Η Αυτοδιοικηση στον αγωνα κατα των ναρκωτικων

Παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών αύριο, και με αφορμή την μέρα αυτή, ο ΠτΘ παρουσιάζει σήμερα συνέντευξη του προέδρου του Κέντρου Πρόληψης από την Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών «Ορφέας», Σταμάτη Μαρούδα. Ο κ. Μαρούδας μιλά για την συμβολή της Τοπικής και Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης στον αγώνα για την πρόληψη κατά των ναρκωτικών και για τα βήματα που θα πρέπει ακόμα να γίνουν, ώστε να κατοχυρωθεί και να διευρυνθεί ο ρόλος τους και η κοινωνική τους απήχηση.

ΠτΘ: Ποιος κατά την γνώμη σας είναι ο ρόλος που μπορεί να παίξει η αυτοδιοίκηση πρώτου και δευτέρου βαθμού για την καταπολέμηση των ναρκωτικών;

Σ.Μ.: Η τοπική αυτοδιοίκηση και οι τοπικοί φορείς αναλαμβάνουν στη σύγχρονη κοινωνία μας όλο και περισσότερο ενεργό ρόλο στη διασφάλιση και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών και την ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής πολιτικής. Η αντίληψη ότι χρειάζεται να μετατοπιστεί το κέντρο βάρους της άσκησης κοινωνικής πολιτικής από το κεντρικό κράτος προς την τοπική αυτοδιοίκηση, άρχισε να διαμορφώνεται την τελευταία δεκαετία. Η μετατόπιση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ωριμότητα και στη διάθεση των τοπικών φορέων να διαδραματίσουν έναν πρωταγωνιστικό ρόλο για ένα καλύτερο, πιο ανθρώπινο αύριο, και παράλληλα στην αδυναμία του κεντρικού κράτους να παρέχει αποτελεσματικές και ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας.

ΠτΘ: Διαπιστώνετε ότι η αδυναμία του κεντρικού κράτους υποκαθίσταται από την λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης;

Σ.Μ.: Η τοπική αυτοδιοίκηση μέσα από τις θεσμοθετημένες λειτουργίες συμβάλλει, ήδη, στη μείωση της ζήτησης των ναρκωτικών από τους νέους με πολλούς και ποικίλους τρόπους. Ο ένας είναι, με την βελτίωση του αστικού και φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ζουν και αναπτύσσονται και μεγαλώνουν τα παιδιά μας, να βελτιώσει την ποιότητα ζωής τους και την υγεία τους. Δεύτερον, παρέχοντας κατάλληλα διαμορφωμένα και εξοπλισμένα σχολεία διασφαλίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για υψηλού επιπέδου μόρφωση και παιδεία, που αναμφισβήτητα λειτουργούν ως παράγοντες προστασίας ως προς την χρήση ναρκωτικών και άλλων παραβατικών συμπεριφορών. Τρίτον, προσφέροντας προγράμματα αθλητισμού δίνει τη δυνατότητα στους νέους να αξιοποιήσουν δημιουργικά τον ελεύθερό τους χρόνο και τους δίνει θετικά πρότυπα ζωής, αποτρέποντας από καταστροφικές επιλογές. Τέταρτον, συνεισφέροντας στην παιδεία και επιμόρφωση των νέων μέσα από προγράμματα που αφορούν τη σύγχρονη τεχνολογία. Αυξάνει τις πιθανότητες επαγγελματικής αποκατάστασης και τον βαθμό ικανοποίησης τους από τη ζωή. Και τέλος, μέσα από τα πολιτιστικά προγράμματα και εκδηλώσεις καλλιεργεί το πνεύμα και την ψυχή τους δίνοντάς τους την ευκαιρία να βιώσουν ότι δεν είναι απαραίτητες οι ουσίες για να συγκινηθούν και να διασκεδάσουν. Όλα αυτά, λοιπόν, τα στοιχεία τα οποία είναι θεσμοθετημένες λειτουργίες της τοπικής αυτοδιοίκησης, νομίζω ότι έρχονται να παίξουν έναν πρωταγωνιστικό ρόλο.

ΠτΘ: Πού στηρίζεται η αντίληψη της μετατόπισης;

Σ.Μ.: Θα έλεγα ότι είναι πρώτα η αρχή της εγγύτητας και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ακόμη καθορίζει την πολιτική και την πρόνοια. Και, δεύτερον, η αρχή της αποκέντρωσης που αφορά, σαφώς, και την ποιότητα ζωής των πολιτών και θέματα κοινωνικής φροντίδας, αγωγής υγείας, προληπτικής ιατρικής και ψυχικής υγείας και όχι μόνο τα τεχνικά έργα και η καθαριότητα.

