«Εναντια στην πανουργια του λογου»

Την πανουργία του λόγου που χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται στο βωμό της πλήρους επικράτησης των αγορών και της ανεξέλεγκτης κίνησης κεφαλαίων, την πανουργία του λόγου που χρησιμοποιείται για την αποκοινωνικοποίηση του ατόμου, αυτό το λόγο που παίρνει χίλιες μορφές και σαγηνεύει με τη φαινομενική συχνά μαγεία του, την πανουργία του λόγου που μεταμφιέζεται και συχνά ψεύδεται ασυστόλως ποντάροντας σε μια άμεσα αποτελεσματικότητα. Αυτήν την πανουργία επιχειρούν να στηλιτεύσουν τα κείμενα του καθηγητή Γιώργου Χατζηκωνσταντίνου που αποτελούν το βιβλίο του με τον όμοιο τίτλο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο». Τα περισσότερα από τα κείμενά του διατηρούν το δημοσιογραφικό χαρακτήρα – πολλά δε από αυτά έχουν δημοσιευτεί στην εφημερίδα του «Παρατηρητή της Θράκης», τον οποίο ο συγγραφέας ευχαριστεί για τη φιλοξενια και την προσφορά βήματος. Άλλα είναι γραπτές εκφράσεις προφορικών διαλέξεων και συνεντεύξεων και δημοσιεύτηκαν στον ημερήσιο ή περιοδικό τύπο εδώ και μία δεκαετία και πλέον, με στόχο να κάνουν γνωστές τις απόψεις του, την ανησυχία του για έλλειψη μακροχρόνιου οράματος στην κοινωνία σήμερα, ενάντια στην πανουργία του λόγου που δυστυχώς σήμερα επικρατεί. Η θεματολογία ποικίλει όπως και η ερευνητική σκοπιά από την οποία θεάται τα πράγματα ο συγγραφέας. Στο προσκήνιο η παγκοσμιοποίηση – της μόδας ως όρος και προοπτική πια – οι οικονομικές εξελίξεις κι αλληλεξαρτήσεις, η παιδεία με προεκτάσεις και το φακό στο ΔΠΘ, η επιστήμη, το περιβάλλον, η εύθραυστη δημοκρατία των καιρών μας…

Τη σχετικότητα της αλήθειας του λόγου τη γνωρίζει ο Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου. Γνωρίζει όμως και τη δύναμή του όταν ο πομπός τους είναι έλλογος χρήστης του, με συναίσθηση ευθύνης και κατάρτιση επιστημονική.

Ο ίδιος λέει για την πανουργία αυτή του λόγου…

«Περισσότερο ίσως από ποτέ άλλοτε οι κοινωνίες βιώνουν σήμερα μια αμφιλεγόμενη εποχή. Στην αρχή (1989-1990) η εποχή αυτή βαπτίσθηκε εποχή της Νέας Τάξης Πραγμάτων. Μετά αποκαλέστηκε εποχή της παγκοσμιοποίησης της Οικονομίας, επί τω κομψωτέρω ως φαίνεται. Αργότερα επαναβαπτίσθηκε εποχή της Παγκοσμιοποίησης, έτσι απλά, δίχως προσδιορισμούς που να διευκρινίζουν το περιεχόμενο της έννοιας. Τέλος προτιμήθηκε και ο όρος Νέα Εποχή προκειμένου να καταστεί συνείδηση ότι τα πάντα έχουν πλέον αλλάξει και μάλιστα δίχως αναγκαιότητα συζήτησης για άλλες επιλογές. Για την εξέλιξη αυτή και την αποδοχή της επιστρατεύθηκαν διάφορες μορφές πολιτικής πειθούς. Μεταξύ αυτών μια πρωτοφανής σε εφευρετικότητα ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Τον λόγο αυτόν τον πανούργο επιχειρούν να αντιστρατευθούν τα κείμενα που στο βιβλίο αυτό εμπεριέχονται…».

Αντιπροσωπευτικό και το κείμενο που επιλέξαμε να παραθέσουμε σήμερα και το οποίο περιέχεται στο βιβλίο αυτό του Γιώργου Χατζηκωνσταντίνου. Περί της πολυθρύλητης παγκοσμιοποίησης ο λόγος λοιπόν…

Το τέλος της δεκαετίας του 1990 και οι αρχές της δεκαετίας του 2000 σηματοδοτήθηκαν από συνταρακτικές εξελίξεις και μεταλλαγές που έμελλε να σημαδέψουν την Κοινωνική, Πολιτική, Οικονομική και Πολιτισμική δραστηριότητα στον Πλανήτη.

