Ενα γεφυρι και μια εκ Ξανθης ανταποκριση

Ο φίλος ξανθιώτης συγγραφέας Θωμάς Εξάρχου, πολυγραφότατος, με πολλούς τίτλους βιβλίων στο ενεργητικό του, υπηρετεί αδιάκοπα, επί σειρά δεκαετιών, την ιστορία της Ξάνθης, όπου και διαμένει, και αναμφίβολα αποτελεί σημαντικό «κεφάλαιο» της πολιτιστικής ζωής της Θράκης.

Πριν λίγες ημέρες είχαμε την τιμή να παραλάβουμε κείμενό του, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της Ξάνθης «Εμπρός», στις 19 Δεκεμβρίου 2008, σε επιμέλεια Μαριάννας Ξανθοπούλου, και αφορούσε στα εγκαίνια πέτρινου γεφυριού στην Ξάνθη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μαζί με φωτοτυπία σχετικού ρεπορτάζ επ’ αυτού, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αλήθεια» της Θεσσαλονίκης, το 1903.

Το κείμενο εκτός του ότι προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία του τόπου, μας καθοδηγεί, με όπλο αυτήν την ωραία δημοτική που μιλάει ο Θωμάς Εξάρχου, σ’ αυτόν τον άλλο τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα «σημάδια» του τόπου, κτίρια, γιοφύρια, εκκλησίες, τζαμιά, νεκροταφεία, σπίτια κ.α. Εν άλλοις λόγοις, μας καθοδηγεί στο πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε την ιστορία του τόπου μας, των τόπων μας που δεν έχουν κατοικηθεί μόνον από εμάς, αλλά στο χρόνο γνώρισαν και γνώρισαν περιπέτειες κι ανθρώπους…

Θωμάς Εξάρχου όμως…

«Η ιστορία του πέτρινου γεφυριού στο 4ο χιλιόμετρο Ξάνθης – Εχίνου

«Η ιστορία του πέτρινου γεφυριού στο 4ο χιλιόμετρο Ξάνθης – Εχίνου δεν έχει ιστορία ανάλογη… μ’ αυτή του γεφυριού της Άρτας, αλλά η παρουσία του αποτελεί μια ιστορική αναφορά που διατρέχει μια σειρά από ιστορικές περιόδους της Ξάνθης και εκεί έγκειται η σημασία της καταγραφής της σημειολογίας του. Από την «οθωμανική» Ξάνθη, οπότε κατασκευάστηκε και εγκαινιάστηκε, μέχρι και την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της γερμανικής και βουλγαρικής κατοχής, οπότε ανατινάχθηκε από τον ελληνικό στρατό, το πέτρινο γεφύρι έχει πολλά να διηγηθεί!

Η γέφυρα βρίσκεται στην τοποθεσία «Τερεμαπσή» και δεν είναι παρά η γνωστή λιθόκτιστη γέφυρα. Για τα εγκαίνιά της, που έγιναν στις 10 Αυγούστου 1903, έχουμε τις ακόλουθες από τον τύπο πληροφορίες. Σε αυτά παρέστησαν ο Διοικητής (Έπαρχος), ο δήμαρχος, μέλη του Δικαστηρίου και ανώτεροι υπάλληλοι του Διοικητηρίου (Επαρχείου). Το δημοσίευμα (βλ. φώτο) στο φύλλο της εφημερίδας της Θεσσαλονίκης «Αλήθεια» της 21ης Αυγούστου 1903, ομιλεί για αμαξοστοιχίες που πέρασαν από τη γέφυρα και εννοεί πολλά κάρα της εποχής. Να σημειώσουμε ότι στις 10 Αυγούστου 1903 συμπληρώνονταν 28 χρόνια από την ανάρρηση στο Θρόνο του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ του Β΄. Η ημέρα εθεωρείτο εθνική γιορτή. Έτσι πάνω στη γέφυρα ανεπέμφθησαν μουσουλμανικές ευχές και δεήσεις προς τον Ύψιστο για τον Φιλόλαο σουλτάνο, ο οποίος έμπαινε στον 29ο χρόνο από την ανάρρησή του «επί του ενδόξου των Οσμανιδών θρόνον».

