George Devine Treloar Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ…

Για τον George Devine Treloar (Τριλόουαρ), τον συνταγματάρχη του αγγλικού στρατού, Αυστραλό στην καταγωγή, αρμόδιο για την περίθαλψη των προσφύγων της Α. Θράκης, μέχρι την εκκένωσή της από το ελληνικό στοιχείο και της Δ. Θράκης αργότερα, από τον Νοέμβριο του 1922 μέχρι και το 1926 συνομιλούμε σήμερα στο «Εμείς η Πόλις» με τον γιό του David. Βρέθηκε, προ ημερών στην Ροδόπη, καλεσμένος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς» στο χωριό Θρυλόριο, οικισμός που φέρει το όνομα του πατέρα του…

Ο Treloar μετέφερε με πλοία και άλλα μέσα εκατοντάδες Ελλήνων από την Α. Θράκη στην Ελλάδα, εξοικονόμησε παράλληλα γι’ αυτούς τόνους σιταριού, παρέσχε σημαντική βοήθεια στις ελληνικές αρχές, στην προσπάθειά τους να μεταφέρουν πρόσφυγες από τον Πόντο, οι οποίοι εγκαταλελειμμένοι στα βόρεια παράλια της Μ. Ασίας ήταν έρμαιο της εκδίκησης των τουρκοσυμμοριών, ανέλαβε και οργάνωσε 15 συνολικά οικισμούς προσφύγων στη Δ. Θράκη και την Α. Μακεδονία, βοήθησε καθοριστικά στην αποκατάσταση των προσφύγων από τη θέση του Αντιπροέδρου της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ), ίδρυσε στην Κομοτηνή και τη Θεσσαλονίκη Γραφεία Ευρέσεως Εργασίας γι’ αυτούς, οργάνωσε νοσοκομεία, εργαστήρια ταπητουργίας, βιοτεχνίες καυσόξυλων, πλυντήρια, κ.λπ. Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή Λαογραφίας στο Δ.Π.Θ. κ. Μανόλη Σέργη, ο George Devine Treloar, πίστευε ότι οι πρόσφυγες έπρεπε να αυτο-οργανωθούν, αφού προηγουμένως το κράτος και η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων τους παρείχαν τα χρήσιμα βασικά στοιχεία για το ξεκίνημα της νέας τους ζωής (γη, σπόρους, υλικά κατασκευής σπιτιών, εργαλεία, ζώα). Οι πρόσφυγες δεν έπρεπε να μείνουν αδρανείς, όφειλαν να οργανώσουν τη ζωή τους χωρίς άλλες κρατικές παρεμβάσεις και αρωγή, όπως ακριβώς έγινε και στο Θρυλόριο.

Παρά το γεγονός ότι ο πατέρας σας ήταν ένας στρατιωτικός, δεν στάθηκε στη στολή του, στο αξίωμά του μόνο και στα καθήκοντά του, αντιθέτως βοήθησε πολλούς ανθρώπους…

Έγινε στρατιωτικός, γιατί αυτό πήγαζε μέσα από τα πιστεύω του. Βρέθηκε να υπερασπίζει τις ιδέες του. Πήγε στη Ρωσία πάλι λόγω των ιδεών του, πίστευε ότι οι Μπολσεβίκοι έχουν λάθος. Δεν βρέθηκε εκεί για να πάρει βαθμό και να προαχθεί κάνοντας μια λαμπρή στρατιωτική καριέρα. Βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τους 15.000 πρόσφυγες, το πρώτο πράγμα που έκανε εκεί ήταν να μεριμνήσει ώστε να εξασφαλίσει φαγητό για τους ανθρώπους αυτούς, χώρο για να καταλύσουν, αλλά και να τους εξασφαλίσει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Από τη σκοπιά του ήταν το σημαντικότερο που θα μπορούσε να κάνει τη δεδομένη στιγμή. Όταν πήγε στην Ραιδεστό, τον Σεπτέμβριο του 1922 και είδε τους Έλληνες χριστιανούς ορθόδοξους πρόσφυγες συγκλονίστηκε. Προσπαθούσαν να περάσουν τα σύνορα και να έρθουν στην Ελλάδα. Πιστεύω ότι στο θέαμα αυτό, θα σκέφτηκε ότι το σημαντικότερο που θα μπορούσε να κάνει ήταν να τους βοηθήσει. Νομίζω ότι γι’ αυτό και βρέθηκε να εργάζεται εθελοντικά στο πλευρό τους.

