Γ.- Ε. Καλαβρος, καθ. Διεθνους Δικαιου στη Νομικη Σχολη του ΔΠΘ, H αναγκαστικη εκτελεση κατα κρατων δεν ηταν συνηθης οταν το Διεθνες Δικαιο εκυριαρχειτο απο τον σεβασμο της ανεξαρτησιας των κρατων

Το τελευταίο διάστημα την επικαιρότητα μονοπώλησε το θέμα της εκχώρησης εθνικής κυριαρχίας με αφορμή το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών, με το οποίο επικαιροποιείται, μεταξύ άλλων, η υφιστάμενη δανειακή σύμβαση μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Μιλώντας για το θέμα, ο καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Γρηγόριος – Ευάγγελος Καλαβρός εξέφρασε αμφιβολίες για την επιλογή εφαρμογής του Αγγλικού Δικαίου στη συγκεκριμένη δανειακή σύμβαση, όπως και για τον ισχυρισμό ότι η Ελλάδα δια της νομοθετικής οδού μπορεί να παρεμποδίσει την αναγκαστική εκτέλεση περιουσιακών της στοιχείων που βρίσκονται στο εσωτερικό. Τεκμηριώνοντας επιστημονικά τις απόψεις του ο κ. Καλαβρός επεσήμανε ότι η χώρα «βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο», ενώ αναφέρθηκε και στις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης σύμβασης.

Η χώρα είναι δεμένη χειροπόδαρα

ΠτΘ: Στην προηγούμενη συνέντευξη που παραχωρήσατε στον «ΠτΘ» είχατε πει ότι το θέμα της εθνικής κυριαρχίας δεν είναι αυτοσκοπός. Τον τελευταίο καιρό, με αφορμή την δανειακή σύμβαση, γίνεται πολύς λόγος και πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η χώρα μας θα βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο σε περίπτωση που δεν πετύχει τους στόχους του οικονομικού προγράμματος…
Γ.Ε.-Κ: Είναι βέβαιον. Είναι ήδη στον τοίχο. Έχει γίνει επιλογή του αγγλικού δικαίου ως εφαρμοστέου δικαίου σε σχέση με τους δανειστές και έχει γίνει η επιλογή οιαδήποτε διαφορά από την παρούσα σύμβαση να δωσιδικεί στο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον το δημόσιο έχει παραιτηθεί από οποιαδήποτε εκ των προτέρων μεταβολή του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τα της αναγκαστικής εκτελέσεως. Συνεπώς η χώρα είναι δεμένη χειροπόδαρα. Επ’ αυτού δεν υπάρχει θέμα.

Αμφιβάλλω αν η Ελλάδα μπορεί δια της νομοθετικής οδού να εμποδίσει την αναγκαστική εκτέλεση εσωτερικής περιουσίας

ΠτΘ: Θα ισχύσουν δηλαδή οι αρχές του Αγγλικού Δικαίου;
Γ.Ε.-Κ.: Θα πρέπει να πω ότι οι δεσμεύσεις που έχουμε αναλάβει έναντι των δανειστών μας είναι τέτοιες οι οποίες επιτρέπουν την αναγκαστική εκτέλεση σε περιουσιακά στοιχεία της χώρας στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό. Και βεβαίως σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε στη Βουλή, που είχα την ευκαιρία να την παρακολουθήσω από το κανάλι της, έγινε μια πολύ σωστή τοποθέτηση από κάποιον βουλευτή, δεν θα σας πω από ποιον, η οποία κατέληγε όμως ότι, μην ανησυχείτε, σε τελευταία ανάλυση η Ελλάδα έχει το όπλο δια της νομοθετικής οδού να παρεμποδίσει την αναγκαστική εκτέλεση για περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στο εσωτερικό. Εδώ έχω αμφιβολίες αν αυτό είναι αυτό το σωστό, εγγίζουσες τα όρια της αρνητικής τοποθέτησης.

