Ενα μουσειο για το σχολειο μας…

Ο ρόλος των μουσείων στην κατάδειξη της πολιτιστικής ανόδου του ανθρώπου είναι τεράστιος, γιατί το υλικό τους και η διάταξή του στις προθήκες, σε αίθουσες κιβωτούς του παρελθόντος, αποτελεί την πιο ζωντανή αναπαράσταση και την πιο εύγλωττη αφήγηση της ανθρώπινης δραστηριότητας, από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να αφήνει δημιουργήματα στον κόσμο τούτο μέχρι σήμερα.

Τα μουσεία βοηθούν, ώστε η πείρα του παρελθόντος να γίνεται ευκολότερα κτήμα του παρόντος και να χτίζεται πιο στερεά στο μέλλον. Η ανάγκη περισυλλογής και διαφύλαξης κάθε πολιτιστικού μνημείου τα δημιούργησε. Η ανάγκη για σύσφιξη των δεσμών με την ίδια την ιστορία και την ανθρώπινη δημιουργία τα αυξάνει και τα συντηρεί. Με έναν και μοναδικό κρίκο, τον παράγοντα άνθρωπο, τον οραματιστή άνθρωπο, τον μνήμονα άνθρωπο…

Αντικείμενα γνωστά και οικεία για τους περισσότερους από εμάς. Αντικείμενα που έχουν σχέση με τη σχολική πραγματικότητα όπως την έζησαν γενιές και γενιές Ελλήνων. Η ποδιά, το κουδούνι, τα θρανία, η βέργα του δασκάλου, η έδρα, ο μαυροπίνακας, ο σπόγγος. Εικόνες που αντικατέστησε η σύγχρονη τεχνολογία. Πολλά από τα αντικείμενα αυτά έχουν χαθεί, κάποια όμως έχουν διασωθεί και συγκεντρωθεί σε ένα χώρο, για να μας θυμίζουν παλιές καλές στιγμές των παιδικών μας χρόνων και κυρίως τον τρόπο εξάσκησης της διδασκαλίας τότε. Η διάσωση εκπαιδευτικού υλικού που χρησιμοποιήθηκε σε διάφορες εποχές και τείνει σήμερα να εξαφανιστεί, ιδιαίτερα του Θρακικού χώρου αλλά και του ευρύτερου, αποτελεί σοβαρή πολιτιστική έκφραση για τις επερχόμενες γενεές.

Το Θρακικό Μουσείο Παιδείας της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών ιδρύθηκε το 1992 με σκοπό τη συλλογή και έκθεση σχολικών αντικειμένων, εντύπων και βιβλίων ιστορικής σημασίας, κυρίως του Θρακικού και ευρύτερου χώρου.

Τέτοιου είδους μουσεία σπανίζουν σήμερα στη χώρα μας και αξίζει να επισημανθεί πώς είναι ίσως το μοναδικό με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και μία σειρά υπέροχων σωσμένων σχολικών αντικειμένων που μετρούν περί τους δύο αιώνες. Σωστό σχολείο είναι το Μουσείο της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών, μια και ο επισκέπτης παίρνει, και μόνο με την περιήγησή του στο χώρο, μαθήματα για τα μέσα που χρησιμοποιούσαν οι δάσκαλοι κατά την διδασκαλία τους στην τάξη και έρχεται σε επαφή με την σχολική ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής, που ξεκινά τον 19ο αιώνα και διατρέχει τον 20ο.

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ο Πρόεδρος της Εταιρείας κ. Αλέξανδρος Καζαντζής, σκοπός του Μουσείου είναι η συλλογή του διάσπαρτου υλικού, εντύπων και σχολικών ειδών, που έχει ιστορική σημασία για το Θρακικό χώρο αλλά και τον ευρύτερο ελληνικό χώρο, το οποίο έχει προέλευση από παλιά μέχρι σήμερα και παρουσιάζει την ιστορικότητα του τόπου. Η ολοκλήρωσή του θα αποτελέσει έκφραση πολιτιστικής κληρονομιάς και χώρο γνώσης και έρευνας για κάθε επιστήμονα, αλλά και ενδιαφερόμενο.

Το παραχωρηθέν κτίριο από τον Δήμο Κομοτηνής αναγέρθηκε το 1882 από τον ευεργέτη Χατζηκωνσταντή Ζωίδη και τη σύζυγό του, «Ηπειρωτών», όπως αναγράφεται στην εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα μαζί με την χαρακτηριστική επιγραφή «Νηπιαγωγείον». Βρίσκεται στον περίβολο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Κομοτηνής. Χρησιμοποιήθηκε ως νηπιαγωγείο, φιλοξένησε για πολλά έτη λόγω στεγαστικών αναγκών το 5ο Δημοτικό Σχολείο Κομοτηνής, μετέπειτα το 5ο Νηπιαγωγείο Κομοτηνής μέχρι την 6η Νοεμβρίου 1995, και σήμερα καλείται να συνεχίσει την προσφορά του ως μουσείο πλέον. Έχει δύο ορόφους και η όλη διαρρύθμισή του επιτρέπει την εγκατάσταση βιβλιοθήκης στο ισόγειο και μουσειακού υλικού στον πρώτο όροφο.

