«Εθνογραφωντας το Νανουρισμα: Νανι, nana, dandini, durme…»

Την Άννα Παπαγιαννάκη – Διβανή, mezzo soprano, και την Ειρήνη Γκοβάτσου, piano, είχαμε την ευκαιρία να τις απολαύσουμε πριν τρία χρόνια περίπου στο Αρχαίο Θέατρο Μαρώνειας σε μια συναυλία μουσικής δωματίου ως σύνολο μουσικής δωματίου «pianovoce +», με τίτλο «Τα πάθη του έρωτα». Στα τρία αυτά χρόνια που μεσολάβησαν τα δύο κορίτσια συνέχισαν τη συνεργασία τους με τελευταίο παράδειγμα αυτό που πρόκειται να παρουσιάσουν σήμερα στην Αλεξανδρούπολη στον Άγιο Εύπλου, στην παραλία της Αλεξανδρούπολης, σε συνεργασία με την Χαρίκλεια Βουτσά, σκηνοθεσία – κινησιολογία, το Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων Αλεξανδρούπολης και το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης. Η παράσταση έχει τίτλο «Εθνογραφώντας το Νανούρισμα: Νάνι, nana, dandini, durme…» και αφορά στη μελέτη του νανουρίσματος από τη λαϊκή παράδοση της Μικράς Ασίας, της Κρήτης, της Θράκης, της Νορβηγίας, της Τουρκίας, κ.ά., στην αυτόνομη μουσική πρακτική και τα έργα των Liszt, Grieg, Merula, Monteverdi, Elgar, Satie, και άλλων.
Η συναυλία αποτελεί μέρος διεπιστημονικής έρευνας της Άννας Παπαγιαννάκη – Διβανή.
Πρωτογενές και δευτερογενές υλικό για την μελέτη της έρευνας έχει χρησιμοποιηθεί από το αρχείο και την βιβλιοθήκη του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης.

Άννα Παπαγιαννάκη «Τα νανουρίσματα ή ναναρίσματα πανάρχαιο και αναπόσπαστο κομμάτι της προφορικής παράδοσης των λαών σε όλο τον κόσμο»

