«Επετηριδα Συνδεσμου Φιλων Καραθεοδωρη»

Για τον Κ. Καραθεοδωρή η προσπάθεια που γίνεται στην πόλη μας ορατή και άξια, άξιοι και οι υπηρετούντες το έργο και την παρακαταθήκη του μεγάλου αυτού ονόματος της επιστήμης και της ιστορίας. Ο λόγος για τον Σάκη Λιπορδέζη, τον Νίκο Λυγερό και όσους πολιτικούς στήριξαν την προσπάθεια που ξεκίνησε πριν πέντε χρόνια. Ο άοκνος εργάτης και δάσκαλος των μαθηματικών υπήρξε φάρος γνώσης που έλαμψε σε όλο τον κόσμο. Το βιβλίο αυτό επιχειρεί να συγκεφαλαιώσει τις προσπάθειες των ανθρώπων που στήριξαν τη μνήμη του λαμπρού του πνεύματος και της προσφοράς του, όσους μετά τον Αϊνστάιν, το Βενιζέλο και τόσους πανάξιους συναδέλφους του σε έδρες πανεπιστημίων της Ευρώπης οραματίστηκαν μια στέγη γα να φιλοξενήσει το έργο του. Συμπλήρωμα και προπομπός του εγχειρήματος αυτού αποτελεί η παρούσα έκδοση την οποία παρουσιάζουμε σήμερα.

Στον πρόλογο της έκδοσης αναφέρονται τα εξής από τον Αθ. Λιπορδέζη, Πρόεδρο Συνδέσμου φίλων Καραθεοδωρή, Μαθηματικό – Συγγραφέα:

Πέντε χρόνια δημιουργίας και έρευνας για τον μεγάλο Θρακιώτη μαθηματικό που τόσο δόξασε την Ελλάδα και την επιστήμη στην οικουμένη.

Ξεκινήσαμε διστακτικά ανιχνεύοντας στο σκοτάδι. Από την αρχή γνωρίζαμε ότι πρόκειται για κάτι πολύ μεγάλο. Η λήθη το είχε ναρκώσει, η αδιαφορία το είχε στο παρελθόν δολοφονήσει, ενώ το μέγεθός του μας τρόμαζε, μας φόβιζε. Πόσο όμως μπορούσε να μείνει σκλαβωμένος στα κάτεργα της άγνοιας και της λήθης; Πάνω από τετρακόσια χρόνια; Όχι, φυσικά. Αυτό μία μόνο φορά έγινε. Πενήντα χρόνια μετά το θάνατό του γεννιέται ένας πυρήνας ανάδειξης του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή στη Θράκη. Στην αρχή ήμασταν λίγοι. Η φλόγα δεν άργησε να φουντώσει και σύντομα γίναμε πολλοί. Τώρα κοντεύουμε να χιλιάσουμε.

Ο Καραθεοδωρή ξαναζεί. Η Ελλάδα τον αναδεικνύει. Τα μέλη μας μιλούν γι’ αυτόν και κάνουν ό,τι μπορούν. Οι εκδηλώσεις που παρουσιάζουν τη ζωή και το έργο του ολοένα πληθαίνουν. Σ’ αυτήν την προσπάθεια κανείς δεν περισσεύει. Ό,τι κάνει κανείς έχει την αξία του και τη συμβολή του.

Σταχυολογώντας τα σπουδαιότερα πεπραγμένα για τον Καραθεοδωρή τα τελευταία δέκα χρόνια και με την ευκαιρία της έκδοσης της επετηρίδας, που ανακεφαλαιώνει τα όσα έφερε στο φως η έρευνα, θα σημειώναμε ότι εφαλτήριο και σημαντική συμβολή στην ανάδειξη του Κ. Καραθεοδωρή αποτέλεσαν πρώτα απ’ όλα οι εκδόσεις των παρακάτω βιβλίων: Τάκη Τσονίδη: «Το γένος Καραθεοδωρή». Μία πολύ σημαντική δουλειά και προσφορά στο έθνος από τον πολιτιστικό σύλλογο Ν. Βύσσας Ορεστιάδας. «Η ζωή και το έργο του Κ. Καραθεοδωρή», του Ε. Σπανδάγου και «Κ. Καραθεοδωρή ο σοφός Έλλην του Μονάχου», της κόρης του κ. Δέσποινας Ροδοπούλου Καραθεοδωρή με την κ. Δέσποινα Βλαχοστεργίου – Βασβατέκη.