Ποιο ήταν το κυρίαρχο εκείνο χαρακτηριστικό πάνω του που έκρινε και τις κινήσεις;

Ήταν ένας άνθρωπος, ο οποίος καθοδηγούνταν και προσηλώνονταν στο στόχο του που δεν ήταν άλλος από το να φανεί χρήσιμος στους ανθρώπους. Δεν θα άφηνε τίποτε να μπει στο δρόμο του και να τον εμποδίσει να βοηθήσει τους συνανθρώπους του.

Το γεγονός ότι ήταν στρατιωτικός του φάνηκε χρήσιμο;

Τον βοήθησε πάρα πολύ η στρατιωτική του παιδεία. Ήταν πάρα πολύ καλός οργανωτής. Ήξερε να παίρνει από τους συνεργάτες του το καλύτερο.

Η στολή του λειτούργησε ως «εισιτήριο»; Μπορούσε να πάει στα σημεία που παρουσίαζαν και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον…

Όχι, δεν ήταν η στολή που του έδινε τη δυνατότητα επαφής. Στις φωτογραφίες που έχουμε σπάνια τον βλέπουμε με στολή. Το αξίωμά του ήταν, όμως, όντως «εισιτήριο» για να βρίσκεται σε διάφορα σημεία της γης.

Στην παραμονή του στο Θρυλόριο αναφερόταν συχνά;

Δεν μιλούσε πολύ συχνά για τις εμπειρίες του εδώ. Όπως ερχόμασταν με το τρένο από τη Θεσσαλονίκη, έχοντας στο μυαλό μας όλα όσα είχαμε ακούσει από τον ίδιο περιμέναμε να συναντήσουμε έναν τόπο κατεστραμμένο, μια απόλυτη ερημιά, μια περιοχή με πολλά προβλήματα, ξηρασία, καθόλου δένδρα και αχανείς εκτάσεις χωρίς καλλιέργειες. Μπορείτε να φανταστείτε τι είδους έκπληξη νιώσαμε βλέποντας αυτόν τον πανέμορφο τόπο. Όταν φτάσαμε και βγήκαμε στο μπαλκόνι του ξενοδοχείου, μας φάνηκε αυτό που βλέπαμε, η θέα που είχαμε μπροστά μας, σαν τον Κήπο της Εδέμ. Τα πράγματα για τον τόπο σας εξελίχθηκαν συναρπαστικά, νομίζω ότι αν έβλεπε την εξέλιξη δεν θα το πίστευε κι εκείνος.

Τα αποτελέσματα του πολέμου, την μετανάστευση, την προσφυγιά, τα περιέγραφε με μελανά χρώματα; Έπαιρνε διδάγματα από αυτήν την περιπέτεια της ζωής;

Είναι πολύ καλή η ερώτηση που κάνετε γιατί κανείς δεν σκέφτεται ότι οι στιγμές εκείνες ήταν τραγικές. Ο πόλεμος, η μετανάστευση, η προσφυγιά, ο ξεριζωμός των ανθρώπων από τις εστίες τους είναι θλιβερές καταστάσεις. Έζησε τον πόνο στην Ρωσία, με την Ρωσική Επανάσταση, στην Γαλλία, στην Κωνσταντινούπολη και στην χώρα σας. Έβλεπε τραγικές καταστάσεις να επαναλαμβάνονται σε σύντομο χρονικό διάστημα, δεν μπορούσε να τα προσπεράσει όλα αυτά ασυγκίνητος.

