Ενα εκπληκτικο τευχος

Εξάλλου και το editorial του περιοδικού, αφιερωμένο σ’ ένα φίλο από καρδιάς, στο μεγάλο Μήτσο Αλεξανδρόπουλο που έφυγε το επίσης δύσκολο 2008, ήταν. Στο Μήτσο Αλεξανδρόπουλο που μας έμαθε ό,τι ξέρουμε για τη μεγάλη ρώσικη λογοτεχνία, την προσωπικότητα και τη ζωή των μεγάλων συγγραφέων της, το μεγάλο στοίχημα για την πραγμάτωση μιας πιο ανθρώπινης κοινωνίας, που προσκαίρως απέτυχε αλλά εξακολουθεί κραταιό για τον καθημερινό άνθρωπο, τον διαρκώς πληττόμενο, να υφίσταται…

ΑΦΙΕΡΩΜΑ στον ποιητή Δ.Π. ΠΑΠΑΔΙΤΣΑ σε επιμέλεια Ξένης Σκαρτσή.

Στο αφιέρωμα δημοσιεύονται:

•Αναλυτικό χρονολόγιο

•Ανθολόγηση ποιημάτων

•Ανέκδοτη αλληλογραφία του ποιητή

με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο,

τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, τον Τάσο

Πορφύρη και τη Λίλιαν Σαββοπούλου.

•Αποσπάσματα από το δοκιμιακό

του έργου

•Αποσπάσματα από τις απόψεις

λογοτεχνών και κριτικών για το έργο του

•Η σχέση Έκτορα Κακναβάτου

– Δημήτρη Παπαδίτσα

ΕΠΙΣΗΣ ΓΡΑΦΟΥΝ:

•Τάσος Πορφύρης: καταγράφει τις αναμνήσεις της Λίλιαν Σαββοπούλου στις Τρεις επισκέψεις θανάτου

•Αλέξανδρος Αργυρίου, «Διακριτικές παρατηρήσεις για την ποίηση

του Παπαδίτσα»

•Αλέξης Ζήρας, «Ο ποιητικός μυστικισμός του Δ. Παπαδίτσα»

•Ξένη Σκαρτσή, «Η λειτουργία της εικόνας στην ποίηση του Δ. Παπαδίτσα»

•Ηλίας Κεφάλας, «Μονοκοντυλιά

για το πορτρέτο του Δ. Παπαδίτσα»

•Γεωργία Μάνιου, «Το ποίημα εν Πάτμω»

•Σοφία Βούλγαρη, «Οι επιστολές του Δ.Π. Παπαδίτσα στον Ε.Χ. Γονατά»

•Κώστας Σταθόπουλος, «Είμεθα

όλοι εντός του μέλλοντός μας»

•Παναγιώτης Βούζης, «Δείχνοντας

προς τον φανερό θεό»

•Λίνος Ιωαννίδης, «Τα συστατικά

και οι ουσίες. Ο ψίθυρος που παραμένει»

Ο Δημήτρης Παπαδίτσας υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, αναγνωρισμένος στην εποχή του τόσο από την πολιτεία όσο και από τους ομοτέχνους του και την κριτική. «Ήσουν ο καλύτερος ανάμεσά μας και έτσι θα μείνεις», έλεγε ο Μανόλης Αναγνωστάκης στην νεκρολογία του με την ανάλογη συναισθηματική φόρτιση της περίστασης. Ο Δ.Π. τιμήθηκε με δύο κρατικά βραβεία ποίησης και ευτύχησε όσο ζούσε να δει δυο σημαντικές αυτοτελείς μελέτες για το έργο του, της στενής συνεργάτιδάς του Ελένης Λαδιά και του «πατριάρχη» της νεοελληνικής κριτικής και προσωπικού του φίλου Ανδρέα Καραντώνη. Σήμερα υπάρχει και μια πρόσφατη, η μοναδική διδακτορική διατριβή για το έργο του, της Γεωργίας Μάνιου.