Ειδικότερα, η Εταιρεία Παιδαγωγικών Επιστημών με το άρθρο του δικηγόρου κ. Δημοσθένη Τακά για τον Κ. Καραθεοδωρή και την πλατεία Καραθεοδωρή στην Κομοτηνή μάς κέντρισε το ενδιαφέρον για την εντρύφηση στο έργο του περισπούδαστου μαθηματικού.

Το έτος 2000 ο κοσμήτορας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου, καθηγητής κ. Θωμάς Βουγιουκλής, οργάνωσε για τα πενήντα χρόνια από το θάνατο του Κ. Καραθεοδωρή διεθνές συνέδριο στην Ορεστιάδα, με συμμετοχή διακεκριμένων καθηγητών από όλον τον κόσμο, καθώς και της κόρης του.

Η κόρη του ήταν το λαμπρό άστρο της εκδήλωσης. Για μένα σήμαινε τη σύλληψη του οράματος και την υποχρέωση στον εαυτό μου, που έχω ρίζες καταγωγής από τον Κιρισχανά της Αδριανούπολης απ’ όπου καταγόταν και ο πρώτος Καραθεοδωρή το 1750, να αφιερώσω ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου και των δραστηριοτήτων μου στην ανάδειξη της σπουδαίας αυτής προσωπικότητας που τη θεώρησα εθνικό πλούτο.

Το 2001 εκδίδεται πρώτη φορά η εφημερίδα με τίτλο «Κ.Καραθεοδωρή» που έχει στόχο την έρευνα, προβολή και ανάδειξη του έργου και της προσωπικότητας του Κ. Καραθεοδωρή.

Το έτος 2002 ακολουθεί το 19ο συνέδριο της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας στην Κομοτηνή το οποίο εγκαινιάζει η κόρη του Κ. Καραθεοδωρή, ερίτιμη κ. Δέσποινα Ροδοπούλου – Καραθεοδωρή. Στο συνέδριο αυτό κυριαρχεί η υπόθεση Καραθεοδωρή και έτσι καταγράφεται το σημείο καμπής στην ιστορία ανάδειξης του τεράστιου αυτού εθνικού θησαυρού, που ακούει στο όνομα Κ. Καραθεοδωρή.

Ακολούθως, η ιστορία αυτή έμελλε να καταγράψει χρυσές σελίδες. Ο τ. δήμαρχος Κομοτηναίων κ. Αναστάσιος Βαβατσικλής ενστερνίζεται το όραμα και ανεπιφύλακτα λαμβάνει σημαντικές και ιστορικές αποφάσεις για την Κομοτηνή και τον Καραθεοδωρή, όπως είναι η δημιουργία Μουσείου Καραθεοδωρή και ανδριάντα, ο οποίος στήνεται στην πιο περίοπτη θέση της κεντρικής πλατείας.

Παράλληλα, μια άλλη σημαντική και ισχυρή προσωπικότητα προχωρά αποφασιστικά στην ίδια κατεύθυνση. Ο τότε βουλευτής Ροδόπης και μετέπειτα υφυπουργός Εξωτερικών, κ. Ευριπίδης Στυλιανίδης, λαμβάνει την πρωτοβουλία να εντάξει την υπόθεση Καραθεοδωρή στην έκθεση για τη Θράκη που διοργανώνεται στη Βουλή των Ελλήνων. Ταυτόχρονα, ο ίδιος ως υφυπουργός Εξωτερικών γίνεται ο καλύτερος πρεσβευτής της υπόθεσης Καραθεοδωρή, ενώ με τις ευθύβολες διπλωματικές του ενέργειες καταφέρνει να λάβει από τον Ισραηλινό πρέσβη κατ’ αρχάς εικοσιοκτώ αντίγραφα επιστολών (από τα σαράντα επτά που υπάρχουν) της αλληλογραφίας Einstein-Καραθεοδωρή και στη συνέχεια να αγοράσει για το μουσείο όσα βιβλία από το έργο του Καραθεοδωρή συνέλεξε η έρευνά μας.