ΠτΘ: Ποια είναι η αντιμετώπιση των Κέντρων Πρόληψης από το κράτος;

Σ.Μ.: Τα Κέντρα Πρόληψης με απόφαση του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και εποπτεύοντα φορέα τον ΟΚΑΝΑ, αναθέτει στην τοπική αυτοδιοίκηση και σε άλλους τοπικούς φορείς την ευθύνη και την αρμοδιότητα να αναπτύξουν δράσεις προαγωγής υγείας για να περιορίσουν την ζήτηση των ναρκωτικών κυρίως στους νέους. Για την ανάπτυξη των δράσεων αυτών, αποφασίστηκε η χρηματοδότηση κατά 40% με 50% των αστικών μη κερδοσκοπικών εταιρειών, δηλαδή των Κέντρων Πρόληψης που δημιουργήθηκαν για το σκοπό αυτό. Ενώ το υπόλοιπο κόστος λειτουργίας αναλαμβάνουν οι φορείς που συμμετέχουν στα Κέντρα Πρόληψης. Οι προγραμματικές συμβάσεις που έγιναν με τον ΟΚΑΝΑ προέβλεπαν ότι μετά το πέρας της πρώτης τριετίας θα έπαυε η επιχορήγηση και θα καλούνταν οι τοπικοί φορείς που συμμετείχαν στις εταιρείες να αναλάβουν εξ΄ ολοκλήρου την χρηματοδότηση. Ήδη, από την αρχή είχε φανεί ότι αυτό ήταν μια επισφαλής ρύθμιση, αφού έκρυβε τον κίνδυνο να ναυαγήσει κάθε αξιόλογη προσπάθεια γιατί παρ’ όλη την κοινή αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης και την επιθυμία της τοπικής αυτοδιοίκησης να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη χρήση και κατάχρηση νόμιμων και παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών μέσα από την πρόληψη, η έλλειψη πόρων θα είχε αναπόφευκτα ως αποτέλεσμα να εκφυλιστεί και ο θεσμός. Γιατί μπορεί αυτές οι ρυθμίσεις να δίνουν καταρχήν ένα αισιόδοξο μήνυμα, ταυτόχρονα, όμως, επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα για πιο μόνιμες, πιο βιώσιμες και καλύτερα στελεχωμένες δομές που θα έχουν στη διάθεσή τους όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να χρησιμοποιηθούν στο εξαιρετικά ευαίσθητο και υπεύθυνο έργο της πρόληψης και της προαγωγής της υγείας.

ΠΤΘ: Ποιες είναι οι δυνατότητες που έχουν τα Κέντρα Πρόληψης και, κατά την εκτίμησή σας, αυτές τις δυνατότητες που έχουν τις έχουν αναπτύξει πλήρως;

Σ.Μ.: Τα Κέντρα Πρόληψης εκφράζουν το σύγχρονο πνεύμα συνεργασίας ενός κρατικού φορέα, δηλαδή του ΟΚΑΝΑ, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της εκκλησίας, του στρατού, της εκπαίδευσης ιδιαίτερα, εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, εθελοντικών οργανώσεων, κινήσεις πολιτών, συλλόγων και πολλών άλλων τοπικών φορέων. Επίσης, τα Κέντρα Πρόληψης δίνουν ένα πλαίσιο για να αναλάβει ευθύνη και αρμοδιότητα η τοπική αυτοδιοίκηση ως προς την ποιότητα ζωής των πολιτών της. Ήδη παρατηρούμε ότι τα τελευταία χρόνια πολλοί δήμοι αναπτύσσουν πρωτοβουλίες για την πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών μέσα από δράσεις όπως είναι οι σχολές γονέων, οι συμβουλευτικοί σταθμοί, οι δημοτικές επιτροπές, μέσα από δημιουργία εθελοντικών ομάδων. Η τοπική αυτοδιοίκηση προσπαθεί να συμβάλει στην πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών και στην προαγωγή της υγείας. Ένα θετικό στοιχείο των Κέντρων Πρόληψης είναι ότι έχουν υψηλές προδιαγραφές λειτουργίας. Από την ίδρυσή τους, ήδη, δίνεται μεγάλη έμφαση στο συστηματικό και μακρόχρονο σχεδιασμό και στην αξιολόγηση των προγραμμάτων. Τα δεδομένα αυτά εξασφαλίζουν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες και διαμορφώνουν ένα πρότυπο λειτουργίας και για άλλες υπηρεσίες κοινωνικής πολιτικής. Ενδεικτικό είναι ότι για την ίδρυση ενός Κέντρου Πρόληψης κατατίθεται 3ετής λεπτομερής επιστημονικός σχεδιασμός και οικονομικός απολογισμός. Οι φορείς δε που συμμετέχουν ενημερώνονται τακτικά για τις προβλεπόμενες δράσεις, ενώ ανά πάσα στιγμή έχουν τη δυνατότητα να έχουν απολογιστικά στοιχεία για κάθε δράση και χρονικό διάστημα. Σημαντική, επίσης, είναι η έμφαση που δίνεται στην υπόθεση της πρόληψης μέσα από τη δημιουργία ξεχωριστών υπηρεσιών που αφιερώνονται στην προαγωγή της υγείας στα πλαίσια της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ενα νέο δεδομένο για την τοπική αυτοδιοίκηση και ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο στη λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης είναι ότι δίνεται μεγάλη σημασία και προβλέπεται η συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα. Τα Κέντρα Πρόληψης εποπτεύονται από αξιόλογους επιστημονικούς φορείς όπως είναι ο ΟΚΑΝΑ, το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, στελεχώνονται από εξειδικευμένους επιστήμονες ψυχικής υγείας, έχουν διαρκή ενημέρωση και τεκμηρίωση μέσα από εκπαιδευτικά σεμινάρια που διοργανώνει ο ΟΚΑΝΑ σε συνεργασία με φορείς, όπως το ΚΕΘΕΑ, και μέσα από συνεχή πληροφόρηση από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα ναρκωτικά και την τοξικομανία. Ένα άλλο θετικό σημείο των Κέντρων Πρόληψης είναι ότι το πνεύμα λειτουργίας τους είναι ευέλικτο και εμπνέει δημιουργική ανάπτυξη σε αντίθεση με πολλές δομές κρατικής κοινωνικής πρόνοιας που χαρακτηρίζονται από εσωστρέφεια και ατέλειωτη γραφειοκρατία.