Ποιος είναι ο Δημήτρης Παπαδίτσας

Ο Δημήτρης Παπαδίτσας γεννήθηκε το 1922 στη Σάμο. Παιδί στρατιωτικού, μετακινείτο με την οικογένειά του ανά την Ελλάδα μέχρι το 1935 οπότε λόγω πρόωρης συνταξιοδότησης του πατέρα του από την μεταξική δικτατορία, εγκαταστάθηκε στην Κοκκινιά. Το 1943 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Γυμνάσματα». Είναι ήδη στενός φίλος με τον Έκτορα Κακναβάτο με τον οποίο συνυπέγραψε το κείμενο-μανιφέστο για τη νέα ποίηση «Μια θέση και μια έφοδος» στις σελίδες του μαχητικού περιοδικού «Νεανική φωνή» και βρίσκεται στον κύκλο των Ελύτη – Εγγονόπουλου- Εμπειρίκου.

Σπούδασε ιατρική στην Αθήνα και το Μόναχο και το 1958 ανακηρύχθηκε διδάκτορας της Ιατρικής. Το 1961 διορίστηκε ως ορθοπεδικός στο Ασκληπιείο της Βούλας και έφτασε στο βαθμό του Υποδιευθυντή Κλινικής. Εγκαταστάθηκε στο Φάληρο και παντρεύτηκε την Αναστασία (Σούλα) Κ. Θερμού. Το 1962-1963 εργάστηκε ως επιστημονικός Διευθυντής στο Νοσοκομείο της Λέρου με την υποχρέωση να επισκέπτεται σε τακτά διαστήματα ασθενείς της Πάτμου, φιλοξενούμενος στο μοναστήρι, γεγονός που καθόρισε τη ζωή του και την ποιητική του.

Σημαντικό έργο του το: «Εν Πάτμω». Μετά από ένα μικρό διάστημα παραμονής στην Αθήνα, το 1965 μετακινήθηκε στη Σπάρτη, όπου εργάστηκε ως (πρώτος) Διευθυντής της Ορθοπεδικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου. Το διάστημα 1967-1976 έζησε στην Καλαμάτα και εργάστηκε ως ιδιώτης ορθοπεδικός. Τον Απρίλη του 1975 ο ποιητής έπαθε έμφραγμα και αποσύρθηκε για αρκετό διάστημα από την ενεργό δράση. Το 1979 και το 1980 εκπροσώπησε για δύο συνεχείς χρονιές την Ελλάδα στο Πανευρωπαϊκό Ποιητικό Φεστιβάλ στη Λουβαίν του Βελγίου. Πέθανε το 1987 από καρδιακό νόσημα.

Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές: ΓΥΜΝΑΣΜΑΤΑ(δεν περιλαμβάνεται σε συγκεντρωτική εκδ.), ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1943 – ΤΟ ΦΡΕΑΡ ΜΕ ΤΙΣ ΦΟΡΜΙΓΓΕΣ, 1943 – ΕΝΤΟΣ ΠΑΡΕΝΘΕΣΕΩΣ, 1945 – Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ, 1951 – ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ, 1955 – ΝΥΧΤΕΡΙΝΑ, 1956 – ΟΥΣΙΕΣ, 1959 – ΠΟΙΗΣΗ, Ι (1941-1962), (συγκεντρωτική έκδοση με την ανέκδοτη σειρά «Principia και άλλα ποιήματα»), 1963. Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης – ΕΝ ΠΑΤΜΩ, 1964 – ΟΠΩΣ Ο ΕΝΔΥΜΙΩΝ, 1970 – ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ, 1972 – ΠΟΙΗΣΗ, 2 (1964-1974) (συγκεντρωτική έκδοση, συμπληρωμένη με την ενότητα ΑΧΕΡΟΥΣΙΑ Ή ΕΝΑΣ ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΜΕΝΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ), 1974 – ΕΝΑΝΤΙΟΔΡΟΜΙΑ, 1977 – ΔΥΟΕΙΔΗΣ ΛΟΓΟΣ, 1980. Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης –Η ΑΣΩΜΑΤΗ, 1983, Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, έπαθλο Ουράνη – ΤΟ ΠΡΟΕΟΡΤΙΟΝ, 1986 – ΠΟΙΗΣΗ, εκδ. «Μέγας Αστρολάβος/Ευθύνη», 1997.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΕΩΝ: ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης γεννήθηκε στις 31 Οκτωβρίου του 1888 στην Αθήνα. Από μικρή ηλικία άρχισε να γράφει ποιήματα. Σπούδασε νομικά αλλά δεν άσκησε ποτέ το επάγγελμα. Το 1916 εργάστηκε στην Αίγυπτο ως διερμηνέας με το βαθμό του ανθυπολοχαγού. Εκεί γνώρισε και τον Καβάφη. Επέστρεψε στην Αθήνα όπου διατήρησε για τρία χρόνια τη θέση του διερμηνέα στην Επιτελική Υπηρεσία. Από αυτήν την εποχή όμως ο τρόπος ζωής του άλλαξε. Κυκλοφορούσε όλο και περισσότερο τη νύχτα ενώ τη μέρα κλεινόταν στο σπίτι του στα Εξάρχεια. Το 1925 εξέδωσε την εφημερίδα «Καλλιτεχνική και Φιλολογική Ζωή», η οποία όμως σταμάτησε στο τρίτο τεύχος. Το 1939 τύπωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή, ενώ άρχισε να έχει έντονα οικονομικά προβλήματα. Το 1940, ο πόλεμος τον βρήκε οικονομικά και ψυχικά εξαθλιωμένο, βυθισμένο στη φτώχεια και εξουθενωμένο από τη μακροχρόνια χρήση ναρκωτικών. Για να επιβιώσει άρχισε να πουλά την πλούσια βιβλιοθήκη του και προσωπικά του αντικείμενα. Εν τω μεταξύ παρέδωσε τα όπλα του πατέρα του στον Ε.ΛΑ.Σ. Στις 7 Γενάρη του 1944 έδωσε τέλος στη ζωή του με περίστροφο.

