Εσπερινος στα ερειπια του Επισκοπικου Αβδηρων

Όσοι έχουν ακουστά τα Άβδηρα ή θυμούνται το τοπωνύμιο από τα μαθητικά τους χρόνια, το συνδέουν αναπόφευκτα με τον Ηρακλή και το φίλο του Άβδηρο που κατασπαράχθηκε από τ’ ανθρωποφάγα άλογα του βασιλιά της Θράκης, Διομήδη, τ’ αρμολογούν με τους θεούς Απόλλωνα, Δήμητρα, Διόνυσο και με τους αρχαίους φιλοσόφους Πρωταγόρα, Λεύκιππο, Ανάξαρχο, Δημόκριτο…

Λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν πως τα Άβδηρα έχουν και βυζαντινή ιστορία…

Στα ερείπια ναού αυτής της περιόδου, βήματα μόλις από κει που το Θρακικό Πέλαγος βρέχει την αρχαία γη, και με φόντο την ογκώδη σκιά της Θάσου να κόβει τον ορίζοντα, τελέστηκε, για πρώτη φορά πριν από τρία χρόνια, Μέγας Εσπερινός, από το Μητροπολίτη Ξάνθης και Περιθεωρίου Παντελεήμονα. Ήταν παραμονή της Πολιούχου του χωριού, Αγίας Παρασκευής…

Λατρευτική σύναξη με διττό χαρακτήρα και ειδικό βάρος: ήταν προσευχή των πιστών, ήταν μνημόσυνο των νεκρών που τα οστά τους είχε βρει, από χρόνια, η αρχαιολογική σκαπάνη στον περίβολο του ναού, αλλά ήταν και μια εκδήλωση επανασύνδεσης με την παράδοση και την ιστορία…

Επρόκειτο για την πρώτη θρησκευτική και κοινωνική λειτουργία στο χώρο, μετά την καταστροφή του στην εποχή των Παλαιολόγων… Έξι αιώνες πριν…

…Και σε πείσμα μιας αρχαιολογικής γραφειοκρατίας που απαγόρευε μακρόθεν να πατήσει ανθρώπινο πόδι εκεί ακόμη και για να καθαρίσει το γήλοφο από τα θεόρατα αγριόχορτα που έπνιγαν τις αρχαίες πέτρες στην αφάνεια ή για να περιμαζέψει τα σκορπισμένα σαν σκύβαλα ανθρώπινα κόκαλα…

Την ύπαρξη του βυζαντινού ναού και την ιστορία του γνώριζαν ελάχιστοι από τις φωτογραφίες που είχαν επιμελημένα τραβηχτεί για να κοσμήσουν τον έντυπο Αρχαιολογικό Οδηγό του Μουσείου Αβδήρων…

Την πρώτη εκείνη φορά, το 2001, λίγοι ήταν και οι πιστοί που ανέβηκαν πεζή το δύσβατο μονοπάτι του παραθαλάσσιου γήλοφου, του γνωστού ως ακρωτήρι «Μπουλούστρα», στην κορυφή του οποίου βρίσκονται τα ερείπια του Επισκοπικού Ναού του 10ου αιώνα, του σημαντικότερου εκκλησιαστικού κτηρίου της βυζαντινής πολίχνης των Αβδήρων – ή «Πολύστυλον», όπως μετονομάστηκε ο νέος οικισμός που κτίστηκε στα χρόνια της Μακεδονικής Δυναστείας επάνω, κυριολεκτικά, στους «πολλούς στύλους» της αρχαίας πόλης…

Μια καμπάνα κρεμασμένη σε αγριοσυκιά, σήμανε, τότε, την έναρξη του Εσπερινού…

Και οι πιστοί προσέρχονταν… Και το παρελθόν ζωντάνευε…

Παραμονές ΑγιαΠαρασκευής, ο κόσμος ανεβαίνει, και φέτος, τ’ακρωτήρι για να αισθανθεί το δέος που μόνον η προγονική γης μπορεί να του εμπνεύσει… Στην καθιερωμένη – πλέον – ετήσια υπαίθρια τελετουργία, η εικόνα είν’ αρκετή για να γεμίσει τα μάτια του και την ψυχή του μέχρι τον άλλο χρόνο που θα’ρθει η ώρα του Εσπερινού στα βυζαντινά ερείπια: για τρούλο έχει τον ίδιο τον ουρανό με το απαράμιλλο γαλάζιο του χρώμα, για Ιερό το απάτητο ακρωτήρι, στασίδια οι αρχαίες πέτρες που χάσκουν γυμνές αλλά «ενδεδυμένες» τη μακραίωνη ιστορία τού τόπου… Ο Εσταυρωμένος είναι ευλαβικά ακουμπισμένος στα ιερά χώματα, και κοντά, ένα μανουάλι με τα κεριά του να λιώνουν καιόμενα, λες, απ’τη «φωτιά» που αναδύει η ζωντανή γης… Οι μεγάλοι στέκουν με σεμνότητα σ’αυτό που γίνεται, τα παιδιά εξερευνούν δειλά τη λιθόδμητη τρίκλιτη Βασιλική, το οκταγωνικό βαπτιστήριο με την κτιστή κολυμβήθρα, αναζητούν να δουν τα υπόλευκα, σπασμένα οστά των νεκρών του βυζαντίου στις πέτρινες σαρκοφάγους…

Όπου να στρέψει κανείς το βλέμμα του τριγύρω, θα δει μνημεία της ιστορικής πορείας των Αβδήρων. Του Πολυστύλου.

Καθώς η ώρα περνά, ο ήλιος γέρνει στον τρούλο του υπαίθριου λατρευτικού χώρου και οι ψαλμωδίες αγγίζουν τον ουρανό…

«Εισάκουσόν μου Κύριε…»

Οι παρευρισκόμενοι βιώνουν μια έντονη εμπειρία που τους εκστασιάζει και τους γαληνεύει συνάμα… Το θυμίαμα μπερδεύεται με την ευωδιά των κίτρινων κρίνων που είναι φυτρωμένοι δίπλα στις ζεστές ακόμη από τον ήλιο, πέτρες… Φιλούν τις εικόνες της Παναγιάς και της ΑγιαΠαρασκευής και μοιράζονται τον ευλογημένο Άρτο…

Ο Εσπερινός τελειώνει.

Όχι όμως και η, μυστηριακά υφασμένη σ’ όλη τη διάρκειά του, αίσθηση πως, παρόν είναι το παρελθόν και υποκειμενική διάσταση ο χρόνος… «Εδώ βρίσκονται οι ρίζες μας», λέει απευθυνόμενος στους ανθρώπους, ο Μητροπολίτης. «Αυτός εδώ ο τόπος μαρτυρεί την καταγωγή μας και μας υπενθυμίζει το χρέος μας απέναντι στην ιστορία μας, την αρχαία και τη βυζαντινή»: δεν είναι κήρυγμα. Είναι η έκφραση με λέξεις τού συναισθήματος που νιώθουν όλοι όσοι τον ακούν…

Φεύγοντας, με βήματα αργά στο μονοπάτι που κατηφορίζει μέχρι την επαρχιακή άσφαλτο, ρίχνουν την τελευταία τους ματιά στην απέραντη θάλασσα… Γεννήματα φαντασίας ή παιγνιδίσματα λυκόφωτος, οι φασματικές μορφές που κινούνται στον ορίζοντα… Καράβια οδηγούνται στον όρμο της αιγιακής Θράκης… Μπροστά οι Κλαζομένιοι… Ακολουθούν οι Τήιοι…

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια τώρα…

Μαρία Β.Μπόντη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.