Η κατάρρευση του αντιπάλου δέους, το τέλος του διπολισμού, η πτώση του τείχους του Βερολίνου και ο ιδιόμορφος πόλεμος του κόλπου με την επωνυμία, θα την θυμάστε, «η καταιγίδα της ερήμου», απελευθέρωναν τις μέχρι τότε σχετικά ελεγχόμενες δυνάμεις των αγορών.

«Όλα τα ανωτέρω προδιέθεταν για μεταλλαγές, που στην πολυπλοκότητα και στο αδιευκρίνιστο των στόχων τους θα οδηγούσαν, όπως αποδείχθηκε τελικώς, αφ’ ενός μεν σε μια «revanche», του Κεφαλαίου απέναντι στον συντελεστή παραγωγής Εργασία, αφ’ ετέρου δε σε μια ανησυχητική «σιωπή των αμνών» που σε κοινωνικό επίπεδο προωθούσε μια οπωσδήποτε επικίνδυνη μορφή αποϊδεολογικοποίησης των κοινωνιών.

Με την αδιαμφισβήτητη συνδρομή μιας καταπληκτικής τεχνολογικής εξέλιξης επιστημονικά οργανωμένα, οικονομικά συμφέροντα και υψηλού βαθμού συσσώρευσης οικονομικές δυνάμεις, πλαισιωμένα από ανάλογης ιδεολογικής τοποθέτησης και στόχους πολιτικές εξουσίες, εβάφτιζαν τις εξελίξεις «παγκοσμιοποιητικές», μη παραλείποντας βέβαια να βαφτίζουν ταυτόχρονα τον οποιονδήποτε αντίθετο, κριτικό ή εναλλακτικό λόγο, ως λόγο «αντιπαγκοσμιοποιητικό» προσδιορίζοντας έτσι ευφυώς σε αυτόν τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της αντιδημοτικής άρνησης.

Επιστήμονες και ειδικοί, τεχνοκράτες και άνθρωποι των MEDIA, θιασώτες ή συνοδοιπορούντες ενός συγκεκριμένου νεοφιλελεύθερου περιεχομένου οικονομικού παραδείγματος και μιας συγκεκριμένης θεωρητικής οικονομικής προσέγγισης της πραγματικότητας, πεπεισμένοι για το ορθό περιεχόμενο της αποτελεσματικότητας που πρεσβεύουν, ή σιωπηρώς και υστεροβούλως ανεχόμενοι με ένοχη κατανόηση τα τεκτενόμενα επιστρατεύθηκαν για να πείσουν, βαφτίζοντας εαυτούς, «παγκοσμιοποιητές».

Μια διάχυτη αίσθηση ανασφάλειας συνόδεψε την άκρατη χρήση ενός εργαλειακού λόγου που ως συνήθως λησμόνησε και πάλι ότι η πρόοδος, ως έννοια, δεν διατηρεί αθροιστικό, αλλά στοχαστικό περιεχόμενο. Και η κοινωνική σιωπή υπήρξε επί μακρό το άμεσο αποτέλεσμα της ταχύτητας και του ραγδαίου των εξελίξεων, δίχως βεβαίως να παραλειφθεί η σημείωση ότι αυτή η «σιωπή των αμνών» εντέχνως μεταφράσθηκε και παρουσιάσθηκε συχνά σαν κοινωνική συναίνεση.

Κι όπως πάντα συνέβη στην Ιστορία, η οποία ουδέποτε τελείωσε και ουδέποτε θα τελειώσει όσο στο λεξιλόγιο των ανθρώπων θα υπάρχουν οι λέξεις ελευθερία, δικαιοσύνη, ισότητα, αδελφότητα, αλληλεγγύη, δημοκρατία, όραμα, όνειρο και ελπίδα, η κατά Χέγκελ «πανουργία του λόγου» χρησιμοποιήθηκε κατά κόρο και χρησιμοποιείται ακόμη σήμερα προσβάλλοντας την κοινή λογική.

