“Η αγορα δοκιμαζεται στις μερες μας”

Ο Χρήστος Λεοντίδης είναι πτυχιούχος της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου. Όνειρό του βέβαια ήταν η Φιλολογία για αυτό όπως λέει και ο ίδιος, «προσπάθησα να ικανοποιήσω αυτό το ενδιαφέρον με το πρώτο μου μεταπτυχιακό στην Αγγλία που αφορούσε στην Πολιτική Φιλοσοφία». Επιστρέφοντας στην Κομοτηνή δίνει κατατακτήριες εξετάσεις στη Νομική Σχολή του Δημοκριτείου και ολοκληρώνει τις σπουδές του σε αυτήν μετά τη στρατιωτική του θητεία. Ακολουθεί μεταπτυχιακό στο Δίκαιο των Επιχειρήσεων και το Εργασιακό δίκαιο. Μετά το μεταπτυχιακό ανοίγει το δικό του δικηγορικό γραφείο από το Μάιο του 2002, όπου ασχολείται κυρίως με ζητήματα επιχειρήσεων αλλά και ζητήματα εργαζομένων. Συγχρόνως ασχολείται με το θέμα της διδακτορικής του διατριβής που αφορά στην «Αθέτηση της Σύμβασης Εργασίας από μέρους του εργοδότη. -Συγκριτική μελέτη Ελλάδα – Μεγάλη Βρετανία».

Σήμερα μιλά στον ΠτΘ για την κατάσταση που επικρατεί στην αγορά όσον αφορά στον μεγάλο πλέον αριθμό έκδοσης διαταγών πληρωμής αλλά και για την κρίση που μαστίζει την αγορά και τις επιχειρήσεις. Η συζήτηση όπως είναι φυσικό επεκτείνεται και σε θέματα που άπτονται του ανταγωνισμού και βέβαια στην προστασία του καταναλωτή.

ΠτΘ: Ποια είναι η κατάσταση σήμερα που επικρατεί στην έκδοση διαταγών πληρωμής; Γιατί σε επίπεδο αθηναϊκού οικονομικού τύπου διαβάζουμε τα χειρότερα… Στα μέρη μας τι γίνεται;

Χ.Λ.: Θα σας αναφέρω απλά κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία. Ο αύξων αριθμός διαταγών πληρωμής που έχουν εκδοθεί είναι υπερδιπλάσιος από πέρυσι στο Ειρηνοδικείο Κομοτηνής και σχεδόν τριπλάσιος στο Μονομελές Πρωτοδικείο. Αυτό δείχνει ότι η αγορά «έχει στερέψει» από ρευστό και απλά δεν πληρώνονται οι υποχρεώσεις. Βέβαια, αντίστοιχα φαινόμενα έχουμε και στις ακάλυπτες επιταγές και η ίδια εικόνα σίγουρα θα ισχύει και πανελλαδικά. Δανειστής και οφειλέτης είναι σε δεινή θέση, διότι συνδέονται. Αυτός που δεν πληρώνει δεν το κάνει πάντα από δυστροπία αλλά και ο δανειστής που διεκδικεί την πληρωμή του πλησιάζει με τη σειρά του το ρόλο του οφειλέτη, όταν δεν καταφέρνει να ικανοποιηθεί.

ΠτΘ: Αυτό γενικότερα σημαίνει κρίση στην αγορά…

Χ.Λ.: Σήμερα αν ρωτήσετε έναν οικονομολόγο θα σας πει ότι βρισκόμαστε σε μία φάση ύφεσης της αγοράς. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για καταστροφή η οποία θα ‘ρθει σε λίγο. Η διαπίστωση όμως είναι ότι το βέλος -και σύμφωνα με τους αριθμούς- δείχνει προς τα κάτω.

ΠτΘ: Ποιες πιστεύετε ότι είναι οι αιτίες που οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση;

Χ.Λ.: Οι αιτίες που αφορούν σε τέτοια προβλήματα είναι πολλές και έχουν επισημανθεί από διάφορους αρμόδιους φορείς. Ουσιαστικά πλήττεται το μικρομεσαίο εισόδημα, η μικρομεσαία επιχείρηση, της οποίας το κλείσιμο, λόγω οικονομικής πίεσης, σημαίνει ότι αφήνει το παιχνίδι σε άλλους και ο ανταγωνισμός λαμβάνει χώρα με τρόπο που υπονομεύει την οικονομία στο σύνολό της.