Πρώτον, το ωράριο λειτουργίας τους μπορεί να είναι ευέλικτο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες των προγραμμάτων. Δεύτερον, βρίσκεται μέσα στην κοινότητα και κοντά στις ανάγκες των ανθρώπων, καθώς οι περισσότερες δράσεις γίνονται στους χώρους εργασίας και διαμονής των ενδιαφερομένων. Σε σχολεία, στρατόπεδα, δημαρχεία, σε χώρους εκκλησιών, σε αστυνομικά τμήματα, σε εγκαταστάσεις πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων, σε εργοστάσια και επιχειρήσεις. Τρίτον, τα κέντρα απευθύνονται σε πολλές διαφορετικές ομάδες ανθρώπων, σε γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικούς, στρατευμένους, αστυνομικούς, δημοσιογράφους, εργασιακά σωματεία και πολλούς άλλους, συσπειρώνοντας όλους αυτούς σε έναν κοινό αγώνα, στο κοινό αγαθό, την καταπολέμηση των ναρκωτικών. Επιπρόσθετα δίνουν ένα πλαίσιο κοινωνικής δραστηριοποίησης και εθελοντικής προσφοράς με σκοπό το κοινό αγαθό. Δραστηριότητες που θα συμφωνήσουμε ότι εκλείπουν από τη σύγχρονη κοινωνία μας. Τα Κέντρα Πρόληψης δίνουν τη δυνατότητα σε εκπροσώπους φορέων, σε γονείς, σε εκπαιδευτικούς αλλά και σε αιρετούς να ανοίξουν διάλογο και ουσιαστική επικοινωνία με τους νέους πάνω σε θέματα που τους απασχολούν.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα Κέντρα Πρόληψης;