Η τύχη όμως μας ευνόησε ακόμη περισσότερο. Ενώ ξέραμε μέχρι πού ήταν τα όριά μας και ενώ είχαμε λάβει τα μηνύματα ότι η πρόσβαση στο έργο του Καραθεοδωρή «θα ήτο αδύνατος πολλώ δε μάλλον η όποια μετάφρασή του στα Ελληνικά», εντούτοις στο δύσβατο δρόμο μας συναντήσαμε, κατά ένα θαυμαστό θα τολμήσω να πω τρόπο, τον ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΑΣ, τον Δρ. Νίκο Λυγερό, ο οποίος χαρακτηρίζεται από κορυφαία νοημοσύνη, ανυπέρβλητη πνευματική κατάρτιση, δυσθεώρητου ύψους δυνατότητες, απαράμιλλα επιτεύγματα στην επιστήμη, και φυσικά την έννοια της προσφοράς στον Ελληνισμό και σε ολόκληρη την οικουμένη.

Είναι γεγονός ότι δεν χρειάστηκε κόπος και χρόνος για να γίνει σύντομα κοινωνός της προσπάθειάς μας ο εξαίρετος αυτός πρωταγωνιστής. Ο Νίκος Λυγερός δεν αργεί να αποκωδικοποιήσει το γραφικό χαρακτήρα του Καραθεοδωρή και διαβάζει τα χειρόγραφά του με περισσή άνεση. Το υπουργείο Εξωτερικών τον στέλνει στο Gottingen (Γοττίγγη) από όπου ο ερευνητής βρίσκει πολύτιμα αντίγραφα αρχείων του Καραθεοδωρή και παραγγέλλει για λογαριασμό του υπουργού μεγάλο μέρος του έργου του Καραθεοδωρή για το μουσείο. Επίσης, ξεκίνησε τη μελέτη αρχείων που βρήκαμε από τον Αλέξανδρο Καραθεοδωρή και ετοιμάζει την πρώτη μετάφραση στα ελληνικά σημαντικού βιβλίου του Κ. Καραθεοδωρή.

Οι εκδηλώσεις διαδέχονται η μια την άλλη. Το 2003 τα Εκπαιδευτήρια Αυγουλέα- Λιναρδάτου στην Αθήνα μας κάλεσαν στην άψογα οργανωμένη εκδήλωση προς τιμή του Κ. Καραθεοδωρή, εμπνευσμένη από το 19ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαθηματικής Παιδείας στην Κομοτηνή. Την εκδήλωση λάμπρυναν με την παρουσία τους η κόρη του Κ. Καραθεοδωρή κ. Δέσποινα Ροδοπούλου – Καραθεοδωρή και ο υφυπουργός Εξωτερικών κ. Ευριπίδης Στυλιανίδης. Ομιλητές ήταν ο βιογράφος του κ. Ευάγγελος Σπανδάγος, ο καθηγητής κ. Χρυσολέων Συμεωνίδης και ο πρόεδρος του συνδέσμου φίλων Κ. Καραθεοδωρή, κ. Αθανάσιος Λιπορδέζης. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλοι οι σύνεδροι παρακολούθησαν με δέος τους μαθητές, οι οποίοι ανέγνωσαν αποσπάσματα της αλληλογραφίας του Καραθεοδωρή με τον Einstein και παρουσίασαν τον Καραθεοδωρή με εξαιρετικά πρωτότυπο και μοναδικό τρόπο.