Συνεργάστηκε με τα περιοδικά «Διάπλασις Των Παίδων», «Νουμάς», «Μπουκέτο» και «Νέα Εστία» ενώ το 1907 συμμετείχε στο εγχείρημα της έκδοσης του περιοδικού «Ηγησώ». Τα ποιήματά του δημοσιεύτηκαν σε διάφορα περιοδικά της εποχής.

ΙΑΣΩΝ ΔΕΠΟΥΝΤΗΣ

Για τον ποιητή, που πέθανε στη Ζυρίχη στις 24-6-2008 γράφουν ο Κώστας Κρεμμύδας και ο Γιώργος Μύαρης. Ο Ιάσονας Δεπούντης γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1919. Από το 1941 μέχρι το 1970 ασχολήθηκε με το Δίκαιο, την Πολιτική Οικονομία, τα Παιδαγωγικά, την Κοινωνιολογία, την Ψυχολογία και τα Μαθηματικά. Εργάστηκε μέχρι το 1968 στο ΙΚΑ στην Αθήνα, οπότε αναγκάστηκε, λόγω της αντίθεσής του με τη χούντα των συνταγματαρχών να παραιτηθεί και να φύγει από την Ελλάδα. Εγκαταστάθηκε στην Ελβετία όπου εργάστηκε ως υπεύθυνος του Ελληνικού σπιτιού, στο χωριό Trogen, στα πλαίσια ενός προγράμματος που είχε σαν σκοπό την ανά εθνικότητα εκπαίδευση και κοινωνική ένταξη παιδιών χωρίς γονεϊκή μέριμνα, ένα πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο έργο του, που ο ίδιος το ονομάζει ποίηση υπό την έννοια της δημιουργίας, συνδυάζονται στοιχεία ποιητικής, δοκιμίου, κολάζ, ανώτερων μαθηματικών και αστροφυσικής, με βιβλιογραφικές και εργογραφικές αναφορές, φωτογραφίες, αρχειακό υλικό κι επιστολές.

ΝΑΝΟΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ: Ο ποιητής συζητάει με τη Φωτεινή Παπαρήγα

ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΗΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ: ΤΑ ΠΡΩΤΟΛΕΙΑ από τον Θανάση Μαρκόπουλο

ΠΕΤΕΡ ΧΟΪΧΟΛΤ: Μεταφράσεις ποιημάτων του Δανού λογοτέχνη από τον Θεοφάνη Μελά

ΠΟΙΗΣΗ: Μεταξύ άλλων, ποιημάτων των Μαρίας Σερβάκη, Λάμπρου Σπυριούνη, Ξάνθου Μαϊντά, Κώστα Κρεμμύδα, Βασίλη Πολύζου, Θάνου Κανδύλα, Χαράς Χρηστάρα, Χρήστου Χαρτοματσίδη

ΔΟΚΙΜΙΟ για το έργο του Βολταίρου Καντίτ με αφορμή την ελληνική μετάφρασή του, από τον Κώστα Κουτσαντώνη