Για οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης πρέπει να γίνεται απόπειρα επίλυσης με διαπραγμάτευση

ΠτΘ: Και όσον αφορά την περιουσία στο εξωτερικό;
Γ.Ε.-Κ: Η σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης σύμφωνα με την οποία πρέπει να επιλύονται διμερώς διαφορές που αφορούν προστασία δικαιωμάτων του ανθρώπου, είναι ακριβώς η σύμβαση της οποίας έκανε επίκληση η Γερμανία, όταν έγινε απόπειρα αναγκαστικής εκτελέσεως σε μια βίλα έξω από τη Ρώμη, εις εκτέλεση αποφάσεων ελληνικών δικαστηρίων για τις αποζημιώσεις του Διστόμου. Είναι αυτή που είχε πάει στη Χάγη και τη χάσαμε. Εγώ τα είχα εντοπίσει αυτά πριν πάρουν είδηση οι άλλοι, επειδή στον ελεύθερο χρόνο μου σερφάρω στα διεθνή δικαστήρια και κοιτάζω τι δικάζεται, είχα ανακαλύψει το πρόβλημα και η Ελλάδα δεν το είχε πάρει είδηση. Η υπόθεση είχε φθάσει στη Χάγη ως διαφορά Γερμανίας και Ιταλίας. Δηλαδή η Ιταλία επέτρεψε να γίνει η αναγκαστική εκτέλεση με βάση τις ελληνικές αποφάσεις στα ελληνικά δικαστήρια για το ζήτημα του Διστόμου σε μια βίλα ανήκουσα στο γερμανικό κράτος έξω από τη Ρώμη, σε ένα προάστιο, και η Γερμανία προσέφυγε και υποστήριξε ότι υποστήριξε ότι παρεβιάσθη η σύμβαση η οποία υπεγράφη μεταξύ των κρατών του Συμβουλίου της Ευρώπης, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης απορρέουσα από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πριν έρθει στο δικαστήριο, σε οποιοδήποτε δικαστήριο, πρέπει να γίνεται απόπειρα επίλυσης με διαπραγμάτευση, αποκλείεται δηλαδή η δικαστική οδός σε αυτές τις περιπτώσεις. Με βάση αυτή τη συμφωνία ασφαλώς θα γίνει επίκληση σε περίπτωση που φθάσουμε σε αναγκαστική εκτέλεση ελληνικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό. Δηλαδή αυτή η σύμβαση ευνοεί εμάς.

Αναγκαστική εκτέλεση περιουσιακών δικαιωμάτων του εσωτερικού μπορεί να γίνει

ΠτΘ: Όσον αφορά την αναγκαστική εκτέλεση περιουσιακών στοιχείων στο εσωτερικό αυτή μπορεί να γίνει;
Γ.Ε.-Κ: Σε ό,τι αφορά την αναγκαστική εκτέλεση περιουσιακών δικαιωμάτων του εσωτερικού είναι σωστό ότι μπορεί να γίνει, με την έννοια, δηλαδή, ότι το αγγλικό δίκαιο επιτρέπει την αναγκαστική εκτέλεση και κατά περιουσιακών δικαιωμάτων του δημοσίου, δηλαδή καταργεί την ετεροδικία των κρατών στη φάση της αναγκαστικής εκτελέσεως επί περιουσιακών στοιχείων που ανήκουν στο δημόσιο, αλλά η άποψη ότι μπορεί στο σημείο εκείνο να παρέμβη νομοθετικά η Ελλάδα και να εμποδίσει με νόμο την εκτέλεση επί περιουσιακού στοιχείου ανήκοντος στο ελληνικό δημόσιο εντός της ελληνικής επικρατείας είναι μεν τεχνητά δυνατή, αλλά δεν νομίζω ότι θα στεκόταν ενώπιον του διεθνούς δικαστηρίου. Δεν είναι δυνατόν εκείνος ο οποίος έχει παραιτηθεί από την άσκηση ενός συγκεκριμένου δικαιώματος, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας που έχει παραιτηθεί από την προστασία αυτής της ετεροδικίας επί περιουσιακών στοιχείων με την αποδοχή της εφαρμογής του Αγγλικού Δικαίου, να διατηρεί εις εαυτόν το δικαίωμα με μονομερή ενέργεια να επιτυγχάνει αυτό από το οποίο παραιτήθηκε. Είναι εντελώς παράλογο και κανένα διεθνές δικαστήριο δεν θα κάνει δεκτό τέτοιο.

