Γλυπτα αρχιτεκτονηματα προσευχης

Ο Δημήτρης Κατσίκας – Καππαδόκης γεννήθηκε στο Ομορφοχώρι Λάρισας το 1958. Θεολόγος με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, έχοντας αντικείμενο μελέτης τον πολιτισμό της Καππαδοκίας. χρησιμοποιεί το επίθετο Καππαδόκης, όταν συγγράφει ή δημοσιεύει θέλοντας να τονίσει τις ρίζες του, αφού και οι δυο γονείς του κατάγονται από την περιοχή Προκοπίου Καππαδοκίας.

Συνεργάτης του Κέντρου Έρευνας Θρακικών Μελετών, προσκλήθηκε από το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης και το Σύλλογο Μικρασιατών Νομού Ξάνθης «Αλησμόνητες Πατρίδες», για να μιλήσει στην πόλη της Ξάνθης με θέμα «Η Τέχνη των Μοναστηριών της Καππαδοκίας».

Με μεγάλη ευχαρίστηση ο κ. Δημήτρης Κατσίκας – Καππαδόκης δέχθηκε να μιλήσει στον Παρατηρητή για τον πολιτισμό της Καππαδοκίας.

ΠτΘ: Σε τι κατάσταση είναι τα μοναστήρια στην Καππαδοκία, μια και η συζήτηση που θα έχετε με το κοινό θα αφορά σε αυτά;

Δ.Κ.: Υπάρχουν δυο ειδών μοναστήρια. Εκείνα, τα οποία είναι κτίρια και εκείνα τα οποία είναι λαξευμένα στους βράχους. Όλα είναι λαξευμένα άντεξαν περισσότερο στο χρόνο, ενώ τα κτίρια, εφόσον είναι εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες, φθείρονται γρηγορότερα.

ΠτΘ: Από τότε που εγκαταλείφθηκε ο τόπος από τους χριστιανούς εδώ και 78 χρόνια, έχει γίνει κάποια προσπάθεια συντήρησης;

Δ.Κ.: Είναι αδύνατον η Τουρκία να επισκευάσει αυτά τα μοναστήρια, διότι είναι πάρα πολλά. Επιλεκτικά μόνο επιλέγει κάποια σημεία που είναι προσπελάσιμα στους τουρίστες και τα αξιοποιεί για λόγους καθαρά τουριστικούς και ιστορικούς.

ΠτΘ: Σ’ αυτήν της την προσπάθεια η Τουρκία ενισχύεται από κάποιον Οργανισμό;

Δ.Κ.: Απ’ όσο γνωρίζω η UNESCO έχει λάβει υπό την προστασία της μερικά μοναστήρια, τα οποία έχουν αναστηλωθεί και τα οποία γνωρίζουν ξεχωριστή φροντίδα. Επίσης, ορισμένες τράπεζες της Τουρκίας επιχορηγούν το Υπουργείο Πολιτισμού και φροντίζουν κάποια κτίρια.

ΠτΘ: Από ελληνικής πλευράς υπάρχει κάποιας μορφής στήριξη;

Δ.Κ.: Από ελληνικής πλευράς υπάρχει πλήρης αδιαφορία για αυτόν τον πολιτισμό. Ίσως για λόγους προκατάληψης, ίσως για λόγους τόσων ετών ψυχρότητας μεταξύ των δυο χωρών… νομίζω ότι είναι κρίμα από δικής μας πλευράς.

ΠτΘ: Είστε καλεσμένος από το ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης και το Σύλλογο Μικρασιατών Ν. Ξάνθης «Αλησμόνητες πατρίδες». Τι θα παρουσιάσετε στην εκδήλωσή τους;

Δ.Κ.: Στην εκδήλωση θα παρουσιάσω την αρχιτεκτονική των μοναστηριών της Καππαδοκίας, κυρίως των λαξευτών και τη ζωγραφική τους και θα δείξω και μερικά κτίρια από διάφορες ενορίες της Καππαδοκίας.