Αθέμιτος και τέλειος ανταγωνισμός

ΠτΘ: Η αγορά θέτει όρους στους οποίους δεν μπορεί να αντεπεξέλθει ο μικρομεσαίος λόγω του αθέμιτου ανταγωνισμού;

Χ.Λ.: Ο αθέμιτος ανταγωνισμός από μόνος του δεν έχει τόσο ενδιαφέρον για την Εθνική Οικονομία ή για τη χαρτογράφηση της αγοράς, γιατί μπορεί να αφορά τις πρακτικές πώλησης δύο επιχειρήσεων. Υπάρχει όμως και το Δίκαιο του Ελεύθερου Ανταγωνισμού που εξετάζει τους περιορισμούς που αφορούν σε αυτόν. Στον ελεύθερο ανταγωνισμό οι συμπράξεις μεταξύ δύο επιχειρήσεων διακρίνονται σε οριζόντιες και κάθετες. Επιλήψιμες είναι οι οριζόντιες γιατί είναι συμφωνίες μεταξύ μεγάλων παικτών της αγοράς, για παράδειγμα η συμφωνία μεταξύ δύο μεγάλων Σούπερ Μάρκετ για διατήρηση της τιμής του γάλακτος στο 1,25 ευρώ. Αυτή μπορεί να είναι μία συμφωνία κάτω από το τραπέζι η οποία έχει σαν αποτέλεσμα η τιμή του γάλακτος σε όλη την Ευρώπη να είναι 0,80 ευρώ και στην Ελλάδα να είναι 1,25. Στο σημείο αυτό καλείται η Επιτροπή Ανταγωνισμού να εξετάσει αν υπάρχει συμφωνία, σύμπραξη μεταξύ αυτών των δύο επιχειρήσεων και διατηρούνται οι υψηλές τιμές. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού θέλει την ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά από τον καθένα που το επιχειρεί με όρους που δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.

ΠτΘ: Και οι κάθετες συμπράξεις;

Χ.Λ.: Κατά κανόνα οι κάθετες συμπράξεις δεν είναι επιλήψιμες. Η Κάθετη σύμπραξη αφορά παραδείγματος χάρη στη χρήση εμπορικού αντιπροσώπου από μία επιχείρηση σε μια γεωγραφική περιοχή, στην οποία δεν μπορεί να βρίσκεται η ίδια. Για παράδειγμα εταιρεία της Γερμανίας μπορεί να βρει αντιπρόσωπο στην Ελλάδα που γνωρίζει την τοπική αγορά για την προώθηση των προϊόντων της. Αυτό είναι ένα από τα συστήματα διανομής. Η διανομή μπορεί να είναι αποκλειστική για ένα νομό. Αυτό ίσως να φαίνεται επιλήψιμο, αλλά δεν είναι. Επίσης η διανομή μπορεί να είναι επιλεκτική, δηλαδή η διάθεση του προϊόντος από συγκεκριμένα μαγαζιά, για παράδειγμα η διάθεση μιας κρέμας μόνο από τα φαρμακεία και όχι από τα σούπερ μάρκετ. Και αυτό δεν είναι επιλήψιμο. Το σημαντικό είναι ότι με τις κάθετες συμπράξεις θέλει κάποιος να αφήσει την κηλίδα του στο χάρτη της αγοράς, έτσι ελέγχεται και η προσβασιμότητα στην αγορά, η οποία είναι και το ζητούμενο. Αυτό το θέλουμε για να υπάρχουν πολλοί παίκτες και να λειτουργεί ο ανταγωνισμός. Βέβαια και στις κάθετες συμπράξεις πρέπει κάποιος να είναι προσεκτικός, γιατί αυτή η κηλίδα μπορεί να αρχίσει να απλώνει και να έχουμε την εμφάνιση του μεγάλου παίκτη που θα έρθει σε συνεννόηση με τους άλλους, με αποτέλεσμα να χάνει ο καταναλωτής.

