e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ του Ν. Ροδοπης

Για 2η συνεχόμενη χρονιά θα γίνει και φέτος στο INTERNET στις 15-2-06 και ώρα 14:00μμ. στην ιστοσελίδα www.vasilopita.gr/rodopi η κοπή της ηλεκτρονικής (εικονικής) e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ 2007 των μόνιμων και προσωρινών κατοίκων του Ν. Ροδόπης.

Οι εγγραφές θα γίνονται δεκτές μέχρι τις 14-2-07, είναι ΔΩΡΕΑΝ και γίνονται στο INTERNET στην www.vasilopita.gr/rodopi κάνοντας ΚΛΙΚ στο «Εγγραφή δωρεάν» και συμπληρώνοντας τη σχετική ΦΟΡΜΑ.

Η παράδοση σε συνδυασμό με τις δυνατότητες επικοινωνίας του Internet, μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά. Είναι μια ευκαιρία να δουν τα παιδιά τις ομορφιές των τοπικών παραδόσεων και εθίμων του τόπου μας μέσα από ένα χώρο, το INTERNET, που τους αρέσει πολύ.

Όσα καταστήματα- επιχειρήσεις ενδιαφέρονται να γίνουν ΔΩΡΟΘΕΤΕΣ μπορούν να επικοινωνήσουν με την εταιρεία «Διακτινισμός» στο 25310-82834.10πμ-10μμ.

Οι ΟΙΚΟΔΕΣΠΟΤΕΣ και οι ΔΩΡΟΘΕΤΕΣ θα αρχίσουν να ανακοινώνονται στην ιστοσελίδα από τις 1 Φεβρουαρίου.

Η ιδέα της e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ

Από το 2003 γίνεται κάθε χρόνο η κοπή της e-βασιλόπιτας όλου του ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ και φιλελλήνων την οποία έχουν χαιρετήσει μεταξύ άλλων, ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ, ο ΕΠΙΤΙΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΘΕΝΣ, ο τέως Υπουργός εξωτερικών της Κύπρου κ. Γ. Ιακώβου, ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ κ. Σ. Ταμβάκης, ο Υφυπουργός εξωτερικών κ. Ε. Στυλιανίδης, οι τέως Υφυπουργοί Σκανδαλάκης και Μαγκριώτης κλπ

Η κοπή e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ είναι μια ιδέα-δημιουργία της Σχολής πληροφορικής ΔΙΑΚΤΙΝΙΣΜΟΣ που έχει σαν στόχο τη διάσωση, διατήρηση και διάδοση των εθίμων των Χριστουγέννων και της πρωτοχρονιάς.

Για την ένωση αυτή, της παράδοσης με τη νέα τεχνολογία ο ΔΙΑΚΤΙΝΙΣΜΟΣ βραβεύτηκε το 2004 σε διαγωνισμό καινοτομίας στην ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ που έγινε από την περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. (http://www.aristeia.gr/home.htm )

Από το 2006 γίνεται και μια κοπή e-βασιλόπιτας για κάθε Νομό της Ελλάδος.

Πώς θα δείτε στην e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ το κομμάτι σας

Την ημέρα της κοπής από την www.vasilopita.gr/rodopi επιλέξτε από αριστερά το «Συμμετέχοντες-Δείτε αν έχετε καταχωρηθεί» κατόπιν κάντε κλικ(επιλέξετε) το όνομά σας για να πάτε στο «ΤΡΑΠΕΖΙ» σας, εκεί, όπου είναι άλλα 19 άτομα, κάντε ΚΛΙΚ επάνω στο κομμάτι σας, αυτό τότε θα γυρίσει ανάποδα και