Το αγγλικό δίκαιο έχω την αίσθηση ότι δεν έχει καμία ορατή σχέση με τη δανειακή σύμβαση

ΠτΘ: Είναι συνήθης πρακτική να δέχεται ένα κράτος την εφαρμογή ενός άλλου δικαίου κατά την σύναψη δανειακής σύμβασης;
Γ.Ε.Κ: Το ότι η Ελλάδα δέχθηκε εφαρμογή του αγγλικού δικαίου σε μια συγκεκριμένη δανειακή σύμβαση, η οποία είναι σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, την έχει υπογράψει δηλαδή το δημόσιο ως fiscus και όχι ως imperium, είναι κάτι το σύνηθες, διότι με το άρθρο 25 του Αστικού Κώδικα επιτρέπεται τα μέρη να ορίζουν εφαρμοστέο δίκαιο σε μια σχέση που έχει στοιχείο αλλοδαπότητος. Εκεί που είναι το θέμα και είναι κάτι πολύ λεπτό που δεν το ξέρουν οι περισσότεροι είναι ότι ναι μεν τα μέρη μπορούν να επιλέξουν όποιο δίκαιο θέλουν να είναι εφαρμοστέο σε μια συμβατική ενοχή, μπορούν να επιλέξουν και ένα δίκαιο τρίτης χώρας, αλλά πρέπει αυτό το δίκαιο να έχει κάποια σχέση με τη δανειακή σύμβαση. Δεν επιτρέπεται δηλαδή το ελληνικό δημόσιο και το ιταλικό δημόσιο να συνάψουν μια σύμβαση ιδιωτικού δικαίου η οποία δεν έχει να κάνει σε τίποτα με την Αιθιοπία και να διαλέξουν να εφαρμοστεί το Αιθιοπικό Δίκαιο. Αυτό δεν είναι νόμιμο. Έχω αμφιβολίες δηλαδή για την επιλογή του Αγγλικού Δικαίου, διότι αυτό θα κριθεί στο πλαίσιο του άρθρου 25 του Ελληνικού Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με το οποίο οι ενοχές εκ συμβάσεων διέπονται από το δίκαιο εις ο τα μέρη υπεβλήθησαν, αλλά η υποβολή των μερών προϋποθέτει επιλογή δικαίου το οποίο έχει κάποια σχέση με τη σύμβαση εάν δεν έχει σχέση με τη σύμβαση δεν είναι έγκυρη η επιβολή. Εκεί υπάρχει θέμα. Το αγγλικό δίκαιο έχω την αίσθηση ότι δεν έχει καμία ορατή σχέση με τη δανειακή σύμβαση. Τούτο δοθέντος, νομίζω χωρίς αυτή τη στιγμή να είμαι απολύτως βέβαιος για αυτό που σας λέγω διότι θέλει περαιτέρω έρευνα το ζήτημα, ότι η επιλογή αυτή είναι μη έγκυρη και άρα εφαρμόζεται το secundo loco, το προβλεπόμενο δίκαιο δηλαδή το εξ όλων των συνθηκών ενδεικνυόμενο ως κατάλληλο δίκαιο, αυτό που λένε proper low. Το ενδεικνυόμενο δίκαιο στην περίπτωση αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκην το αγγλικό, όπως θα μπορούσε να εικάσει κανείς, δεν είναι ασφαλώς το ελληνικό, δεν αποκλείεται όμως να είναι και το ελληνικό ως proper low. Πάντως η επιλογή του αγγλικού δικαίου ως primo loco ως εφαρμοστέου δικαίου είναι μη έγκυρη διότι το αγγλικό δίκαιο όπως είπα δεν φαίνεται να παρουσιάζει κάποια σχέση με την συμβατική ενοχή που γεννάται από την δανειακή σύμβαση.