Μνήμη ΤΗΛΕΜΑΧΟΥ ΑΛΑΒΕΡΑ μια παλιά αδημοσίευτη συνέντευξη στον Γιάννη Βασιλάκη

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΟ στο Νεπάλ με τους μαοϊκούς αντάρτες! Ένα οδοιπορικό στο Νεπάλ μετά την κατάλυση της μοναρχίας και την επικράτηση στις πρόσφατες εκλογές των μαοϊκών κομμουνιστών.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

•Η Κατερίνα Καζολέα γράφει για την αφοπλιστική ειλικρίνεια του Γιώργου Μπουζιάνη και τη Μεγαλοφυΐα του Πικάσο

•Ο Κώστας Κρεμμύδας για το ζωγράφο Δανιήλ (Παναγόπουλο) και τα χαρτοκίβώτια του εμπορίου ενός πρωτοπόρου

Ποια σχέση μπορεί έχει μια γκαρσονιέρα

κι ένας εργαζόμενος;

ΜΝΗΜΗ ΜΗΤΣΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Κι οι δυο νοικιάζονται εύκολα σε έναν κόσμο-ζούγκλα που διαμορφώνει ατομικιστικές κοινωνίες, με τον ισχυρότερο να εξουσιάζει, να βασανίζει (να θυμόμαστε με φρίκη τον Αμερικανό Αντιπρόεδρο Ντικ Τσένι) και να προκαλεί, μετακινώντας τον ασθενέστερο σαν πιόνι στη σκακιέρα ενός άρρωστου πολιτικού συστήματος. Δεν μπορεί να είναι τυχαίο που δυο ξοφλημένοι αλκοολικοί (Μπους Γέλτσιν) «κυβέρνησαν» τους δυο άλλοτε αντίπαλους πόλους επικρατώντας σε δυο μάλιστα εκλογικές αναμετρήσεις, με νοθείες, απάτες, ψεύδη και ύποπτα κεφάλαια.

•Δεν αρκεί η επίκληση της θείας δίκης (για τη βαριά κατοπινή άνοια) των Ρήγκαν και Θάτσερ, για να απαλύνουμε την οργή μας, τριάντα χρόνια μετά την εγκαθίδρυση του πιο ανελέητου νεοφιλελευθερισμού, που οδήγησε το 20% του πληθυσμού της Ε. Ε. να ζει κάτω από τα όρια της φτώχιας.

•Δεν μπορεί να είμαστε απαθείς όταν στενοί συνεργάτες του Ιταλού πρωθυπουργού καταδικάζονται για τις σχέσεις τους με τη μαφία και το οργανωμένο έγκλημα.

•Δεν πρέπει να χρηματοδοτούμε με το αίμα μας τον υπόδικο για κατάχρηση εξουσίας γενικό διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Ντομινίκ Στρος Καν και να του αναθέτουμε να εξυγιάνει το σύστημα που οι όμοιοί του οδήγησαν σε χρεοκοπία.

Πώς ανεχόμαστε να επιβραβεύουμε αυτούς που χτες μας έκαψαν, που αντάλλαξαν το 1600 κυβικά νερού με τις 30.000 στρέμματα, που μας χτυπάνε φιλικά στην πλάτη πουλώντας μας προστασία. Εγκλωβίστε τους αδαείς, κοροϊδέψτε τους: «Το μόνο που θα σας ζητήσουν είναι να τους κοιτάτε απευθείας στα μάτια για να καταλάβουν αν λέτε την αλήθεια. Και γι’ αυτό όμως υπάρχει λύση: δε θα τους κοιτάτε στην ίριδα, στο ασπράδι του ματιού θα κοιτάτε, εκεί που είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς την αλήθεια από το ψέμα». Οδηγίες προς υπαλλήλους-«θύτες», τους πωλητές ελπίδων του μέχρι χθες κραταιού τραπεζικού συστήματος. «Είμαστε νοικιασμένοι, ούτε καν συμβασιούχοι!», διαβάζουμε σ’ ένα άλλο ανέκδοτο διήγημα διαγωνισμού της Ο.Τ.Ο.Ε. Η απόγνωση του θύματος δικαιολογημένη, μαζί και η δική μας οργή:

Γεννηθήκαμε και ζούμε στη Θεσσαλονίκη, υπογράφουμε συμβάσεις με εταιρία της Αθήνας και δουλεύουμε στη Θεσσαλονίκη, στην ίδια υπηρεσία με πολλούς μόνιμους υπαλλήλους, στην ίδια καρέκλα, στην ίδια δουλειά –άλλος τρία, άλλος τέσσερα, άλλος πέντε χρόνια.. Η πρόσληψη και η απόλυσή μας γίνεται μ’ ένα τηλέφωνο στον εργοδότη: «αύριο δε θα ’ρθει στη δουλειά. Θα τον φωνάξουμε άμα τον χρειαστούμε». Μας διώχνουν για να μην αποκτήσουμε ποτέ δικαιώματα. Κι αν κάποιος ζητήσει μια συστατική επιστολή για όλα όσα πρόσφερε τόσα χρόνια, θα σου πουν: «να πας στην Αθήνα, στον εργοδότη σου»! Γι’ αυτούς εδώ δεν εργαστήκαμε ποτέ, είμαστε αόρατοι, ανύπαρκτοι, εμείς και τα προβλήματά μας.

Η πολιτική και η τέχνη, έγραφε ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος στο τελευταίο βιβλίο του Όσπιπ Μαντελστάμ, «Στην Πετρούπολη θα σμίξουμε πάλι», (Ελληνικά Γράμματα, Μάρτιος 2008), επικοινωνούν μέσα από τις αύρες τους. Υπάρχει αυτό το ενδιάμεσο που πρέπει να ενεργοποιηθεί να δέσει τις επαφές, αλλιώς θα βγούνε τέρατα κι αποδώ κι από κει. Ενσαρκώνοντας τη σύγχρονη πολιτική μας ιστορία, συμμετέχοντας στην πιο οδυνηρή περιπέτεια του λαού μας, αλλά και ζώντας αναγκαστικά ως πολιτικός πρόσφυγας στην Τασκένδη και στη Μόσχα για ένα τέταρτο του αιώνα, ο Αλεξανδρόπουλος (Αμαλιάδα 26 Μαΐου 1924 – Αθήνα 19 Μαΐου 2008) κατάφερε να μελετήσει, να περιγράψει και να παντρέψει το τραγικό του ελληνικής λογοτεχνίας με το αντίστοιχο των Ρώσων κλασσικών. Μεταφράζοντας ή μάλλον μεταποιώντας (εννοώ δίνοντας νέα πνοή) στον Τολστόι, τον Ντοστογιέφσκι, τον Μαγιακόφσκι, τον Μαντελστάμ, έφερε στο φως όλη τη σύγχρονη αντίληψη της τέχνης αποδεικνύοντας τη διαχρονική συνέχεια και εφαρμογή της στην καθημερινή μας ζωή. Όχι με διδακτισμούς και βαριές γραμματολογικές αναλύσεις, αλλά με ζωντανή μελέτη, πάθος, υπερβολή και ουσιαστική φόρτιση. Κι αν είχε κατά νου κυρίως τη γραφειοκρατία του υπαρκτού, όπως την έζησε, και τη μετατροπή της τέχνης σε προπαγάνδα, (όταν προειδοποιούσε για τα πιθανά τέρατα που μπορεί να γεννήσει η σύμπλευση πολιτικής και τέχνης), ξέρουμε πως η συνύπαρξη των δυο είναι απαραίτητη σε έναν κόσμο που προϋποθέτει την ενεργή συμμετοχή και τη συναίσθηση των πολιτών.

Εκατόν πενήντα χρόνια πριν το είχε ξεκαθαρίσει ο Μαρξ στην περίφημη 11η θέση για τον Φόϋερμπαχ, όταν επαναλάμβανε πως σημασία δεν έχει να ερμηνεύσουμε, αλλά να αλλάξουμε τον κόσμο. Τέχνη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την παρουσία και την παρέμβαση αυτού προς τον οποίο απευθύνεται και αντίστοιχα η πολιτική θα γεννά τα εξαμβλώματα των ημερών μας, αν την αναθέτουμε εν λευκώ σε αυτούς που θα τη διαχειρίζονται ερήμην μας και επ’ ωφελεία τους. Τα λόγια των ποιητών βρίσκουν την εφαρμογή τους (ως προφητείες του Τειρεσία) και στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Λόγια ικανά να βροντοφωνάξουν «έξω οι διαχειριστές κι οι ανθοκόμοι της ποίησης, δουλοπάροικοι των σαλονιών», που εκτοξεύονται σε όλους αυτούς που μας εξαπάτησαν πουλώντας φτηνά πολιτικά τερτίπια: ρίχνοντας δήθεν το βάρος της πρωθυπουργίας (και των κιλών) τους στο ΥΠΠΟ, άλλοτε ξεπλένοντας ανομήματα συνεργατών τους κι άλλοτε εκμεταλλευόμενοι πελατειακά (άρα ανόσια) τα πλούτη και την ιστορία του πολιτισμού μας.