1) αν σας πέσει ένα από τα 5 ΦΛΟΥΡΙΑ τότε θα γίνει ΦΛΟΥΡΙ

2) αν σας πέσει ΔΩΡΟ τότε θα γίνει κάποιο ΣΗΜΑΔΙ πχ ΦΑΣΟΛΙ, ή ΣΙΤΑΡΙ, ή ή ΚΟΥΚΙ, ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ, ή ΚΑΡΥΔΙ, ή ΚΛΑΔΑΚΙ. (Σημάδια που τοποθετούσαν παλιά οι Παππούδες μας)

Αν είστε ένας από τους Τυχερούς τότε θα εμφανιστεί το όνομά σας με έναν αριθμό (ΑΦΟΥ ΒΕΒΑΙΑ ΕΧΕΤΕ ΚΑΝΕΙ ΚΛΙΚ ΣΤΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΣΑΣ) σε μια ΛΙΣΤΑ στο virtual τραπέζι σας κάτω από το ΤΑΨΙ!!(πιάτο) της e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ.

Αυτός ο αριθμός δείχνει ποιο από τα ΦΛΟΥΡΙΑ ή ΔΩΡΟΦΛΟΥΡΙΑ που υπάρχουν στη ΛΙΣΤΑ ΔΩΡΟΘΕΤΩΝ σας αντιστοιχεί.

Στην e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ 2007©, εκτός από φλουριά (πραγματικά ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΤΑ ΕΠΙΧΡΥΣΑ 24k ΑΣΗΜΙ 999ο αντίγραφα εποχής ΜΕΓ. ΚΩΝ/ΝΟΥ 324μχ) θα υπάρχουν και ΣΗΜΑΔΙΑ (Σιτάρι, Κουκί, καρύδι, Κλαδάκι ή Άχυρο) όπως τοποθετούσαν στις παραδοσιακές Βασιλόπιτες οι προηγούμενες γενιές, των παππούδων μας και προπαππούδων μας.

Η σημασία των ανωτέρω ΣΗΜΑΔΙΩΝ περιγράφεται περιγράφεται παρακάτω από την λαογράφο κ. Τζηνίκου.

Ο καθένας μπορεί να παρακολουθήσει την κοπή της e-ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ στην www.vasilopita.gr/rodopi κάνοντας κλικ στο «Είσοδος Επισκέπτη»

ΧΟΡΗΓΟΣ επικοινωνίας είναι η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ και το ΡΑΔΙΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ.

Το έθιμο της βασιλόπιτας

Η περισσότερο συνηθισμένη πατροπαράδοτη ελληνική πρωτοχρονιάτικη πίτα ήταν η αλμυρή, πολύφυλλη και με κύριο στοιχείο γέμισης το κρέας, όπου τις ενδόμυχες ευχές και τον βαθύτερο συμβολισμό δεν έκρυβε η διακόσμηση. Αλλωστε δεν έμεναν περιθώρια για στολίδια, αφού πάνω και κάτω είχε αλλεπάλληλα καλοβουτυρωμένα φύλλα, που κατά τόπους τα ονόμαζαν “πέταρα”. Το πολύ-πολύ το επιφανειακό φύλλο, αισθητά μεγαλύτερο, ρίχνονταν κυματιστό, ώστε η επιφάνεια της πίτας να είναι πλούσια, ανάγλυφη, κυματιστή εκφράζοντας έτσι την ευχή για αφθονία των οικιακών αγαθών, σαν το κύμα της απέραντης θάλασσας.

Στην αλμυρή πίτα οι ευχές, τα μαντέματα και οι συμβολισμοί εκφράζονταν κυρίως με τα “σημάδια”, που θα έκρυβε η νοικοκυρά στη βάση της, πέρα από το πατροπαράδοτο νόμισμα για τον τυχερό του χρόνου.