ΠτΘ: Οι συμπράξεις μεταξύ κολοσσών είναι θεμιτές;

Χ.Λ.: Οι κολοσσοί είναι εξ ορισμού το πεδίο προσοχής των οργάνων που ελέγχουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Παρότι οι συγχωνεύσεις ξεκινούν με νόμιμο υπόβαθρο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού σταματά αυτές τις συγχωνεύσεις όταν διαπιστώνει περιορισμό της πρόσβασης στην αγορά. Για παράδειγμα έρχεται η General Motors από την Αμερική και ζητά να απορροφήσει την OPEL, αλλά και άλλες επιχειρήσεις. Αντιδρά όμως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού και αυτή η αντίδρασή της επηρεάζει κι εμένα στην Κομοτηνή, διότι έχει σημασία από πόσους παράγοντες ελέγχεται η αγορά. Θυμηθείτε ότι το θέμα με τα αυτοκίνητα ήταν τεράστιο. Δεν άφηναν οι αντιπροσωπείες αυτοκινήτων να πας το αυτοκίνητό σου σε οποιαδήποτε συνεργείο και αν το πήγαινες δεν είχες την εγγύηση που σου είχαν δώσει. Και βέβαια αν το πήγαινες στην αντιπροσωπεία θα πλήρωνες περισσότερο. Αυτό είναι εκβιασμός του καταναλωτή και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταγωνισμού το σταμάτησε. Όπως το ίδιο συνέβαινε και με τις παράλληλες εισαγωγές. Εάν ήθελες να αγοράσεις σαν έμπορος λόγου χάρη προϊόντα Bosch-Siemens έπρεπε να πάρεις από την Bosch-Siemens Ελλάς, τη θυγατρική της γερμανικής. Σταμάτησε κι αυτό πια, μπορείς να αγοράσεις από το χονδρέμπορο της Ιταλίας λόγου χάρη. Και έχουν χτυπηθεί πολύ οι τιμές, γιατί με άλλη τιμή τα πουλάει η γερμανική Bosch-Siemens στην Ιταλία, με άλλη στην Ελλάδα ή και η θυγατρική της στην Ελλάδα κάνει άλλη τιμή στο μικρό τον έμπορο, άλλη στο μεγάλο. Αν ο μικρός ο έμπορος έχει πρόσβαση στο γειτονικό κράτος και βρει προϊόντα σε μικρότερη τιμή απ’ αυτή που του δίνει η θυγατρική, η οποία επειδή είναι μικρός του έβαλε άλλη τιμή, αυτό το πράγμα είναι υπέρ του καταναλωτή και υπέρ του μικρομεσαίου επιχειρηματία, γιατί μπόρεσε κι αυτός και πήρε μερίδιο της αγοράς.

ΠτΘ: Πότε ο ανταγωνισμός είναι τέλειος;

Χ.Λ.: Στον τέλειο ανταγωνισμό οι παίκτες είναι πολλοί και έχουν την κατώτερη τιμή στο προϊόν, σε σχέση με την ποιότητα βέβαια. Σε συνθήκες τέλειου ανταγωνισμού δεν υπάρχει το μονοπώλιο και το ολιγοπώλιο. Εντελώς σχηματικά να πούμε ότι στο μονοπώλιο μπορείς να έχεις πρόσκαιρα χαμηλή τιμή για να φύγουν οι άλλοι παίκτες. Για παράδειγμα η επιχείρηση που θέλει να μονοπωλήσει την αγορά έχει τη δυνατότητα και χρησιμοποιεί το deep pocket effect, έχει δηλαδή βαθιά τσέπη, και αντέχει να πουλά φτηνά για κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να κλείσουν οι άλλοι. Βέβαια, όταν μείνεις μόνος σου αποκλείεται να σκέφτεσαι το συμφέρον του καταναλωτή.