Υπήρξαν ζητωκραυγές και η μουσική του δήμου*1 παιάνισε τον Αυτοκρατορικόν Ύμνον. Μετά τη δοξολογία στη γέφυρα το πλήθος μετέβη στον Μητροπολιτικό Ναό όπου ετελέσθη επίσημη δοξολογία (παρέστη ο μητροπολίτης Χρυσουπόλεως κ. Ιωακείμ) με την ευκαιρία της εθνικής γιορτής. Ανεπέμφθησαν θερμές χριστιανικές δεήσεις για την ευημερία του Σουλτάνου.

Τελικά το απόγευμα ώρα 8 έγινε η δοξολογία*2 (μουσουλμανική) στην κεντρική πλατεία μπροστά στο Διοικητήριο.

Η ανατίναξη του γεφυριού

Στις 6 Απριλίου 1941 γύρω στις 3 το απόγευμα ακούστηκαν στην πόλη δυο ισχυροί κρότοι. Ο πρώτος προέρχονταν από την ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας που βρίσκεται στον χείμαρρο Κόσυνθο και ο δεύτερος από την ανατίναξη της πέτρινης γέφυρας του 4ου χιλιομέτρου Ξάνθης – Εχίνου. Οι δυο ανατινάξεις έγιναν από τον ελληνικό στρατό για να εμποδίσουν την προέλαση του γερμανικού στρατού. Η 6η Απριλίου είναι η μέρα κήρυξης του πολέμου από τη Γερμανία εναντίον της Ελλάδας.

Εν τούτοις οι Γερμανοί στις 8 Απριλίου, μέρα Τρίτη και ώρα 10π.μ. μπήκαν στην Ξάνθη ύστερα από εξουδετέρωση του ελληνικού στρατιωτικού τμήματος των οχυρών του Εχίνου. Είναι αλήθεια ότι στον άξονα Εχίνος – Ξάνθη δεν κινήθηκαν μηχανοκίνητα στρατιωτικά τμήματα. Όλα πέρασαν από τη Νυμφαία Κομοτηνής. Η πέτρινη γέφυρα όμως αποκαταστάθηκε. Στο δεξιό τμήμα έγινε μια υποστύλωση για να στηριχθεί ο αγωγός νερού που περνούσε για την πόλη. Η σημερινή γέφυρα κατασκευάστηκε από τους Βουλγάρους το 1941.

Στο δυτικό μέρος της γέφυρας υπάρχει μια μικρή εντοιχισμένη πλάκα η οποία δηλοί το έτος της κατασκευής της. Η πλάκα κακοποιήθηκε από αγνώστους με κόκκινο χρώμα πιθανώς με την πρόθεση να αφανιστεί η «παρουσία» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ξάνθη.

Βλέπουμε λοιπόν, πόσο όμορφα και συνάμα σιωπηλά, με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο, μας διηγείται, το γεφύρι, την ιστορία της περιοχής του. Μιας περιοχής που ουδέποτε σταμάτησε να υφίσταται μεταβολές και να δέχεται επιδράσεις αποτελώντας τοιουτοτρόπως ένα χωνευτήρι πολιτισμών. Και αποτελεί γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι αν υπάρχει κάποιος αρμόδιος να μας μιλήσει για την ιδιομορφία, τη μοναδικότητα και δη την ομορφιά αυτού του τόπου, αυτός δεν είναι άλλος από τον Θωμά Εξάρχου…

Τ.Β. – Γ.-Δ.Κ.

*1 Αναφέρεται ότι η δοξολογία έγινε στις 8 ώρα Τουρκίας. Με τη διαφορά ώρας στα καθ’ ημάς η δοξολογία έγινε στις 4 και 47΄.

*3 Στα σλαβικά αναφέρεται ότι η κατάληψη της Ξάνθης έγινε στις 8-11-1912 αλλά αυτή η ημερομηνία ανήκει στο νέο ημερολόγιο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.