Η δωσιδικία εδώ είναι έγκυρη και οριστική

ΠτΘ: Σε συνθήκες αναγκαστικής εκτελέσεως κατά του ελληνικού δημοσίου που ίσως προκύψει από την εφαρμογή του αγγλικού Δικαίου ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο να ασχοληθεί;
Γ.-Ε.Κ.: Η δωσιδικία εδώ είναι έγκυρη και οριστική. Δηλαδή οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ των δανειστών και των μερών και της χώρας δικάζεται αμετακλήτως από το δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι αυτό το δικαστήριο δεν προσδιορίζεται αν δικάζει ως δικαστήριο της ΕΕ, ασκούν μια δικαιοδοσία, η οποία του απονέμεται από τη συνθήκη, και αν δικάζει ως διαιτητικό δικαστήριο. Έχω την εντύπωση ότι θα δικάσει μάλλον ως διαιτητικό δικαστήριο, δεδομένου ότι δεν έχει εξουσία να λύσει διαφορά τέτοιας φύσεως από τη Συνθήκη, απλώς η αρμοδιότητα αυτή του έχει απονεμηθεί από τη ρήτρα αυτή που μοιάζει με ρήτρα διαιτησίας. Αυτό σημαίνει ότι το δικαστήριο της ΕΕ θα λειτουργήσει ως διαιτητικό δικαστήριο και εφόσον δεν έχει προσδιορισθεί ποιο δίκαιο θα εφαρμόσει, εννοώ ως διαιτητικό δικαστήριο για την επίλυση της διαφοράς και εφόσον, όπως είπα, η επιλογή του αγγλικού δικαίου από τα μέρη είναι μη έγκυρη, η διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου είναι ακόμη μεγαλύτερη. Βέβαια αποφαίνεται αμετακλήτως, δεν προβλέπονται ένδικα μέσα και κατά τα λοιπά θα πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα υπόθεση, αν και έχω την αίσθηση ότι τέτοιου είδους ρήτρες προβλέπονται σε τέτοιου είδους συμβάσεις μάλλον για λόγους παιδαγωγικούς και εκφοβιστικούς. Δεν φρονώ ότι υπάρχει περίπτωση να αχθεί μια τέτοια διαφορά ενώπιον του δικαστηρίου της ΕΕ, πιστεύω δηλαδή ότι τα μέρη θα βρουν λύση αν ανακύψει κάποια διαφορά.

Περιορισμένες οι δυνατότητες διαπραγμάτευσης

ΠτΘ: Είναι απαξιωτική και άρα καταδικαστέα και επικριτέα αυτή η απόφαση για τη χώρα μας, να προχωρήσει δηλαδή σε αποδοχή των όρων για τη δανειακή σύμβαση;
Γ.-Ε.Κ: Θα σας απαντήσω πολύ εύκολα λέγοντάς σας ότι τη στιγμή που η Ελλάδα βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση και είχε ανάγκη της χρηματοπιστωτικής υποστήριξης των εταίρων της και από τη στιγμή που είχε επιλεγεί ήδη από τον Απρίλιο του 2012 η μορφή της τριμερούς χρηματοπιστωτικής της στήριξης, οι δυνατότητες διαπραγμάτευσης ως προς τέτοιους όρους είναι σχετικά περιορισμένες λόγων των αναγκών, χωρίς να αποκλείεται βέβαια και κάποια δυνατότητα διαπραγμάτευσης,- δεν μπορώ να την αποκλείσω,- αλλά αυτή, όταν οι δανειστές προβάλλουν τέτοιους όρους, μοιάζει με bras de fer, αποχωρείς δηλαδή τελευταίος.