Εκείνος ζούσε πολλές διαφορετικές ζωές μέσα από την εμπειρία και τον συγχρωτισμό με τόσους ανθρώπους σε δύσκολες στιγμές;

Νομίζω πώς ναι, έζησε πολλές ζωές. Ήταν ηθοποιός, ήταν στρατιώτης, ήταν αξιωματούχος, ήταν επιχειρηματίας, ήταν οργανωτής. Όταν γεννήθηκα εγώ και ήταν γύρω στα 50 ήταν παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών, έκανε ακόμη και συνεντεύξεις με άγνωστους ανθρώπους του δρόμου. Μιλούσε με όλους τους ανθρώπους, φτωχούς, εργάτες, ζητιάνους, χωρίς διακρίσεις. Κατέγραφε για το ραδιόφωνο αυτά που έλεγαν. Νομίζω ότι αυτό αποκάλυπτε και την φιλοσοφία του. Η φιλοσοφία του ήταν τα αφήνουμε όλα πίσω, τις αναποδιές και τις δυσκολίες και τα δυσάρεστα, όλα πίσω και τραβάμε μπροστά. Προσπάθησε να το περάσει και σε μας.

Εκείνος ευτύχησε στη ζωή του;

Είχε πολλές απογοητεύσεις στη ζωή του. Δεν ήταν ποτέ ευκατάστατος, δεν ευτύχησε να ζήσει ως πλούσιος άνθρωπος. Πέρασε πολύ δύσκολες καταστάσεις και έπρεπε να πουλήσει να υπάρχοντά του, ακόμη και τα κοσμήματα της γυναίκας του για να ζήσει. Βρέθηκε να πουλά και τα παράσημά του. Είχε πολλές περιπέτειες στη ζωή του και βρέθηκε αρκετές φορές να ξεκινά από την αρχή, από το μηδέν. Αυτό είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από την άλλη.

Αυτό το ξεκίνημα από το μηδέν θυμίζει λίγο και τη ζωή των προσφύγων, των μεταναστών που τόσο βοήθησε…

Πράγματι, το σκέφτηκα και εγώ αυτό πολλές φορές. Νομίζω ότι κέρδισε πάρα πολλά ζώντας από κοντά την τραγωδία των προσφύγων. Είδε πώς αφήνει κανείς το παρελθόν του πίσω, τη ζωή που είχε έως τότε και πώς με το ίδιο πάθος ξεκινά από την αρχή. Γνώρισε πάρα πολλούς ανθρώπους που ήταν πολύ πλούσιοι και από τη μια στιγμή στην άλλη βρέθηκαν μόνο με τα ρούχα που φορούσαν, απλοί βοσκοί ή εργάτες γης, εκείνοι που στον Πόντο είχαν τεράστια περιουσία. Πάντα μας έφερνε ως παράδειγμα ανθρώπους που ήταν κάποιοι και ξαφνικά έγιναν ένα τίποτα, δεν είχαν απολύτως τίποτε, χρειάστηκε να περάσουν χρόνια, πολλές δεκαετίες, να αποκτήσουν εγγόνια για να γίνουν κάποιοι ξανά στη ζωή τους.

Ίσως και αυτές οι απρόσμενες αλλαγές να είναι τελικά και η άγρια ομορφιά της ζωής…

Νομίζω πως ναι! Αυτή είναι και η συγκίνηση της ζωής. Δεν ξέρεις τι θα γίνει αύριο όντως. Ο πατέρες μου δεν ήταν καθόλου θρήσκος, δεν πίστευε στο Θεό. Δεν πίστευε ότι ο Θεός κάνει κάτι, αλλά ότι πράγματα και καταστάσεις συμβαίνουν στον ίδιο, σε σένα και θα πρέπει εσύ ο ίδιος να φροντίσεις να τα αντιμετωπίσεις μόνος σου. Αυτό ήταν το πιστεύω του, ήταν στάση ζωής.