Βιβλιοθήκη του μουσείου

Η βιβλιοθήκη του Μουσείου, που είναι οργανωμένη ηλεκτρονικά και επιστημονικά, περιλαμβάνει βιβλία Ψυχολογίας Παιδαγωγικών Επιστημών και Ιστοριών της Θράκης. Τα περισσότερα σχολικά βιβλία που περιλαμβάνονται χρησιμοποιήθηκαν το πάλαι ποτέ. Τέτοια είναι βιβλία ιστορικά των Σέρβων που χρονολογούνται από το 1782 και το 1795 και περιέχουν αναφορές για τα ελληνικά σχολεία στη Σερβία. «Η συνεργασία ειδικών επιστημόνων επιβάλλεται και πρέπει σίγουρα να υπάρξει στο μέλλον γιατί με τη βοήθεια αυτών τα βιβλία που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη θα πρέπει να διαβαστούν, να αξιολογηθούν, να ερευνηθούν και να χρησιμοποιηθεί το ιστορικό υλικό που υπάρχει σ’ αυτά». Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλίων προέρχεται από δωρεές, είτε από τα δημοτικά σχολεία είτε από ιδιώτες. Πολλά από τα βιβλία ανήκουν στον προηγούμενο αιώνα. Αξιόλογα είναι κυρίως τα αναγνωστικά του δημοτικού που χρονολογούνται από τα χρόνια του 1800.

Διδακτήρια Νομού Ροδόπης

Το 1969 με έγγραφό του ο Επιθεωρητής Α΄ Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Κομοτηνής ζητά τη δημιουργία μητρώου διδακτηρίων της περιοχής από τους δασκάλους των σχολείων. Στο μητρώο παρατίθενται στοιχεία που αφορούν στο έτος ίδρυσης του σχολείου, στο ποσό που δαπανήθηκε, στην πηγή των χρημάτων, στις υποδομές, στις επεκτάσεις που έγιναν καθώς και στην περιουσία των σχολείων. Βάσει των στοιχείων αυτών μαθαίνουμε ότι τα περισσότερα σχολεία στο Νομό μας κτίσθηκαν την δεκαετία του ’20, όπως ήταν και αναμενόμενο, μετά την εγκατάσταση των προσφύγων. Σήμερα κάποια από αυτά τα σχολεία χρησιμοποιούνται από πολιτιστικούς συλλόγους, κάποια στέκουν κλειστά και κάποια συνεχίζουν να λειτουργούν.

Μαθητικά συσσίτια

Στους νεότερους δεν λένε τίποτα. Για τους μεγαλύτερους όμως ο χώρος των μαθητικών συσσιτίων, που ξεκίνησαν να λειτουργούν μετά τη μικρασιατική καταστροφή, φέρνει στο νου τεράστιες τραπεζαρίες όπου τα παιδιά όλου του σχολείου έπαιρναν το πρωινό και το μεσημεριανό τους. Για να γνωρίζουν, λοιπόν, οι μικρότεροι, το πρωί τα παιδιά πριν πάνε στο σχολείο συγκεντρώνονταν στους χώρους όπου λειτουργούσαν τα μαθητικά συσσίτια και έπαιρναν το πρωινό τους: γάλα, Τετάρτη και Παρασκευή τσάι, καθώς και ψωμί με βούτυρο. Το μεσημέρι κατευθείαν από το σχολείο πήγαιναν για μεσημεριανό. Όσον αφορά στα φαγητά, τα οποία σημειωτέον ήταν πάντα καλομαγειρεμένα, δεν γνωρίζουμε αν οι σημερινοί νέοι θα τα δοκίμαζαν. Να φανταστείτε ότι ακόμα και σε μας ορισμένα προξενούσαν αποστροφή. Για παράδειγμα το πλιγούρι. Στο Μουσείο φυλάσσονται όλα τα είδη που χρησιμοποιούνταν στα συσσίτια, όπως καζάνια που έψηναν το φαγητό, κουτάλες, τσίγκινα ποτήρια και κουτάλια.