Το έτος 2004, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου γιόρτασε τα εικοσάχρονα της ίδρυσής του, προδίδοντας φως και λάμψη στη μνήμη του ιδρυτή του «φωτός εξ ανατολής», όπως αποκαλούσε ο Καραθεοδωρή το Πανεπιστήμιο της Σμύρνης, το οποίο δυστυχώς δεν λειτούργησε λόγω των δυσμενών ιστορικών συνθηκών για το έθνος μας. Θεωρώντας το Πανεπιστήμιο Αιγαίου το ανατολικότερο πανεπιστήμιο της Ευρώπης ως συνέχεια αυτής της ατελέσφορης προσπάθειας, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου κ. Σωκράτης Κάτσικας και ο αντιπρύτανης κ. Θεμιστοκλής Λέκκας τίμησαν με τον καλύτερο τρόπο τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κ. Καραθεοδωρή στο λόφο του πανεπιστημίου. Η λαμπρή τελετή ξεκίνησε με την ομιλία του προέδρου του Συνδέσμου Φίλων Κ. Καραθεοδωρή Αθανασίου Λιπορδέζη για την προσωπικότητα του λαμπρού επιστήμονα, όπως την είδαν κορυφαίοι ακαδημαϊκοί, καθηγητές και πολιτικοί του εικοστού αιώνα και συνεχίστηκε με τις ομιλίες του προέδρου του Μαθηματικού Τμήματος Σάμου, καθηγητή κ. Μιχάλη Ανούση, καθώς και του πρυτάνεως και των αντιπρυτάνεων. Την οικογένεια εκπροσώπησε ο παρ’ Αρείω Πάγω νομικόςκ. Γεώργιος Ροντόπουλος με σεμνό, αλλά θερμό χαιρετισμό.

Άλλη αξιομνημόνευτη και μεγαλειώδης εκδήλωση τελέστηκε από το σπουδαίο Σύλλογο Μικρασιατών Πτολεμαΐδας, που απέτισε φόρο τιμής στο τζιβαέρι της μαθηματικής επιστήμης, Κ. Καραθεοδωρή, με αξιοθαύμαστο τρόπο. Ο δήμαρχος μας εντυπωσίασε με τον εξαίρετο λόγο του και την απόφασή του να διακοσμήσει τα σχολεία με φωτογραφίες του Καραθεοδωρή.

Παρόμοια εκδήλωση οργανώθηκε από το παράρτημα Κοζάνης – Γρεβενών της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας, όπου δημιουργήθηκε και εκεί ένας πυρήνας με δεκαπέντε συναδέλφους μαθηματικούς, με τους οποίους καλλιεργήσαμε δεσμούς συνεργασίας και φιλίας. Αξιομνημόνευτο είναι το ότι οι ίδιοι έθεσαν σκοπό της ζωής τους να συνδράμουν με κάθε τρόπο στην προσπάθεια ανάδειξης της προσωπικότητας του Κ. Καραθεοδωρή.

Παρόμοιες εκδηλώσεις έλαβαν χώρα στο Βόλο το περασμένο καλοκαίρι από το παράρτημα της Ε.Μ.Ε. Μαγνησίας με πρωτοβουλία του προέδρου κ. Σπύρου Δημόπουλου και του ταμία κ. Θωμά Καρανίκα. Επίσης, διοργανώθηκε εκδήλωση στη Χρυσούπολη με πρωτοβουλία του πολίτη Πέρνης κ. Στέλιου Χατσούκη και τέλος, τον περασμένο Οκτώβρη στη Βέροια, στην οποία παρουσιάσαμε στο 29ο τεύχος της εφημερίδας «Κ.000Καραθεοδωρή».

Αποκορύφωμα όλων αυτών των εκδηλώσεων αποτέλεσε η οργάνωση μνημόσυνου στον τάφο του Κ. Καραθεοδωρή από το υπουργείο Εξωτερικών το Νοέμβρη του 2006: ήταν μια εκδήλωση με ιδιαίτερη λαμπρότητα, μεγάλη επισημότητα και κεκοσμημένη με την αθρόα προσέλευση υψηλών ακαδημαϊκών, πολιτικών προσώπων και πολλών εκπροσώπων των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Εν τω μεταξύ, πληθαίνουν ολοένα οι ραδιοσταθμοί και τα περιοδικά σε όλον τον κόσμο που μας παίρνουν συνεντεύξεις για τον λησμονημένο Καραθεοδωρή, καθώς και τα περιοδικά που κάνουν αφιερώματα σ’ αυτόν. Ενδεικτικά αναφέρουμε το περιοδικό «ΜΑΤΙΕΣ» του κ. Γ. Καρανίκα, το περιοδικό της Θράκης «ΕΝΔΟΧΩΡΑ», το περιοδικό «ΝΕΜΕΣΙΣ» της κ. Λ. Κανέλλη που έκανε εκτενές αφιέρωμα, τα «ΙΣΤΟΡΙΚΑ» της Ελευθεροτυπίας, την Τράπεζα Πειραιώς με το βιβλίο που έγραψε για τον Καραθεοδωρή ο καθηγητής κ. Θεοφανίδης, τα περιοδικά «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ», και το «ΤΟ ΑΚΡΟΝ ΑΩΤΟΝ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», το βιβλίο του κ. Κ. Λιακόπουλου για τον Καραθεοδωρή, το βιβλίο της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χίου που έγραψε η κ. Πόπη Χαλκιά και τη μαθητική εφημερίδα «ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΣΕΣ», η οποία πρώτευσε σε πανελλήνιο διαγωνισμό σχολικών εφημερίδων.