Οι όροι και οι έννοιες, εργαλεία της συνεννόησής μας παραποιήθηκαν ως προς το περιεχόμενό τους. Το «εννοιολογικό οπλοστάσιό» μας, απόρροια της παράδοσης και της σοφίας του πολιτισμού, αλλοιώθηκε από έντεχνες και συνειδητές συχνά παρεμβάσεις. Τα προσδιοριστικά των ουσιαστικών επίθετα καταργήθηκαν. Ο ολιγοπωλιακός, διπωλιακός ή μονοπωλιακός ανταγωνισμός έγινε απλά ανταγωνισμός, η βραχυχρόνια αποτελεσματικότητα έγινε απλά αποτελεσματικότητα, η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έγινε απλά παγκοσμιοποίηση δίδοντας έτσι την αίσθηση του μονοδρόμου, της μοναδικής λύσης, της μοναδικής σκέψης, συσκοτίζοντας την αλήθεια και αποδυναμώνοντας την διάθεση συζητήσεως επί εναλλακτικών πιθανώς λύσεων, διαφορετικών δρόμων ή άλλων και ποικίλων μορφών παγκοσμιοποιητικών συνταγών. Αλλά και η «οικονομική μεγέθυνση» βαφτίσθηκε στον καθημερινό λόγο, κατά προτίμηση, «ανάπτυξη» ενώ η «οικονομική πληροφόρηση» μασκαρεύτηκε με το μανδύα της «διαφήμισης», αυτής των χρωμάτων, του επηρεασμού και των εντυπώσεων, της πολιτικής πειθούς και της έξυπνης δήθεν χειραγώγησης της καταναλωτικής συμπεριφοράς. Τέλος δίπλα στους νεολογισμούς της απασχολησιμότητας, της πολυαπασχολησιμότητας και της ευλυγισίας, ο όρος «πώληση» υποκατέστησε κατά το δυνατό τον όρο «ζήτηση» στο μέτρο που ο τελευταίος εθεωρήθη ασυμπαθής καθώς θυμίζει Κεϋνσιανισμό και ανακατανεμητικές του εισοδήματος διαδικασίες. Στόχος, η πάση θυσία αύξηση των πωλήσεων. Τίμημα, ο εγκλωβισμός των μαζών στο τραπεζικό και χρηματιστηριακό κύκλωμα.

Σε πολιτικό επίπεδο το μυστήριο της βάφτισης έγινε του συρμού για να γίνουμε ξάφνου μάρτυρες απείρου κάλους καταστάσεων, υποχρεούμενοι να δεχθούμε και να «χωνέψουμε» το νεολογικό περιεχόμενο όρων και εννοιών, ως η «Κεντροαριστερά» ή η «κεντροδεξιά» των οποίων όμως έχουμε σαφή ιστορική γεύση, ουδεμία σχέση έχουσα με το νεοπροσφερόμενο πιάτο. Δεν είμαστε δα και νεογέννητα! Διαθέτουμε την εμπειρία της ανθρώπινης περιπέτειας, γνωρίζοντες πολύ καλά τι σημαίνει δεξιά, αριστερά ή κέντρο.

Στο πλαίσιο μάλιστα μιας αλλόκοτης αλαζονείας, αλλά και μιας μορφής ιεραποστολικού φανατισμού εκείνων που εθεώρησαν ότι ήλθε το τέλος της πολιτικής και η αρχή του γρήγορου και ανεμπόδιστου πλουτισμού, η προτεινόμενη από τους κατέχοντες νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση της οικονομίας παρουσιάσθηκε και ως νομοτέλεια, λες και θα’ ταν δύσκολο a contario να υποστηριχθεί, ότι δεν επρόκειτο για τίποτε περισσότερο από μια συνειδητή επιλογή του πολυεθνικού κεφαλαίου.

