη γιορτή επιτρεπόταν να συμμετάσχουν μόνον γυναίκες οι οποίες είχαν τεκνοποιήσει. Ετοίμαζε η καθεμιά φαγητά για το κοινό τους γλέντι που κορυφωνόταν το βράδυ. Φορώντας στο λαιμό αυτοσχέδια περιδέραια από τοπικά κηπουρικά προϊόντα που παρέπεμπαν σε φαλλικά υπονοούμενα – όπως πιπεριές, καρότα, κ.α. – συγκεντρώνονταν έξω από το σπίτι τής Μπάμπως για να της προσφέρουν δώρα: σαπούνια και πετσέτες, σύνεργα απολύτως απαραίτητα στη διεκπεραίωση τού έργου τής μαμής την ώρα τού τοκετού. Η Μπάμπω τις υποδεχόταν με τσίπουρο και μεζέ: μιά μυστηριακή γουλιά που ισοδυναμούσε με μέθεξη σε έναν κύκλο ζωής που μόνον οι ίδιες είχαν το προνόμιο να γνωρίζουν. Ακολουθούσε χορός και γλέντι μέχρι πρωίας… Ήταν η ημέρα τους! Ένας θρίαμβος σύντομος χρονικά που αναγνωριζόταν σιωπηρά και άτυπα από τους άνδρες τού χωριού. Και τι γινόταν εάν κάποιος από αυτούς διεκδικούσε συμμετοχή στο γλέντι; Όποιος τυχόν παρέβλεπε τον απαγορευτικό κανόνα και ξεθάρρευε τόσο όσο να μπει στο χώρο τού γλεντιού των γυναικών, «έβγαινε …από την ίδια πόρτα κακήν κακώς και τσίτσιδος!», λένε γελώντας οι γυναίκες της Κεσσάνης. Για να διευκρινίσουν αμέσως μετά πως οι αστεϊσμοί που αντήλλασσαν μεταξύ τους την ημέρα αυτή οι παντρεμένες γυναίκες, ήταν πολλοί και έντονοι, είχαν δε όλοι σχεδόν σχέση με τον φαλλό και τη γενετήσια ορμή… Γιατί η Γονιμότητα που ενσάρκωναν προϋπέθετε την ένωση σε σάρκα μία της γυναίκας με τον άνδρα…

Με τα χρόνια, όλη αυτή η απίθανη γιορτή με τους συμβολισμούς της πέρασε από τη βιωματική μορφή στην φολκλορική: σήμερα απλά αναπαριστάται από τις μεγάλες σε ηλικία γυναίκες οι οποίες κρατούν το έθιμο κυριολεκτικά «με νύχια και με δόντια» προκειμένου να μη σβήσει όπως τόσα άλλα, ενώ οι άνδρες έχουν σαφώς …παρεισφρήσει στις εκδηλώσεις, είτε ως επίσημοι προσκεκλημένοι είτε ως συνδαιτυμόνες στη βραδινή εκδήλωση. Ο κόσμος δε βιώνει πλέον, απλά παρακολουθεί…

Στη Νέα Κεσσάνη φέτος, στο ρόλο της Μπάμπως η κυρία Φυλαχτάκη Δέσποινα έκλεψε τις καρδιές των παρευρισκομένων με το ζεστό χαμόγελό της αλλά το βραβείο …α΄ γυναικείου ρόλου απέσπασε παμψηφεί ο σύζυγός της Δημήτρης που τόσο πειστικά κρατούσε το φουρκάλι σαρώνοντας την αυλή του σπιτιού… Επιμένουν, όπως μας είπαν, παρά την προχωρημένη τους ηλικία να στηρίζουν την αναβίωση τού εθίμου κόντρα στην τάση που θέλει ακόμη και την φολκλορική εκδοχή του να φθίνει χρόνο με το χρόνο υπό την πίεση του σύγχρονου τρόπου ζωής…

Μαρία Β.Μπόντη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.