Ετσι, για παράδειγμα, η ηπειρώτικη παράδοση απαιτούσε βασιλόπιτα με κοτόπουλο, χοντροκομμένο αρνίσιο κιμά ή ολόκληρα κομμάτια χοιρινό κρέας ,ανάμικτα με τραχανά, πράσα και αυγά. Και εκτός από το νόμισμα, ανάλογα με το επάγγελμα των μελών της οικογένειας, σαν «σημάδια», μικρό ξυλάκι για υγεία των αγωγιατών, μικρό κουκουνάρι για τους ξυλοκόπους, φύλλο πουρνάρι για τον τσομπάνο, άχυρο για τον γεωργό, σταυρουδάκι για το καλό του σπιτιού ή διάφορους καρπούς, όπως σπυρί στάρι, κουκί, φασόλι, καλαμπόκι και ό,τι άλλο ποθούσε η καρδιά τους να ευλογεί και να χιλιάζει η χάρη του Αι- Βασίλη.

Σ

τη Δυτική Μακεδονία και στη Θράκη, όταν έρχονταν ο καιρός, να μοιράσει ο πατέρας της μεγάλης πατριαρχικής οικογένειας το βιός του στους γιους, άφηνε στη χάρη του Αι-Βασίλη να κρίνει το τι έπρεπε να πάρει ο καθείς. Έτσι στη μεγάλη βασιλόπιτα τα “σημάδια” δεν έμπαιναν για ευχή, αλλά για “ τάξιμο”. Και τα κομμάτια της τη χρονιά εκείνη τα ονόμαζαν “φιλιά”. Σ΄ όποιου γιου το “φιλί” έπεφτε το νόμισμα, θα έπαιρνε το σπίτι. Σ΄ όποιου το φασόλι, το ποτιστικό χωράφι. Το στάρι, το ξηρικό χωράφι. Η κληματόβεργα, το αμπέλι. Το άχερο τα ζωντανά κ.λ.π. Αλλά και η κοπή της βασιλόπιτας γίνονταν με αληθινή ιεροπρέπεια. Πρώτα ο νοικοκύρης την έστρεφε τρεις φορές στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Έπειτα έκανε με κλειδί, με μαχαίρι ή με πιρούνι τρεις φορές το σημείο του σταυρού, για να κόβεται η κακογλωσσιά, να κλειδώνονται τα κακά στόματα ή να αποτρέπεται το κακό μάτι. Και την ώρα ακριβώς, που άλλαζε ο χρόνος, άρχιζε να ονοματίζει τα κομμάτια, με καθιερωμένη πάντα σειρά.

Πρώτο ήταν του Αι-Βασίλη. Έπειτα του Χριστού και της Παναγίας, του σπιτιού και στη σειρά όλων των μελών της οικογένειας, κατά ηλικία, αρχίζοντας από τους μεγαλύτερους και καταλήγοντας στα παιδιά. Κομμάτι έκοβε και για τους φτωχούς, τα ζωντανά, τα χωράφια και τα αμπέλια, το μύλο και τη βάρκα, γιατί όλα έπρεπε να πάρουν την ευλογία του Αι-Βασίλη. Και σαν απόσωνε τον εορταστικό δείπνο η οικογένεια, ο νοικοκύρης κατέβαινε στο στάβλο, να ταΐσει την πίτα τους στα ζωντανά, ενώ την επαύριο θριμάτιζε και σκορπούσε το δικό τους κομμάτι στα κτήματα και στα αμπέλια.

Πώς – πότε άρχισε το έθιμο

Ο ελληνικός λαός είναι φορέας και δημιουργός ενός θαυμαστού πολιτισμού, ο οποίος αρδεύεται τους χυμούς του από το αρχαίο ελληνικό παρελθόν, αλλά και από το χριστιανικό Βυζάντιο. Γι’ αυτό και όλα τα έθιμά μας έχουν την αρχαιοελληνική, αλλά και τη χριστιανική ερμηνεία τους, αφού οι ρίζες τους βυθίζονται τόσο στην Αρχαία Ελλάδα, όσο και εις το χριστιανικό Βυζάντιο.