Έτσι η ανθρωπότητα βιώνει σήμερα την νέα εποχή μιας καταπληκτικής βαρβαρότητας, όπου η ανάπτυξη εξακολουθεί ανενδοίαστα να προβάλλεται ως η απλή αύξηση του Α.Ε.Π., να συλλαμβάνεται και να προπαγανδίζεται ως η απλή αύξηση του πραγματικού κεφαλαίου, να συνδυάζεται με τους χρηματιστηριακούς δείκτες και τα συχνά αυθαίρετα επιλεγμένα ως «βασικά» ονομαστικά οικονομικά μεγέθη, καθ’ ήν στιγμή οι ανισότητες μεγεθύνθηκαν νοσηρά, οι πόλεμοι έγιναν ασύμμετρες αντιπαραθέσεις αμφιβόλου τελικού περιεχομένου και στόχου, η περιβαλλοντική υποβάθμιση επιμελώς αποσιωπάται ή ευτελίζεται, η εγκληματικότητα και οι πάσης φύσεως τρομοκρατικές ενέργειες έγιναν του συρμού θέτοντας σε κίνδυνο την Δημοκρατία, η παιδική θνησιμότητα, εργασία ή πορνεία προβληματίζουν, οι ναρκωτικές ουσίες και το εμπόριό τους ανθούν, η διαφθορά εξαπλώνεται, ενώ η πνευματική αλλοτρίωση των ανθρώπων κινδυνεύει να οδηγήσει σε κοινωνίες καταναλωτών που απλώς θα ετεροπροσδιορίζονται μέσω της επιστημονικά εφαρμοζόμενης πολιτικής πειθούς και θα αναζητούν την ευτυχία και την ευημερία τους στο νέο δήθεν προϊόν και στην ικανοποίηση της χιμαιρικής υλικής ανάγκης. Ένας κόσμος φτιαγμένος γι’ ανταποδοτικότητα και περίεργο ανταγωνισμό, ένας κόσμος χειρουργικών πολεμικών επεμβάσεων, θρησκευτικών φονταμανταλισμών και έξυπνων όπλων, ένας κόσμος έντονου κοινωνικού ελέγχου και οικονομικής ασυδοσίας, ένας κόσμος τεχνολογικής έπαρσης παράλληλα δε πεπερασμένος όπως πάντοτε, έντονος και βίαιος που μοιάζει να διάλεξε μια έντονη μα ίσως επικίνδυνα σύντομη τελικώς ζωή.

Έναν άλλο κόσμο εντούτοις ονειρευθήκαμε. Εκείνον της άπειρης πολυμορφίας, της ποικιλίας και της ανθρωπιάς. Εκείνον του ελεύθερου χρόνου και της απαλλαγής από τον μόχθο της εργασίας που προοιώνιζε η τεχνολογική επανάσταση. Εκείνον που θα μας επέτρεπε για πρώτη φορά να διαθέτουμε ένα δούλο χωρίς ψυχή, τον αυτοματισμό, που θα απλοποιούσε και δεν θα περιέπλεκε την ζωή μας. Εκείνον τον κόσμο στο πλαίσιο του οποίου ο άνθρωπος θα αποκτούσε τελικώς αξία ανθρώπου, ξαναβρίσκοντας το αποτελεσματικό consensus ειρηνικής συνύπαρξής του με τη φύση. Εκείνον τον κόσμο της δικαιοσύνης εν ισοτιμία που θα απέκλειε εκ των πραγμάτων την εμφάνιση οποιασδήποτε μορφής τρομοκρατίας, φανατισμού, ρατσισμού, φονταμανταλισμού ή απάνθρωπης γενικά συμπεριφοράς. Εκείνον τον κόσμο της ρεαλιστικής ουτοπίας που αναμφίβολα διαφέρει της πραγματικότητας του ουτοπικού ρεαλισμού που βιώνουμε.

Έναν άλλο κόσμο ονειρευθήκαμε. Και προφανώς ο κόσμος αυτός δεν είναι ο κόσμος της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης που γέννησε την παγκόσμια ανασφάλεια και το φρικιαστικό συμβάν της 11ης Σεπτεμβρίου με όλα του τα συνακόλουθα. Ο κόσμος που ονειρευθήκαμε δεν μπορεί να καταδικάζει το μισό περίπου του πληθυσμού της Γης να φυτοζωεί με λιγότερο από 2 δολλάρια την μέρα, όταν οι 20 πλουσιότεροι άνθρωποι της Γης συγκεντρώνουν πλούτο ίσο περίπου με το Α.Ε.Π. 48 τουλάχιστον υπανάπτυκτων χωρών μαζί. Δεν μπορεί να ανέχεται την ύπαρξη 600 εκατομμυρίων παιδιών αστέγων και διαβιούντων στην απόλυτη φτώχεια, ούτε μπορεί να δέχεται τη σύγχρονη δουλεία, ή την απάνθρωπη εκμετάλλευση 250 εκατομμυρίων εργαζομένων. Ας μην αυταπατόμεθα. Ουδέποτε άλλοτε στην Ιστορία δεν πραγματοποιήθηκε σε τόσο λίγο χρόνο τόσο μεγάλη ανισοκατανομή του παγκόσμιου εισοδήματος. Η ανισοκατανομή αυτή συνοδεύτηκε από μια πρωτόγνωρη κατάρρευση των εργασιακών σχέσεων και βέβαια δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν με αγώνες. Τα κέρδη στον πυρήνα των εξελίξεων; Ο άνθρωπος στο περιθώριο; Παράδοξη πράγματι η αντιστροφή! Οι στόχοι των επιχειρήσεων είναι βέβαια σεβαστοί. Σε καμία περίπτωση όμως δεν είναι υποχρεωτικά και κοινωνικοί στόχοι. Το οικονομικό σύστημα οργάνωσης είναι ανθρώπινη κατασκευή. «Έγινε για να μας υπηρετεί κι όχι για να το υπηρετούμε. Οφείλουμε να σεβασθούμε το μέτρο και την αρμονία, που ως φαίνεται λησμονήσαμε, καθώς υπερφίαλα θεωρήσαμε ότι κατακτήσαμε την κοινωνία της γνώσης. Ας μην υπερβάλλουμε υβρίζοντες έτσι, για τις δυνατότητες, την γνώση και την προσαρμοστικότητά μας. Δεν θα παύσουμε ποτέ να είμεθα όντα θνητά, μέρος του ζωϊκού βασιλείου, της συνομοταξίας των σπονδυλωτών, της ομοταξίας των θηλαστικών της τάξης των ανθρωπιδών, της οικογένειας των ανθρωποειδών, του γένους Homo και του είδους Homo sapiens.