Η Άννα Παπαγιαννάκη-Διβανή, γεννήθηκε στην Κομοτηνή. Σπούδασε πιάνο και Ανώτερα Θεωρητικά στο Ωδείο – Πνευματικό Κέντρο Κομοτηνής, στο Ωδείο «Φαέθων» στην Αλεξανδρούπολη και στο Σύγχρονο Ωδείο Θεσσαλονίκης και Ιστορική Μουσικολογία στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Σχολή Καλών Τεχνών, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 2009 ολοκλήρωσε τις ακαδημαϊκές της σπουδές λαμβάνοντας Μεταπτυχιακό Δίπλωμα με ειδίκευση στην φωνητική μουσική της Αναγέννησης. Ο συνδυασμός ιστορικής προσέγγισης και σύγχρονων ερμηνευτικών τάσεων στο μουσικό θέατρο, και η μελέτη των έργων του μουσικού θεάτρου ως εργαστήρια της γλώσσας αποτέλεσαν την βάση της έρευνας που ολοκλήρωσε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου του York στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι μαθήτρια των Emma Kirkby, Richard Jackson, Orsoya Szabo, και Yvonne Seymour. Ως mezzo soprano έχει συνεργαστεί με συνθέτες, χορωδιακά σύνολα και ορχήστρες στην Ελλάδα, την Ουγγαρία και το Ην. Βασίλειο, σε ρεπερτόριο του πρώιμου Baroque και στην παραγωγή έργων σύγχρονης μουσικής. Είναι ενεργό μέλος του Royal Association of Musicology (UK) και υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του York υπό την επίβλεψη του Prof. Roger Marsh.
Μιλώντας για την συναυλία η Άννα Παπαγιαννάκη – Διβανή, ανέφερε ότι αποτελεί μέρος της διεπιστημονικής έρευνας που πραγματοποίησε με θέμα τις επιδράσεις του νανουρίσματος στην νευροφυσιολογική ανάπτυξη των βρεφών. Για την έρευνά της αυτή, εκτός των άλλων, χρησιμοποίησε υλικό και από το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης, αποτέλεσμα του οποίου ήταν η συνεργασία αυτή και μια σειρά εκδηλώσεων στην Αθήνα με την υποστήριξη της υπεύθυνης του Μουσείου κ. Αγγέλας Γιαννακίδου, αλλά και μελλοντικών εκδηλώσεων κυρίως στο εξωτερικό. Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας είναι και η σημερινή εκδήλωση την οποία η κ. Γιαννακίδου στηρίζει κυρίως στα κοστούμια και στα αντικείμενα που υπάρχουν πάνω στη σκηνή. «Η συγκεκριμένη παράσταση είναι ενιαίας ροής» αναφέρει η Άννα Παπαγιαννάκη- Διβανή, «για αυτό και επιλέξαμε να συνεργαστούμε αυτή τη φορά με χορογράφο, προσπαθώντας να αναδείξουμε την πρακτική διάθεση του νανουρίσματος και τη μουσική του».
Επικεντρώνοντας στο θέμα της εκδήλωσης η κ. Παπαγιαννάκη – Διβανή, τόνισε ότι «τα νανουρίσματα ή ναναρίσματα, τα τρυφερά τραγούδια που επινοεί η μητέρα για να ησυχάσει και να κοιμίσει το μωρό της καθώς το κουνά ρυθμικά στην κούνια ή στην αγκαλιά της, αποτελούν πανάρχαιο και αναπόσπαστο κομμάτι της προφορικής παράδοσης των λαών σε όλο τον κόσμο. Παρόλα αυτά, ως μουσικό είδος τα νανουρίσματα παρουσιάζουν εξαιρετικό πλούτο στην χρήση της γλώσσας, της σύνδεσή τους με την προφορική παράδοση, τη σχέση τους με το παραμύθι, αλλά και την συμβολή τους στην ανάπτυξη της μουσικής αντίληψης του νεογνού. Η μουσική τους γλώσσα στηρίζεται στην απλότητα και την επανάληψη, γεγονός που απορρέει και από την πρακτική τους χρήση. Ο ρυθμός είναι τις περισσότερες φορές τρίσημος, αντίστοιχος του λικνίσματος που επιφέρει τον ύπνο στο παιδί, και η μελωδία προκύπτει κατά βάση από την επανάληψη μικρών διαστημάτων δευτέρας ή τρίτης, και τα σύντομα ανιόντα και κατιόντα αποσπάσματα της κλίμακας».

Κοινός τόπος των νανουρισμάτων είναι η έκφραση των λαϊκών πεποιθήσεων για τη ζωή και το θάνατο

Οσον αφορά στα ελληνικά παραδοσιακά νανουρίσματα, σύμφωνα με την κ. Παπαγιαννάκη – Διβανή, «ο ύπνος συχνά προσωποποιείται και προσκαλείται από την μητέρα να πάρει το μωρό για να το ξεκουράσει και να το γιάνει. Χαρακτηριστικά, στο ελληνικό φαντασιακό, αρχαίο και σύγχρονο, ο ύπνος και ο θάνατος βρίσκονται πολύ κοντά. Και οι δύο έρχονται και παίρνουν, με τη διαφορά ότι ο ύπνος ξαναφέρνει πίσω το αγαπημένο πρόσωπο. Κοινός τόπος των νανουρισμάτων είναι η έκφραση των λαϊκών πεποιθήσεων για τη ζωή και το θάνατο. Στα κείμενά τους διαβάζουμε την ευαισθησία των λαών για τις αξίες της ζωής, τα ιδανικά για την προκοπή του ανθρώπου, και την ευημερία του συνόλου, ενσωματωμένα όλα στις ευχές, στους φόβους, στις προτροπές της μάνας προς το παιδί της πριν ακόμη αυτό αρθρώσει τον πρώτο του λόγο».