Σύμφωνα λοιπόν με την χριστιανική παράδοση, η βασιλόπιτα καθιερώθηκε σαν έθιμο στη γιορτή του Αγίου Βασιλείου, που εορτάζεται την πρώτη μέρα του χρόνου, εξ αιτίας του ακόλουθου περιστατικού:

Κάποια χρονιά, που ο Άγιος ήταν Επίσκοπος Καππαδοκίας, έπεσε μεγάλη σιτοδεία στη χώρα. Η γη δεν κάρπισε. Ο κόσμος πεινούσε. Ο σκληρός όμως Έπαρχος Ελβίνιος ζητούσε οπωσδήποτε του φόρους, «τη δεκάτη», και απειλούσε με επιδρομή και λεηλασία την Καισσάρεια. Τότε ο Άγιος έκανε έκκληση, να προσφέρει ο κάθε νοικοκύρης από κάποιο χρυσαφικό, μήπως και τον δελεάσουν, τον εξευμενίσουν και σώσουν την πόλη και τη ζωή τους. Πράγματι μαζεύτηκε έτσι ένας ολόκληρος θησαυρός.

Έσπευσε ο Άγιος να προϋπαντήσει τον σκληρό Έπαρχο και μειλίχιος, του εξιστόρησε το δράμα των ανθρώπων, που ωστόσο ως νομοταγείς πολίτες ήταν πρόθυμοι να εξοφλήσουν τους φόρους, στερούμενοι χρυσά κειμήλια και αγαπημένα τους κοσμήματα. Του είπε και άλλα πολλά. Και με τη γλύκα του λόγου του, μαλάκωσε τόσο την ψυχή του, καταλάγιασε τόσο το θυμό του, ώστε χαρίζοντας τους φόρους, παρακάλεσε τον Ποιμενάρχη να επιστρέψει τον θησαυρό στο ποίμνιό του.

Όμως τι ανήκε στον καθένα; Πώς θα επέστρεφε τα χιλιάδες χρυσαφικά ο Άγιος; Και τότε του ήρθε μια ωραία ιδέα. Ο κόσμος πεινούσε. Έδωσε λοιπόν εντολή και ετοιμάστηκαν τόσοι εορτάσιμοι άρτοι, όσες και οι οικογένειες, όσα και τα προσφερθέντα τιμαλφή. Σε κάθε άρτον τοποθετήθηκε και από ένα χρυσό αντικείμενο και άφησε στη χάρη του Θεού να καθορίσει τι θα τύχαινε στον κάθε οικογενειάρχη. Από τότε καθιερώθηκε σαν έθιμο η πρωτοχρονιάτικη βασιλόπιτα με το «φλουρί», για τον τυχερό του χρόνου.

Οι Λαογράφοι, ωστόσο, αναζητούν και την αρχαιοελληνική ρίζα του εθίμου, αφού είναι γνωστό, πως από τα πανάρχαια χρόνια, σε όλα τα πλάτη και μήκη της γης, αφ΄ ότου οι άνθρωποι έμαθαν να κατασκευάζουν αλεύρι, αισθάνθηκαν την ανάγκη να αφιερώσουν στα πνεύματα της βλαστήσεως μικρά ψωμάκια ως εξιλαστήρια ή ευχαριστήρια προσφορά.

Ανιχνεύουν λοιπόν οι Λαογράφοι τη ρίζα του εθίμου της βασιλόπιτας στους «εορταστικούς άρτους», που οι Αρχαίοι Έλληνες προσέφεραν στους θεούς σε κάθε μεγάλη καμπή του χρόνου ή και της ζωής τους. Για παράδειγμα, κάθε Αθηναίος στρατιώτης, πριν ξεκινήσει για τον πόλεμο, αφιέρωνε στον Άρη, τον θεό του πολέμου, τρία ψωμάκια, ένα για να πάει καλά, ένα για να νικήσει και το τρίτο για να γυρίσει γερός και αρτιμελής. Παρόμοια ψωμάκια αφιέρωναν οι κυνηγοί στη θεά Άρτεμη, για πλούσιο κυνήγι, και οι θεριστάδες της γης στη θεά Δήμητρα, που ανάλογα με τη συγκεκριμένη γιορτή ονομάζονταν «θαλύσια αρτίδια», στη γιορτή της συγκομιδής, ή απλώς «άρτοι» και «πλακούντες», κατά τη γιορτή των Μεγαλαρτίων, των Θεσμοφορίων ή των Αρτοφορίων.

Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τις συνήθειες των Αρχαίων Ελλήνων και στα Σατουρνάλια, γιορτές προς τιμήν του Κρόνου, ως θεού της γονιμότητας, ζύμωναν προς τιμήν του πλακούντα, που στη συνέχεια τον γεύονταν, για να πάρουν δύναμη. Και είναι πρώτοι αυτοί που καθιέρωσαν στους πλακούντες εκείνους το μεταλλικό νόμισμα για υγεία και καλοχρονιά. Πρόσθεταν μάλιστα και μικρό κομμάτι πάπυρο, που αν το λάχαινε οικογενής δούλος, του χάριζαν την ελευθερία.

Τους ωραιότερους όμως πλακούντες, λένε οι Λαογράφοι, παρασκεύαζαν οι Βυζαντινοί, ζυμωμένους με μαγιά, αβγά, ελαφρό λίπος και ζάχαρη. Τους ονόμαζαν «πίτες» ,τοποθετούσαν φλουρί κωνσταντινάτο και τους στόλιζαν, τους «έγραφαν», με ζυμαρένιο σταυρό στο μέσον και δεξιά και αριστερά το μονόγραμμα της Παναγίας και του Χριστού. Αυτές τις πίτες τις συνέδεσαν έπειτα με τον προαναφερθέντα θρύλο του Αγίου Βασιλείου και τις καθιέρωσαν ως αναπόσπαστο άρτημα και έθιμο της πρωτοχρονιάς.Έτσι η βασιλόπιτα, ξεκινώντας σαν αρχαιοελληνική λατρευτική ιερή συνήθεια, πέρασε μέσω των Ρωμαίων στο Βυζάντιο, όπου ενδύθηκε τον χριστιανικό μανδύα, δέθηκε με την γιορτή ενός από τους πιο προσφιλείς Αγίους της ελληνικής ορθοδοξίας, τον Άγιο Βασίλειο, που τιμάται η μνήμη του την πρώτη Ιανουαρίου, και έφτασε στις μέρες μας ως το χαρακτηριστικότερο έθιμο της ελληνικής πρωτοχρονιάς.

Νέα στοιχεία

Σύμφωνα με στοιχεία που έστειλαν φίλοι της συγκεκριμένης εκδήλωσης για το έθιμο σημάδι επίσης που τοποθετούσαν στη ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ στη Θράκη ήταν ένας σταυρός φτιαγμένος από δυο ξυλάκια ή οδοντογλυφίδες. Αυτός που το τύχαινε θα γινόταν καλαμαράς (γραφιάς, θα μάθει γράμματα δηλαδή).

Επίσης οικογένειες που είχαν Βουβάλια (ήταν μαύρα ζώα όπως οι αγελάδες) τοποθετούσαν στη Βασιλόπιτα και ένα μικρό κάρβουνο. Επίσης στην Κοζάνη τοποθετούσαν μικρά ξύλινα αντίγραφα αγροτικών εργαλείων (Αροτρο κλπ) ενώ στον Εβρο τοποθετούσαν και μικρό κεραμίδι που σήμαινε το ΣΠΙΤΙ.

Εννοείται ότι αυτά τα σημάδια δεν τα τοποθετούσαν μέσα αλλά κάτω από τη Βασιλόπιτα, δηλαδή όταν η Βασιλόπιτα ήταν πλέον έτοιμη για ψήσιμο, τότε τοποθετούσαν από κάτω και γύρω-γύρω όλα τα ανωτέρω σημάδια.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.