Ανέφερε με περηφάνια ότι ένα χωριό σε ένα σημείο της Ελλάδας έχει το δικό του όνομα; Ή ήταν κάτι που απέφευγε να το αναφέρει γιατί ποιος αλήθεια θα τον πίστευε;

Πολλά πράγματα που έλεγε ο πατέρας μου δεν τα πίστευαν οι άλλοι άνθρωποι. Προκειμένου να δραπετεύσει από τους Μπολσεβίκους εκείνος και άλλοι δύο άνθρωποι διέσχισαν μια απόσταση 40 χιλιόμετρα με συνθήκες 40° βαθμούς υπό το μηδέν. Κανείς δεν τον πίστευε όταν το έλεγε. Όπως κανείς από τους Αυστραλούς, φίλους και συγγενείς δεν πίστευαν ότι υπήρξε αξιωματούχος στους βασιλικούς κήπους, έπρεπε να κουβαλάει μαζί του τα αποδεικτικά έγγραφα για να τον πιστέψουν. Πολλοί άνθρωποι στην Αυστραλία δεν πίστευαν ότι είναι κάτοχος του «Λευκού Σταυρού» που απέδιδαν οι Βασιλικοί στους ανθρώπους που ήταν μέλη της Φρουράς τους. Όπως δεν πίστευαν ότι έχει παράσημα αξιωματούχου. Πώς να πιστέψουν ότι ένα χωριό έχει το όνομά του; Η Αυστραλία είναι ένα πολύ βολικό μέρος για όλους. Ένα μέρος στο οποίο είναι πάρα πολύ δύσκολο να πιστέψει κανείς οτιδήποτε. Τους αποδέχεται όλους. Όταν βλέπεις τηλεόραση και βλέπεις καταστάσεις στη Ρουάντα, στο Ιράκ, καταλαβαίνεις ότι κάτι συμβαίνει σ’ αυτούς τους ανθρώπους, αλλά είναι τόσο μακριά, που δεν μπορείς να συγκινηθείς.

Κι όταν αυτές τις καταστάσεις τις ζεις από κοντά, όπως τις έζησε ο πατέρας σας;

Όταν πηγαίνεις κάπου και ζεις με τους εκεί ανθρώπους και βλέπεις τις δύσκολες καταστάσεις, όλα αλλάζουν, αναρωτιέσαι: πώς συνέβησαν όλα αυτά τα τραγικά; Από πού ξεριζώθηκαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι;

Κοιτώντας όλο αυτό το πλούσιο φωτογραφικό υλικό του πατέρα σας τι συμπεραίνετε;

Κοιτάς τώρα τις φωτογραφίες και βλέπεις ανθρώπους να κουβαλούν όλα τα υπάρχοντά τους σε ένα κάρο ή να μην έχουν καθόλου υπάρχοντα. Βλέπεις γυναίκες και παιδιά και αναρωτιέσαι πού είναι οι άνδρες; Βλέπεις ξυπόλητους και πεινασμένους και αναρωτιέσαι πώς βρέθηκαν σ’ αυτή την κατάσταση…

Γιατί η τραγική αυτή ιστορία της προσφυγιάς εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα σε πολλά μέρη του κόσμου;

Είναι μια ερώτηση που χρήζει φιλοσοφικής απάντησης. Ωστόσο θα απαντήσω ότι είναι μια τραγωδία κάθε φορά που γίνεται. Οι άνθρωποι δίνουν μεγάλη σημασία στις διαφορές που έχουν με άλλους ανθρώπους. Μεταξύ μας, εγώ, ένας Αυστραλός και εσύ, μια Ελληνίδα, αυτό που έχει σημασία είναι οι ομοιότητες, τα κοινά και όχι οι διαφορές. Άνθρωποι σαν τον πατέρα μου, κοίταζαν μόνο τις ομοιότητες, αλλά δεν ήταν όλοι έτσι γι’ αυτό συνέβαιναν και συμβαίνουν και σήμερα οι τραγωδίες. Ύστερα, αν ήμασταν όλοι όμοιοι μεταξύ μας, ποιο θα ήταν το ενδιαφέρον;