Ιδιαιτερότητες της σύμβασης

Συνολικά εκτιμώντας ο κ. Καλαβρός τη δανειακή σύμβαση αναφέρει ότι «πρώτον έχει προβλεφθεί η εφαρμογή του αγγλικού δικαίου, αν και όπως είπα δεν είμαι σίγουρος, αντιθέτως έχει πολλές αμφιβολίες ότι αυτή η επιλογή είναι έγκυρη, δεύτερον ότι κατά πάσα πιθανότητα θα εφαρμοσθεί το εξόχων ειδικών συνθηκών αρμόζον δίκαιο, το proper law που λένε οι Άγγλοι, και τρίτον ότι οι διαφορές θα οδηγηθούν στο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτά όλα είναι πρέπει να σας πω ότι για τους έχοντες στοιχειώδη εμπειρία διεθνών συναλλαγών, είναι συνήθεις ρυθμίσεις, δεν αποτελούν δηλαδή κατά κάποιο τρόπο παραίτηση από την εθνική κυριαρχία. Είναι τυχαίο ότι εις την θέση του δανειζομένου που είναι κράτος, όπως η χώρα μας, θα μπορούσε να είναι και ιδιώτης; Ίδιες διατάξεις θα εφηρμόζοντο και στην περίπτωση αυτή αν ήταν ένας ιδιώτης, ο οποίος είχε δανεισθεί από ξένη τράπεζα ή από ξένο όμιλο ή από ένα κονσόρτσιουμ ξένων τραπεζών ή μια κοινοπραξία φυσικών προσώπων που είχαν αποφασίσει να τον δανείσουν. Είναι δηλαδή συνήθεις ρυθμίσεις σε μια τέτοια σύμβαση να προβλέπεται εφαρμοστέο δίκαιο, ορισμένο δίκαιο, είναι επίσης σύνηθες να προβλέπεται ότι οι διαφορές δωσιδικούν σε ορισμένο δικαστήριο.

• Η ιδιαιτερότητα συνίσταται αφενός μεν εις την επιλογήν ενός δικαίου το οποίο περιορίζει στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό την ετεροδικία των κρατών στην διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης και καθιστά συνεπώς δυνατή την εκτέλεση και κατά του ελληνικού δημοσίου.

• Η άλλη ιδιαιτερότητα συνίσταται εις το ότι αντί της συνήθους επιλογής των μερών σε τέτοιες διεθνείς συναλλαγές να επιλύονται οι διαφορές από το Διεθνές Διαιτητικό Δικαστήριο που εδρεύει στο Παρίσι και είναι όργανο του Γαλλικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, ένα Διεθνές Διαιτητικό Δικαστήριο δηλαδή παγκοσμίου κύρους, το οποίο συνήθως επιλέγεται από τα μέρη για να λύσουν τις μελλοντικές διαφορές και αν δεν έχουν προχωρήσει σε μια τέτοια επιλογή τότε επιλέγουν ένα ad hoc διαιτητικό δικαστήριο, στην συγκεκριμένη περίπτωση τα μέρη εδώ επέλεξαν ένα δικαστήριο, ένα υπάρχον δικαστήριο, το δικαστήριο της ΕΕ, το οποίο όμως έχει την δυνατότητα από τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ένωσης και από τον κανονισμό του να επιλαμβάνεται ως διαιτητικό δικαστήριο οποιασδήποτε άλλης διαφοράς θα υπήγετο στο μέλλον στην αρμοδιότητά του με συμφωνία των μερών, δηλαδή με σύμβαση διαιτησίας ή ρήτρα διαιτησίας.

• Η τρίτη ιδιαιτερότητα συνίσταται εις το ότι οι απόπειρες αναγκαστικής εκτελέσεως κατά κρατών δεν ήταν άλλοτε συνήθεις, δεν συνεζητούντο την εποχή δηλαδή που το Διεθνές Δίκαιο εκυριαρχείτο από την απόλυτο σεβασμό της ανεξαρτησίας των κρατών. Τότε δεν ετίθετο θέμα αναγκαστικής εκτέλεσης, και η ετεροδικία των κρατών εις ό,τι αφορά και την εκδίκαση διαφορών που στρέφονται εναντίον, αλλά και η αναγκαστική εκτέλεση με βάση απόφαση εσωτερικού ή διεθνούς δικαστηρίου ήταν αδιανόητη.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει, δηλαδή επιτρέπεται η ετεροδικία, περιορίζεται όμως πάρα πολύ από το Διεθνές Δίκαιο, γίνεται δεκτή όταν το δημόσιο ενεργεί ως fiscus και όχι ως imperium, περιορίζεται μόνο με τη Σύμβαση που ανέφερα μεταξύ των κρατών του Συμβουλίου της Ευρώπης που λέει ότι οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ των μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης πριν αχθεί ενώπιον δικαστηρίου με οποιαδήποτε μορφή είτε προς διάγνωση είτε για αναγκαστική εκτέλεση, θα πρέπει να περάσει από απόπειρα φιλικού διακανονισμού και διαπραγμάτευσης.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.