Ειρήνη Γκοβάτσου «Το νανούρισμα είναι ένα είδος που δεν ασχολούνται μαζί του»

Η Ειρήνη Γκοβάτσου γεννήθηκε στην Κάλυμνο, όπου ξεκίνησε τα μαθήματα πιάνου στο παράρτημα του Πειραϊκού Συνδέσμου με τον αείμνηστο Καλύμνιο μουσικοσυνθέτη Γιάννη Μπουφίδη. Από το 1983 μαθήτευσε στο παράρτημα του Εθνικού Ωδείου της Ρόδου, κι αργότερα συνέχισε και ολοκλήρωσε τις σπουδές της στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών, αποφοιτώντας με Δίπλωμα Σολίστ Πιάνου με Άριστα παμψηφεί. Στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών, επίσης, απέκτησε Πτυχίο Αρμονίας και Αντίστιξης με καθηγητή το συνθέτη Μιχάλη Ροζάκη, και Πτυχίο Φυγής με καθηγήτρια την Στέλλα Μακρυγιάννη. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια Master Classes Πιάνου με διεθνούς φήμης πιανίστες, ενώ επανειλημμένα έχει παρακολουθήσει τα μαθήματα του Μουσικοπαιδαγωγικού Κύκλου και Παιδαγωγικής του Πιάνου στο Ινστιτούτο Zoltan Kodaly στην Ουγγαρία. Εμφανίσεις της έχουν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα και την Ουγγαρία τόσο ως σολίστ, όσο και σε συνεργασία με την ορχήστρα Εγχόρδων του Δωδεκανησιακού Μουσικού Ομίλου, το Φεστιβάλ Σύμης, τη Μικτή Χορωδία και την Παιδική Χορωδία του Δήμου Καλύμνου. Ζει και εργάζεται στην Κάλυμνο, σε συνεργασία με τη Μουσική Σχολή του Δωδεκανησιακού Μουσικού Ομίλου Ρόδου.
Η Ειρήνη Γκοβάτσου συνεχίζει εδώ και χρόνια τη συνεργασία της με την Άννα Παπαγιαννάκη – Διβανή και παρά την απόσταση που τους χωρίζει η οποία όπως χαρακτηριστικά τονίζει «δεν σημαίνει απολύτως τίποτα. Σε αυτή την εκδήλωση αναφερόμαστε σε ένα ένα είδος που δεν ασχολούνται μαζί του και ήταν εξαιρετική ιδέα να το προσεγγίσουμε και να το φέρουμε στο προσκήνιο».

Χαρίκλεια Βουτσά «Ήταν πολύ γοητευτικό αυτό το ταξίδι»

H Χαρίκλεια Βουτσά είναι απόφοιτος του τμήματος Επιστημόνων Προσχολικής Αγωγής κ Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Παν/μίου Θεσσαλονίκης και της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού Ραλλούς Μάνου. Πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο Λονδίνο πάνω στις παραστατικές τέχνες και ειδικότερα στην «Δημιουργία Παράστασης». Έχει μελετήσει σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο τις τεχνικές butoh, contact improvisation, performance art και της χορογραφίας. Ως δημιουργός έχει παρουσιάσει περφόρμανς σε φεστιβάλ και καλλιτεχνικές εκθέσεις σε Λονδίνο, Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη, και το 2008 δημιούργησε την ομάδα περφόρμανς S.A.P. Τα τελευταία 10 χρόνια, διδάσκει τέχνες και τεχνικές περφόρμανς σε διάφορους φορείς πολιτισμού και σε σχολεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ζει και εργάζεται στην Αλεξανδρούπολη όπου ασχολείται με την χορογραφία και την διδασκαλία παραστατικών τεχνών.
Μιλώντας για τη συνεργασία της με την Άννα και την Ειρήνη την χαρακτηρίζει πολύ ενδιαφέρουσα. «Γενικώς ασχολούμαι με τη μουσική και το τραγούδι, αλλά είναι εντελώς διαφορετικό να χρησιμοποιείς το μύθο σαν μέσο χορογραφικό και τελείως διαφορετικό να χορογραφείς και να σκηνοθετείς εξ ολοκλήρου από την αρχή μια παράσταση, η οποία είναι ήδη στημένη, ήδη έχει αρτιότητα καλλιτεχνική από μόνη της. Αυτό που έχουμε καταφέρει σε ένα μεγάλο βαθμό είναι ότι έχουμε δοκιμάσει να φτιάξουμε ατμόσφαιρες για να καταφέρουμε να δείξουμε το κομμάτι του νανουρίσματος στην παγκόσμιά του φύση και το πόσο τελικά όλοι μέσα από τη μητέρα, αυτό τον πρωτόγονο και πρωταρχικό θεσμό, έχουμε τα ίδια ερεθίσματα. Και για μένα ήταν πρόκληση να δουλεύω από μακριά με την Ειρήνη. Ήταν πολύ γοητευτικό αυτό το ταξίδι».