ΠτΘ: Υπάρχει αρχιτεκτονική σε κάτι που είναι λαξευμένο;

Δ.Κ.: Στην Καππαδοκία υπάρχουν πετρώματα, τα οποία γεννήθηκαν από ηφαίστεια. Τρία ηφαίστεια έδρασαν κατά τους προϊστορικούς και μέχρι τους ιστορικούς χρόνους, καθώς ο Στράβων αναφέρει ότι στην εποχή του υπήρχαν ακόμη ενεργά ηφαίστεια.

Είναι ο Εργέος, το Χασάν Ιντάρ και Ντελεντίν Νταρ, τα οποία κατά καιρούς βγάλανε λάβα, και ανάλογα με τη σύσταση του εδάφους, αυτή η λάβα έχει διαφορετικό χρώμα, δημιουργώντας διάφορα στρώματα, άλλοτε σκληρότερα και άλλοτε μαλακότερα. Αυτά τα στρώματα η φυσική δύναμη τα έχει λαξεύσει και τους έδωσε διάφορες μορφές σαν τεράστια εδαφικά εξαρτήματα, τεράστιους κώνους, των οποίων το ύψος φτάνει πολλές φορές τα 30 με 40 μέτρα. Αυτά τα εδαφικά εξάρματα από τη εποχή των Χετταίων λαξεύτηκαν, διότι είναι εύκολα τα λαξεύματά τους και μέχρι σήμερα υπάρχουν ακόμη λαξευτές, οι οποίοι δημιουργούν καινούριες κατασκευές. Κατά τη διάρκεια της αυτοκρατορίας των Ρωμαίων και αργότερα της Ανατολικής Ορθόδοξης Αυτοκρατορίας των Ρωμαίων, τη λεγόμενη Βυζαντινή, αυτοί οι λαξευτοί χώροι διαμορφώθηκαν σε μοναστήρια και οικισμούς ασκητών, μοναχών και λαϊκών. Αυτά τα μοναστήρια, τα οποία λαξεύτηκαν από περίτεχνους αρχιτέκτονες, ακολούθησαν τους ρυθμούς των κτιρίων (της αρχιτεκτονικής), που γεννιόταν στην Κωνσταντινούπολη. Για όσο καιρό η Καππαδοκία είχε σχέση με την Κωνσταντινούπολη αυτά τα καλλιτεχνικά ρεύματα έφταναν και στην επαρχία και τα βρίσκουμε μέχρι το 1250 κι η αρχιτεκτονική της γίνεται πιο απλή, πιο επαρχιώτικη.

ΠτΘ: Θα μπορούσαμε να πούμε, περιγράφοντας τον τρόπο κατασκευής τους, ότι «κουφώνεται» το εσωτερικό του βράχου και διαμορφώνεται το εξωτερικό του;

Δ.Κ.: Ο βράχος χρησιμοποιείται σαν υλικό. Το αποτέλεσμα είναι ένα τεράστιο λαξευτό έργο. Για λόγους καθαρά επικοινωνίας χρησιμοποιώ τον όρο αρχιτεκτονική, διότι δεν είναι κτιστά, είναι γλυπτά. Αλλά δεν μπορούμε να τα ορίσουμε ως γλυπτά, είναι αρχιτεκτονήματα.

ΠτΘ: Υπάρχει ζωγραφική στους τοίχους των λαξευτών μοναστηριών;

Δ.Κ.: Βεβαίως, υπάρχει ζωγραφική. Έχουμε ζωγραφική όλων των φάσεων αυτής της τέχνης. Κυρίως από την εποχή της εικονομαχίας, όπου απαγορευόταν οι απεικονίσεις, έχουμε συμβολικές παραστάσεις. Αργότερα, όταν αφέθηκε ελεύθερος ο ορθόδοξος τεχνίτης να διακοσμήσει τους ναούς, πάνω σ’ αυτές τις παραστάσεις μπήκαν λεπτά στρώματα επιχρίσματος, πάνω στο οποίο δημιουργήθηκαν εικόνες απαράμιλλης αξίας και καλλιτεχνικού ύφους, κυρίως στην εποχή των Κομνηνών.