Εντάξει, υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν μόνον τις ομοιότητες, αλλά δεν αντιστέκονται στις αποφάσεις εκείνες που αλλάζουν δραματικά τις ζωές των ανθρώπων, τις αφήνουν να συμβούν…

Πολλοί από τις κοινότητες, όπως αυτές του Πόντου, ζούσαν πάρα πολύ ευτυχισμένα με τους Τούρκους γείτονες, το λένε και οι μαρτυρίες της εποχής. Δεν ήθελαν οι Τούρκοι γείτονές τους να δουν τους Έλληνες του Πόντου και της Μικρά Ασίας να φεύγουν, δεν ήθελαν να ξεριζωθούν οι γείτονές τους και να τους εγκαταλείψουν. Πίστευαν ότι εκεί, δίπλα τους, ήταν και τα δικά τους σπίτια, όμως, η θέληση αυτών των απλών ανθρώπων δεν άλλαξε τα δεδομένα, την τραγική κατάληξη.

Η ανταλλαγή των πληθυσμών σημάδεψε τις ζωές τους. Τι πίστευε ο πατέρας σας;

Η ανταλλαγή των πληθυσμών ήταν άδικη κατάληξη, ίσως, η πιο άδικη που έχει γίνει ποτέ. Δεν ήταν μόνο η άποψη του πατέρα μου. Έλεγε ότι ήταν ο πιο κακός και βίαιος διακανονισμός, για τον οποίο ο κόσμος θα πληρώσει μια βαριά ποινή για τα επόμενα χρόνια που θα ερχόταν. Το έλεγαν και αυτοί που υπέγραφαν τον διακανονισμό. Τι μπορείς όμως να κάνεις;

Τι ήταν για σας η άφιξή σας στην περιοχή;

Αυτό το ταξίδι ήταν και μια εκπαίδευση, ένα μάθημα ζωής για μας. Ένα ωραίο μάθημα ζωής.

Και η Ελλάδα;

Δεν ξεχωρίζω τους ανθρώπους και τις χώρες. Έχω την ίδια άποψη που έχω για τη Γαλλία, τη Γερμανία. Αγαπώ πολλά μέρη και πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Ναι, αλλά εδώ, στη Ροδόπη ένα μεγάλο χωριό έχει το όνομα του πατέρα σας…

Ο κόσμος όλος είναι ένα μεγάλο χωριό. Είμαστε πάρα πολύ περήφανοι που αυτό το ιδιαίτερο χωριό έχει το όνομά μας, όταν αντικρίσαμε την πινακίδα στην είσοδο του χωριού, αρχίσαμε να κλαίμε.

Αντί επιλόγου…

«Η στρατηγική της ονοματοθεσίας του Θρυλορίου δεν συνάδει με το πνεύμα των μετονομασιών και των ονομασιών που κυριάρχησε μετά το 1920 για την «ευαίσθητη» περιοχή της Δ. Θράκης. Δεν συνάδει, επειδή την επιλογή την κάνει η Γενική Διοίκηση Θράκης, άνθρωποι δηλαδή που ζουν το δράμα της στην ύψιστή του διάσταση, που γνωρίζουν εκ του σύνεγγυς τα προβλήματα των προσφύγων, που αναγνωρίζουν ότι κάποιοι αγωνίστηκαν για να επιλυθούν αυτά, Έλληνες και ξένοι, επώνυμοι και ανώνυμοι, Τα γνωρίζουν καλύτερα από όλους τους άλλους, και δη από το «κράτος των Αθηνών». Γι’ αυτό (την Επιτροπεία των τοπωνυμίων) προείχαν κατά την επιλογή των ονομασιών η αρχαιολατρική τάση, η φιλολογίζουσα διάθεση και (ορθά) η εθνική σκοπιμότητα. Η υπέρβαση αυτών των τάσεων, με την επιλογή ενός μη Έλληνα «αναδόχου», αλλά ξένου, που υπηρέτησε τα συμφέροντα του ελληνισμού ήταν μια λαμπρή εξαίρεση, τιμητική πρωτίστως για τους ίδιους τους εμπνευστές της»…

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.