Εκτάσεις με σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα που χαρίζονται, αποχαρακτηρίζονται και ανταλλάσσονται, κατευθυνόμενες δικαστικές αποφάσεις και διευκολύνσεις διαδίκων, χρηματοδοτήσεις πολιτικών φίλων, αλλά και αναρριχήσεις σε θώκους, διορισμοί σε κρατικές επιτροπές και οφίτσια, είναι κάποιες απ’ τις πρακτικές που εφαρμόστηκαν από την πρώτη ώρα, δίχως αιδώ και περίσκεψη. Η φάρα των συγγραφέων αναδίνει μια αηδιαστική τομαρίλα κι έχει βρόμικους τρόπους να μαγειρεύει ό,τι φαγιά φτιάχνει. Περιφέρεται εδώ κι εκεί αλλά παντού και πάντα κοντά στην εξουσία. Πάντα και παντού η λογοτεχνία έχει έναν προορισμό: βοηθάει τους διοικητές να κουμαντάρουν τους στρατιώτες και συντρέχει τους δικαστές να επιβάλουν τις ποινές τους στους προγραμμένους. Μιλάει γαλλικά αν έχει Γάλλο αφεντικό, αν όμως τον πουλήσουν στη Περσία, θα τα πει στα πέρσικα. Μεταφράζει ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος τα ολιγοσέλιδα σημειώματα του Μαντελστάμ που τυπώνονται σε λιγοστά αντίγραφα κάπου στα μέσα της δεκαετίας του ’60. Διαχρονικά τερτίπια και ασχήμιες που επαναλαμβάνονται από ποικίλες «φάρες» κι οφείλονται στην ανοχή, στην απουσία αυτοεκτίμησης, στην υποταγή και την αδιαφορία μας, που παραχώρησε ζωτικό χώρο «στη μαφία των σαλτιμπάγκων κι αμακαδόρων».

Τα πράγματα θα μας πείσουν κι εμάς, γράφει ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος στο αφιέρωμά μας στο έργο του (Μ τεύχος 31, Απρίλιος 2004), πως η πρώτη κύρια παρενέργεια κάθε ουτοπίας είναι μια αξεπέραστη συνήθως άγνοια για το τι θέλει και μπορεί ο άνθρωπος. Από μια τέτοια υποβάθμιση της πλέον αναγκαίας γνώσης, περνάνε και οι δυσκολίες που εμποδίζουνε να κρατηθεί στο τέλος ό,τι μέσα στο όραμα είχε ρεαλιστικές προϋποθέσεις να εφαρμοστεί και να υπάρξει. Όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια [νιώθουμε] πως η ζωή, σε μερικούς έστω της δικής μου ηλικίας, μας δόθηκε μόνο και όσο ήταν απαραίτητο για να μπορέσουμε να δούμε να διαδραματίζεται και με μας του ίδιους, τούτη η πολύ παλιά ιστορία…

Είναι ώρα να διατυπώσουμε το ερώτημα και να επιχειρήσουμε την απάντηση στο τι θέλει, τι σκέφτεται, τι μπορεί και τι όχι, ο άνθρωπος, ο καθένας από μας, στο χώρο, την πόλη, τη δουλειά, τη διαδήλωση, την ψήφο, την πολιτική, τη ζωή και την τέχνη. Συνειδητά αλλά και με πάθος, όπως αρμόζει σε μια προεξοφλημένη πορεία που αξίζει κανείς να διακινδυνεύσει τη χάραξή της κι ας γνωρίζει με βεβαιότητα το κενό που ακολουθεί κι ας προσμετρά τις απουσίες και τις απώλειες.

Μόνο τ’ άνθη θα ’ναι αθάνατα. Ο ουρανός θάμα.

Ό,τι μέλλεται, απλά ένα τάμα.

Όσιπ Μαντελστάμ, μετ. Μήτσος Αλεξανδρόπουλος

Μ.

Η ευρεία αναδρομή στο 39ο τεύχος του «Μανδραγόρα» πρέπει όμως εδώ να κλείσει… Εσείς απλά και μόνον αναζητήστε τον…