Έναν άλλον λοιπόν κόσμο ονειρευθήκαμε. Κι οπωσδήποτε δεν είναι αυτός της πλήρως ανεξέλεγκτης οικονομίας των συμφερόντων και της πλήρως ελεγχόμενης κοινωνίας του συνεχώς επιδιωκόμενου προκαθορισμού. Αν στην απροσδιοριστία διαφυλάσσεται η ελευθερία του ανθρώπου, τότε οφείλουμε να αντισταθούμε στον απόλυτο προσδιορισμό μας. Και η παγκοσμιοποίηση είναι μια έννοια που προϋποθέτει παγκοσμιότητα. Η δε παγκοσμιότητα είναι χαρακτήρας ηθικού περιεχομένου. Όσο η αίσθηση της παγκοσμιότητας θα λείπει, τούτο θα σημαίνει ότι θ’ απουσιάζει και η αίσθηση της κοινής αποδοχής των στόχων και των σκοπών. Η κοινή αυτή παγκόσμια αποδοχή δεν πραγματοποιείται με βία, με υποκρισία, με πολέμους και χειρουργικές επεμβάσεις.

Ούτε είναι μια καθαρά τεχνολογική υπόθεση. Πραγματοποιείται με την εξαφάνιση του πολέμου, με την καλλιέργεια της ευημερίας του πολιτισμού και της ειρήνης. Με το σεβασμό της διαφορετικότητας των πολιτισμών. Κι ας μην αυταπατόμεθα. Το αντίπαλο δέος του πολέμου και της βίας είναι η δικαιοσύνη εν ισοτιμία. Είναι η υπέρβαση του δήθεν ρεαλιστικού ότι δίκαιο είναι το δίκαιο του ισχυρού.

Α.Χ.

Info: Ο Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Οι γονείς του γεννήθηκαν κάποτε στα Δαρδανέλια της Μικρασίας και θύματα υπήρξαν της προσφυγιάς. Σπούδασε Οικονομικές και Πολιτικές Επιστήμες στο ΑΠΘ. Με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι. Εκεί κατέκτησε το DOCTORAT D’ ETAT στην Οικονομική Θεωρία στο Πανεπιστήμιο PARIS I-PANTHEON-SORBONNE με βαθμό Άριστα. Διδάσκει στο Τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης (ΔΟΣΑ) του Πανεπιστημίου Θράκης. Του Τμήματος αυτού υπήρξε επί 7 έτη Πρόεδρος, έχοντας την ευθύνη της Ίδρυσης και της οργάνωσής του έως το έτος 2005. Διετέλεσε Αντιπρύτανης Φοιτητικών Υποθέσεων και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Θράκης. Έχει γράψει 12 βιβλία μεγάλο αριθμό Συνεδρίων σ’ ολόκληρο τον ελληνικό κι ευρωπαϊκό χώρο. Είναι μέλος πρόεδρος ή γραμματεύς σε πλήθος επιστημονικών εταιριών και σωματείων. Σύζυγός του είναι η Βασιλική Αθανασίου και γιοι τους ο Θεμιστοκλής, οικονομολόγος, και ο Μάριος, νομικός.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.