Επιπρόσθετα, κάποια σχολεία απ’ όλη την Ελλάδα άρχισαν να επισκέπτονται τον ανδριάντα του Καραθεοδωρή στην Κομοτηνή και τα οποία κατόπιν οργανώνουν στα σχολεία τους εκδηλώσεις προς τιμήν του. Βέβαια, βασικό εργαλείο πληροφόρησης και επικοινωνίας για τα παραπάνω αποτελεί η ιστοσελίδα μας www.karatheodori.gr, η οποία συνεχώς ανανεώνεται και βελτιώνεται.

Τελειώνω με την ευχή και την ελπίδα η επόμενη επετηρίδα να έχει διπλάσιες σελίδες, γιατί το γένος Καραθεοδωρή στα διακόσια χρόνια (από το 1750 έως το 1950) έχει να επιδείξει αξιομνημόνευτες προσωπικότητες και μια άγνωστη, αλλά πανύψιστη προσφορά στη νεότερη ελληνική ιστορία, την οποία σκοπεύουμε να καταστήσουμε γνωστή στο ευρύ κοινό.

Επίσης, θα ήταν παράλειψη να μην ευχαριστήσω τα μέλη του συνδέσμου φίλων Κ. Καραθεοδωρή, Αθηνά Αλμπανίδου και Νίκη Λαζαρίδου, οι οποίες ανιδιοτελώς έγραψαν, φιλοτέχνησαν και επιμελήθηκαν το βιβλίο, καθώς και την φιλόλογο και συνεργάτιδα κ. Γιώτα Δεβελέγκα η οποία έκανε την φιλολογική επιμέλεια με πολύ μεράκι.

Στρατηγική της μαθηματικής ανάλυσης των επιστολών Caratheodory.

Ο Caratheodory και το Γαλλικό πνεύμα.

Η ανακάλυψη της αλληλογραφίας Caratheodory-Kneser.

Μετάφραση της επιστολής Kneser προς Caratheodory (Cod.Ms. H. Kneser A12 (1)).

Το επιστημονικό πλαίσιο της επιστολής Kneser προς Caratheodory Cod. Ms. H.Kneser A12(1).

Ανάλυση του σημειώματος του Caratheodory (Cod. Ms. H. Kneser G5 (2)).

Το πνεύμα του Caratheodory.

Θερμοδυναμική και προσέγγιση του Καραθεοδωρή.

Μουσείο Καραθεοδωρή και Ερευνητικό Κέντρο.

Ανάλυση εγγράφου Αλέξανδρου Καραθεοδωρή .

Οι Καραθεοδωρήδες ως εθνικός θησαυρός.

Η συμβολή του Αλέξανδρου Καραθεοδωρή στη Συνθήκη Βερολίνου.

Οι δάσκαλοι του Αλέξανδρου Καραθεοδωρή στην Άλγεβρα.

Ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής και το τηλεγράφημα της προδοσίας.

Καταγραφή της πρώτης σελίδας της γενικής θεωρίας των καθοριζόντων του Αλέξ. Καραθεοδωρή.

Εξίσωση του Bernouilli και σημειώσεις του Καραθεοδωρή.

Σύμμορφες απεικονίσεις και ιστορικό του Κ. Καραθεοδωρή.

Η εμβέλεια του έργου του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή.

Caratheodory dans les Elements de Bourbaki.

Αναφορές στον Καραθεοδωρή στις επιστολές του Einstein.

Η μεθοδολογία του Κ. Καραθεοδωρή στον Λογισμό Μεταβολών.

Οι επαφές του Einstein με μαθηματικούς περί Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας.

Έργα του Κομοτηναίου ζωγράφου Δημήτρη Γαρυφάλλου για το μουσείο Καραθεοδωρή.

Επιμέλεια: Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.