Σ.Μ.: Τα Κέντρα Πρόληψης, ως νέος θεσμός, αντιμετωπίζουν επιπρόσθετες δυσκολίες καθώς το έργο τους απαιτεί τη συνεργασία και το συντονισμό με όλους τους τομείς και τις υπηρεσίες που αφορούν τα παιδιά και τους νέους. Το βασικότερο παράδειγμα έλλειψης συντονισμού και κατοχύρωσης σε υπουργικό επίπεδο είναι η συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας σε ό,τι αφορά την αγωγή υγείας. Παρόλο που τα Κέντρα Πρόληψης εστιάζουν τις δράσεις τους και εξειδικεύονται σε προγράμματα αγωγής υγείας στις σχολικές μονάδες, δεν υπάρχει κάποια συνολική ρύθμιση που να εξασφαλίζει το έργο των ειδικών επιστημόνων. Για κάθε παρέμβαση σε κάθε σχολική βαθμίδα χρειάζεται να υποβάλλεται εκ νέου ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα στο υπουργείο παιδείας. Και η τύχη του πολλές φορές κρίνεται από τις διαθέσεις του εκάστοτε προϊσταμένου της Διεύθυνσης. Βέβαια πρέπει να ομολογήσουμε ότι η κατοχύρωση της λειτουργίας ενός θεσμού εξαρτάται και από την αποδοχή του από τις τοπικές κοινωνίες και τους πολίτες. Θα μπορούσαμε, εν τάχη, να πούμε, ότι η κατοχύρωση της λειτουργίας του Κέντρου Πρόληψης στον τόπο μας οφείλεται στην δράση τους, δηλαδή, στον αριθμό των συμμετεχόντων. Οι θετικές αξιολογήσεις των πολιτών που αξιοποίησαν τις υπηρεσίες του Κέντρου υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα ύπαρξης του συγκεκριμένου Κέντρου και κατοχυρώνουν αυτό σαν αναπόσπαστο τμήμα της τοπικής κοινωνίας. Βεβαίως, αυτό δεν έχει και καθολική εγκυρότητα. Ενδεχομένως ο χρόνος δεν είναι επαρκής για μια τέτοια αναγνώριση. Δεν παραγνωρίζουμε, βέβαια, και το γεγονός ότι η κοινωνική πολιτική γενικά, και η πρόληψη ειδικά, δεν αποτελούν προτεραιότητα για όλους τους εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης με αποτέλεσμα να παρατηρούνται και σοβαρά ελλείμματα λειτουργίας από έλλειψη οικονομικών εισφορών των τοπικών φορέων ή από ελλιπή συμμετοχή στην διοίκηση των Κέντρων. Ως προς την θεσμοθέτηση των Κέντρων, τέλος, θα μπορούσε να πούμε ότι δεν προβλέφτηκαν αρκετά θέματα που αφορούν την οργάνωση και τη λειτουργία τους. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη στελέχωση των Κέντρων Πρόληψης, είναι φανερό ότι τα Κέντρα Πρόληψης απαιτούν στελέχη με εξειδικευμένους επιστήμονες, με γνώσεις, με μεταπτυχιακά και διδακτορικά και ταυτόχρονα ανθρώπους που έχουν τη διάθεση να καταθέσουν την ψυχή τους και την προσωπική τους ευαισθησία σε ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο. Η εργασία στην Κοινότητα απαιτεί να μην υπάρχουν νοοτροπίες αυτές που χαρακτηρίζουμε ως δημοσιοϋπαλληλικές, τα στελέχη των Κέντρων Πρόληψης καλούνται να υπερβούν τα στενά επαγγελματικά τους όρια και ρόλους και να αναπτύξουν νέες δραστηριότητες, νέες δεξιότητες και ταλέντα.

Αντίστοιχα χρειάζεται να υπάρξει και καλύτερη φροντίδα σε ό,τι αφορά την διασφάλιση μονιμότερων συνθηκών εργασίας και σαφώς ικανοποιητικότερων αμοιβών. Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, είναι η έλλειψη ενός μακρόχρονου σχεδιασμού σε ό,τι αφορά τα Κέντρα Πρόληψης. Είναι κοινή παραδοχή ότι η πρόληψη χρειάζεται χρόνο για να καρποφορήσει. Επενδύουμε σήμερα σε ένα καλύτερο αύριο. Όμως σε μια εποχή όπου τα άμεσα και εύκολα αποτελέσματα, συχνά είναι το ζητούμενο, δεν είναι πάντα εύκολο να προασπίζεται κανείς αυτή τη θέση και να εξασφαλίζει την θερμή συμμετοχή και άλλων.

Αναπόφευκτα, αναρωτιόμαστε όλοι, διοίκηση και στελέχη στο Κέντρο, τι θα επακολουθήσει μετά την επόμενη τριετία και πώς θα διασφαλίσουμε ότι ο θεσμός αυτός θα αναπτυχθεί και δεν θα μαραζώσει; Εν τοιαύτη περιπτώσει, θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι και εμείς διατηρώντας την αισιοδοξία μας και την πίστη μας στην πρόληψη θα συνεχίσουμε να μαχόμαστε για ένα καλύτερο αύριο, για μια κοινωνία αλληλεγγύης και ανθρωπιάς.

ΠτΘ: Με έναν τίτλο, τι θα λέγατε ότι είναι η πρόληψη και πού κατά την γνώμη σας βασίζετε ;

Σ.Μ.: Πρόληψη είναι η ενημέρωση, όμως δεν είναι κυρίως η ενημέρωση, πρόληψη σημαίνει εξασφάλιση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών προϋποθέσεων ώστε ο κάθε νέος να διαμορφώνει μια ώριμη προσωπικότητα. Αυτός είναι ο προμαχώνας, ο φραγμός στα ναρκωτικά. Πρόληψη σημαίνει εξασφάλιση των προϋποθέσεων ώστε να μειώνεται η ζήτηση ναρκωτικών ουσιών.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ.

Σ.Μ.: Και εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.