Τάξη…

Με το πρώτο αντίκρισμα ο επισκέπτης νοσταλγεί τα μαθητικά τα χρόνια που δε ξεχνιούνται με τίποτα… Φέρνει στο νου του αναμνήσεις καλές, αλλά και κακές…

Μέσα στο σχολείο όλοι μαθαίνουν τα πρώτα τους γράμματα, είναι το δεύτερο σπίτι του καθένα και μέσα εκεί αναπτύσσει τις πρώτες γνωριμίες, αντλεί τις στοιχειώδεις γνώσεις της παιδείας και περνά τα πιο όμορφα και ανέμελα χρόνια. Χωρίς άγχος για το μέλλον και σκοτούρες…

Θρανία ξύλινα, κιμωλίες, σπόγγοι, ο μαυροπίνακας που πολλές φορές περιστρέφονταν, (και αν νευρίαζε ο δάσκαλος μπορεί και να σου έρχονταν στο κεφάλι), το τεράστιο αριθμητήριο, χάρακες, η υδρόγειος σφαίρα, οι κάρτες του δασκάλου για να μαθαίνουμε καλύτερα, ένας παλιός χάρτης της Ελλάδας- χρήσιμος για το μάθημα της γεωγραφίας- και μία πινακίδια που αναγράφει «Μη διακόπτετε το μάθημα». Στο μέσον, μπροστά στον πίνακα, η έδρα του δασκάλου με την καθιερωμένη βέργα, το φθαρμένο βοήθημά του και το κουδούνι. Μελανοδοχεία, στυπόχαρτα και δύο πίνακες- αλφαβητάρια που απεικονίζουν ουσιαστικά και ρήματα.

Μαθητές…

Χαρακτηριστικό των παλιών χρόνων ο διαχωρισμός των σχολείων σε «Αρρένων» και «Θηλέων» και η μαθητική στολή. Μέσα στην πρώτη αίθουσα του Μουσείου, όπου έχει στηθεί σε αναπαράσταση μία παλιά τάξη, δεσπόζει η μπλε ποδιά που φορούσαν τα κορίτσια, μπλε φουστίτσες με άσπρο πουκαμισάκι και δαντέλα στο γιακά. Λέγεται ότι γινόταν και ανταγωνισμός μεταξύ των μητέρων για το ποια θα φτιάξει την καλύτερη δαντέλα για την κόρη της. Τα αγόρια πάλι φορούσαν το χαρακτηριστικό καπέλο με την κουκουβάγια και είχαν πάντα κοντό μαλλί. Όλα τα παραπάνω έχουν αλλάξει σήμερα λόγω της μεγάλης εξέλιξης που συντελείται σε πολλούς τομείς… Αλλαγή συνηθειών που σβήνει κάθε τι που έχει σχέση με το παρελθόν…

Κατασκευές…

Στο Μουσείο Θρακικής Παιδείας ο επισκέπτης μπορεί να δει και είδη τυπογραφείου, γραφομηχανές και κατασκευές όπως ο πολύγραφος, το φωτοτυπικό εκείνης της εποχής, πικάπ και μηχανήματα προβολής. Επίσης, φυλάσσεται και μία παλιά ελληνική σημαία από το Δημοτικό Σχολείο των Ασωμάτων, πάνω στην οποία διακρίνονται οι Άγιοι των Γραμμάτων, οι Τρεις Ιεράρχες.

Φωτογραφικό υλικό

Αξίζει να αναφερθεί ότι στο Μουσείο υπάρχει κι ένα πλούσιο υλικό από φωτογραφίες που βρέθηκαν από διάφορες περιοχές της Θράκης. Σ’ αυτές διακρίνει κανείς σχεδόν όλα τα σχολεία του Νομού Ροδόπης με πληροφορίες για την ανέγερσή τους, δασκάλους και μαθητές σε σχολικές εκδηλώσεις και γυμναστικές επιδείξεις. Φωτογραφίες προσφύγων από περιοχές της Δυτικής και Ανατολικής Θράκης μέσα από τις οποίες αποτυπώνεται το κλίμα της παλιάς, μακρινής αλλά ωραίας εκείνης εποχής.

Ενα ταξίδι στο χρόνο αποτελεί μία επίσκεψη στο χώρο του Θρακικού Μουσείου Παιδείας… Ένα ταξίδι που προσφέρει πολλές αναμνήσεις για τους παλιότερους και που αποτελεί τον πυρήνα για γνώση και σπουδή του πολιτισμού και των ηθών των παλαιών χρόνων στους νεότερους. Ένας ιδιαίτερα ζεστός χώρος, μια και όλοι περάσαμε από τις τάξεις ενός σχολείου, πραγματικό στολίδι της πόλης μας και της ευρύτερης περιοχής… Ένας χώρος που δίνει ζωή, που «ζωντανεύει» με κάθε επίσκεψή μας. Σίγουρα πολλά μπορεί να προσφέρει ένα τέτοιο Μουσείο στην πόλη μας και θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη φροντίδα και αμέριστη βοήθεια για την λειτουργία και την πλήρη ολοκλήρωσή του…

Α.Π. –Μ.Κ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.