Πρόγραμμα

Όσον αφορά στο πρόγραμμα με στόχο την προβολή ενός μέρους του μουσικού και γλωσσικού πλούτου αυτού του πανανθρώπινου φαινομένου, η Άννα Παπαγιαννάκη – Διβανή και η Ειρήνη Γκοβάτσου επέλεξαν, νανουρίσματα παραδοσιακά, και συνθέσεις που στηρίζονται στα εκφραστικά μέσα του νανουρίσματος και την μορφή του. Ξεκινώντας από το Lullaby (2009) του Roger Marsh, καταλήγουν στο παραδοσιακό της Κρήτης παρακολουθώντας την ποικιλία των απαιτήσεων στην τεχνική και τη χροιά της φωνής, τις συχνές μεταπτώσεις της ψυχολογικής φόρτισης των κειμένων, και τις εναλλαγές στη συνοδεία του πιάνου.

Wiegenlied – Chant du berceau Franz Liszt (1811-86)
Raabe Catalogue No. 58 (1881)
Lullaby Roger Marsh (1949-)
Για φωνή και μαρίμπα. Ποίηση του Thomas Dekker (1575-1641).
Ανάθεση έργου: Βρετανικό Εθνικό Κέντρο Μουσικής. 1η εκτέλεση: 01.04.2009. Kings Place, Λονδίνο.
Nurse’s Lullaby Benjamin Britten (1913-76)
A Charm of Lullabies, Op. 41, no. 5 (1948)
A Charm Benjamin Britten (1913-76)
A Charm of Lullabies, Op. 41, no. 4 (1948)
Sea Slumber-Song Edward Elgar (1857-1937)
Sea – Pictures, Op. 37, No. 1 (1899)
Sleep, wayward thoughts John Dowland (1563-1626)
The First Booke of Songs of Ayres (1597 /1610?)
Thula thu, thula baba παραδοσιακό της φυλής των Ζούλου
Reverie (1840) Claude Debussy (1862-1918)
Takeda lullaby παραδοσιακό Ιαπωνίας
Gymnopedie no.1 Erik Satie (1866-1925)
Gymnopedies (1888)
Μαργαριταρένια μου παραδοσιακό Σαμοθράκης
(μελωδία χωρίς λόγια) παραδοσιακό Ρωσίας
Διάλειμμα
Vir hug en tulle παραδοσιακό Νορβηγίας
Lok (Κάλεσμα) Edvard Grieg (1843-1907)
Djendine’s lullaby Edvard Grieg (1843-1907)
Το νανούρισμα της Djendine’s παραδοσιακό Νορβηγίας
Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς; παραδοσιακό Θράκης
Durme, durme παραδοσιακό των Εβραίων της διασποράς (σεφαρδίτικο)
Dandini, dandini παραδοσιακό Τουρκίας
Πάρε το, Ύπνε, το παιδί παραδοσιακό Κρήτης
Hor ch’e tempo Tarquinio Merula (1594/5-1665)
Canzonetta spiritual sopra alla nanna, (1639)
Oblivion soave / Adagiati Poppea Claudio Monteverdi (1567-1643)
L’Incoronazion di Poppea, SV 308, Βενετία, 1643
Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά παραδοσιακό Μικράς Ασίας

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.