Προστασία

του καταναλωτή

ΠτΘ: Ο καταναλωτής πώς προστατεύεται;

Χ.Λ.: Ο καταναλωτής δεν προστατεύεται με δικές του ενέργειες αναφορικά με τη λειτουργία του ελεύθερου ανταγωνισμού. Η επιτροπή ανταγωνισμού συστήθηκε ακριβώς για να επιτελέσει αυτό το ρόλο

ΠτΘ: Και ποιος είναι ο ρόλος της Επιτροπής ανταγωνισμού;

Χ.Λ.: Η Επιτροπή Ανταγωνισμού είναι θεσμός καινούργιος ο οποίος ανήκει στις ανεξάρτητες διοικητικές αρχές. Βέβαια εδώ να πω ότι αντιγράψαμε από το Κοινοτικό Δίκαιο θεσμούς, διατάξεις και ρυθμίσεις και τις ενσωματώσαμε στα δικά μας δεδομένα. Ο ρόλος της είναι να παρεμβαίνει όταν εντοπίζεται περιορισμός του ελεύθερου ανταγωνισμού. Από την αρχή φάνηκε ότι ο θεσμός δεν θα είχε και μεγάλη επιτυχία. Έτσι στα μέσα του έτους που διανύουμε τροποποιήθηκε ο Ν. 703/1977 γιατί δεν μπορούσε να λειτουργήσει σε καμία περίπτωση στο σήμερα. Ο νέος νόμος, ο οποίος γενικότερα αφορά στον ελεύθερο ανταγωνισμό, δηλαδή στις οριζόντιες και κάθετες συμπράξεις, αναφέρεται και στην επιτροπή ανταγωνισμού. Η επιτροπή ανταγωνισμού ήταν αδύνατη από πλευράς στελέχωσης, γιατί δεν υπήρχε ο αριθμός και η ποιότητα προσόντων των ατόμων που θα έφερνε σε πέρας όχι μόνο ένα δύσκολο, αλλά ένα τεράστιο έργο. Στην επιτροπή ανταγωνισμού έπρεπε να συμμετέχουν εκτός από τους νομικούς, οικονομολόγοι που και αυτοί διακρίνονται σε επιμέρους ειδικότητες όπως για παράδειγμα κοστολόγοι, αναλυτές προϊόντων κ.α. Γιατί οι οικονομολόγοι κάνουν τη δική τους έρευνα από άποψη μακροοικονομική και μικροοικονομική, στοιχεία που ο νομικός δεν τα γνωρίζει για να εκτιμήσει με τη σειρά του τη νομική τους πτυχή. Για αυτό πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει συνεργασία μεταξύ τους, για να μπορούν να καθορίσουν μετά βεβαιότητας ότι κάποιοι επιχειρηματίες συμπράττουν ενάντια στην αγορά, θέλουν να «κλείσουν» την αγορά. Με τον νέο νόμο προσδιορίζονται εκ νέου τα κριτήρια για την ενεργοποίηση του προληπτικού ελέγχου των συγκεντρώσεων και η διαδικασία ελέγχου των συγκεντρώσεων αλλάζει κι αυτή. Επίσης προσθαφαιρέθηκαν αρμοδιότητες στην επιτροπή με στόχο την αποτελεσματικότητά της, η οποία πρέπει να δοκιμαστεί στην πράξη. Είναι τεράστια τα βήματα που έχουν γίνει. Παρ’ όλα αυτά είμαστε σε κρίση. Το ερώτημα είναι πώς οδηγηθήκαμε εκεί. Οδηγηθήκαμε με κάτι τέτοιες πρακτικές. Και όπως στο δεξαμενόπλοιο που είναι πολύ βαρύ και όταν στρίβεις το τιμόνι αυτό στρίβει μετά από 20΄, στρίψαμε το τιμόνι αλλά πότε θα αποδώσουν τα μέτρα δεν ξέρουμε. Για να εξυγιανθεί η αγορά θέλει χρόνο. Κι έχουν γίνει και πολλά. Έχουν και πολλά να γίνουν ακόμα. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού με νόμο τον 3373 συμπληρώνει τον 703/77 και αναβαθμίζει το ρόλο της, γιατί δεν είχε παράξει έργο με απήχηση στην αγορά. Από το ’77, η χώρα μας ενσωματώνοντας τις ευρωπαϊκές οδηγίες στη δική της την έννομη τάξη έφερε διατάξεις περί συμπράξεων καθέτων, οριζοντίων, αλλά η επιτροπή ανταγωνισμού δεν είχε αξιόλογο έργο.

ΠτΘ: κ. Λεοντίδη σας ευχαριστούμε πολύ.

Χ.Λ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.