«Διδυμοτειχο, μια αγνωστη πρωτευουσα»

«Η γνώση της τοπικής ιστορίας είναι ο καλύτερος οδοδείχτης για την πρόοδο και την ανάπτυξη ενός τόπου και ιδιαίτερα τη σημερινή εποχή των συνεχών αλλαγών και των μετατοπίσεων, που παρατηρούνται υπό το πρίσμα της παγκοσμιοποίησης…». Με αυτόν τον εύστοχο λόγο προλογίζει το συγγραφικό πόνημα του Αθανασίου Γουρίδη «Διδυμότειχο, μία άγνωστη πρωτεύουσα» ο Πρόεδρος της Διευρυμένης Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης – Έβρου Χρίστος Χατζόπουλος.

Πρόκειται στ΄ αλήθεια για μια αξιέπαινη προσπάθεια καταγραφής και ανάδειξης της τοπικής ιστορίας που έτυχε της στήριξης από τη Διευρυμένη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης – Έβρου μια και οι ιστορικές καταγραφές πρέπει να τυγχάνουν των αρωγών που τους αξίζουν, όταν δη είναι τόσο διαφωτιστικές και μοναδικές σε προσφορά στον τόπο, της Θράκης μας εν προκειμένω.

Το έργο διέρχεται λεπτομερώς το χρόνο από την αρχαιότητα ώς τους καιρούς του Βυζαντίου και μέχρι και την Οθωμανοκρατία και παρουσιάζει μια εικόνα του Διδυμοτείχου που ίσως δεν γνώριζαν πολλοί εξ ημών έως σήμερα. Τεκμήρια αδιάσειστα οι φωτογραφίες που έπονται της ιστορικής περιδιάβασης και κατατείνουν σε αυτό που ο τίτλος του βιβλίου δηλώνει: ότι το Διδυμότειχο υπήρξε πράγματι μια πρωτεύουσα στην εξέχουσας σημασίας γεωπολιτική θέση που έχει ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση. Σπάνια ντοκουμέντα λόγου και εικόνας θα βρει ο αναγνώστης στις σελίδες του βιβλίου, κυρίως σε ό,τι αφορά τα βυζαντινά οθωμανικά τεμένη όπου σπάνια θα πέσει το μάτι του ανενημέρωτου επισκέπτη, αξίζει όμως να δει κανείς. Η εκπαιδευτική, εκκλησιαστική και παραδοσιακή πορεία ξετυλίγεται επίσης στις σελίδες του δεύτερου αυτού πονήματος του Αθανασίου Γουρίδη για τον τόπο του.

Η έλλειψη αρχείων ομολογεί ο συγγραφέας ότι αποτέλεσε ένα σημαντικό πρόβλημα: «τα οθωμανικά αρχεία τα πήραν μαζί τους οι Τούρκοι κατά την αποχώρησή τους στα 1915, η βιβλιοθήκη του Μητροπολίτη Φιλάρετου Βαφείδη ληστεύτηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η πυρκαγιά στο παλιό Δημαρχείο στις αρχές της δεκαετίας του ’30 κατέστρεψε τα αρχεία της νεότερης πόλης. Οι αρχαιότητες της πόλης εκτίθενται απροστάτευτες στις καιρικές συνθήκες ή στην ανθρώπινη κακία ή κείνται λησμονημένες μέσα στο Τέμενος ή σε κάποια σκοτεινή αποθήκη».

Ενδεικτικά διαβάζουμε:

«Το Διδυμότειχο αναπτύχθηκε κυρίως στα μεταχριστιανικά χρόνια: ήταν η ευνοϊκή θέση του, στο σταυροδρόμι της οδικής και της ποτάμιας οδού του Έβρου που από τη θάλασσα οδηγούσε στο Βορρά και εκείνης που συνέδεε άμεσα τη θάλασσα του Μαρμαρά με τη Φιλιππούπολη και την Κεντρική Ευρώπη, ενώ ακόμη ένας τρίτος δρόμος οδηγούσε από τα ορεινά της Ροδόπης προς τον Έβρο και την Κωνσταντινούπολη μέσω των παρέβριων κέντρων. Το φύσει οχυρό του λόφου Καλέ ενισχυόταν με ισχυρά τείχη, ενώ η γη ήταν εξαιρετικά εύφορη και πάντοτε προμήθευε τις αυτοκρατορίες με τα αγαθά της. […]

Οι Ρωμαίοι οργάνωσαν προσεκτικά την περιοχή και οι Βυζαντινοί ανέγειραν ή ενίσχυσαν πολλά φρούρια. Στο σύστημα αυτό η πόλη-κάστρο του Διδυμοτείχου ήταν το κέντρο που έλεγχε μία πυκνοκατοικημένη και πλούσια περιοχή και ταυτοχρόνως αποτελούσε το όριο της άμεσης επιρροής του πολιτισμού της πρωτεύουσας, της Κωνσταντινούπολης και το κρίσιμο σημείο διοχέτευσής του προς την ενδοχώρα των Βαλκανίων. Ταυτοχρόνως, η οχυρή θέση του Διδυμοτείχου είχε αναχθεί στο σημαντικότερο προπύργιο της Θράκης, ασπίδα για την προστασία της ενδοχώρας και κυματοθραύστη των επιθέσεων κατά της Βασιλεύουσας, τόσο κοντινό σε αυτήν, ώστε αντιστρόφως να εξασφαλίζει τον έλεγχο της περιφέρειας από την πρωτεύουσα. Συνιστούσε ακόμη ένα τόπο, ιδιαιτέρως ασφαλή για τον περιορισμό των επικίνδυνων για την εξουσία προσώπων. Εξίσου σημαντικός για την ανάδειξη της πόλης ήταν ο λιγότερο «επίσημος» λόγος, ότι δηλαδή η περιοχή αποτελούσε αγαπημένο κυνηγότοπο για τους εκάστοτε ηγεμόνες της Κωνσταντινούπολης, Βυζαντινούς και Οθωμανούς. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας ο οποίος για πρώτη φορά οχύρωσε το λόφο του Καλέ παραμένει άγνωστος σε κάθε περίπτωση, πιθανότατα εξασφάλισε μόνο το απαραίτητο για τους σκοπούς του τμήμα. Πράγματι, τα μέχρι στιγμής ευρήματα κάνουν πιθανή την ύπαρξη μίας εγκατάστασης μικρού μεγέθους. Επίσης, εφόσον η οχύρωση του Καλέ ήταν δορυφορική της Πλωτινούπολης, δεν θα μπορούσε να βρίσκεται στο χώρο της συνοικίας Παληό, στο βορειοδυτικό άκρο του λόφου, όπως κάποιοι λόγιοι είχαν θεωρήσει, αφού αυτός δεν παρουσιάζει εγγύτητα ούτε οπτική επαφή με το λόφο της Αγίας Πέτρας. […]

Οι Τούρκοι επωφελήθηκαν από την εξάντληση και την απόγνωση στις οποίες είχαν οδηγηθεί οι ντόπιοι χριστιανικοί πληθυσμοί από τους συνεχείς πολέμους, τις δηώσεις, τις αιχμαλωσίες και την καταπίεση από τους «δυνατούς» και με μεγάλη ευκολία κατέλαβαν ολόκληρη τη Θράκη μέσα σε λίγα χρόνια. Εκμεταλλεύτηκαν ακόμη στο έπακρο την παρακμή και τη διαφθορά του συστήματος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την εξάρτησή της από μισθοφόρους, ιταλικές πόλεις και ανατολικούς αυθέντες, την κατάρρευση του προνοιακού και του νομισματικού συστήματος, τις τεράστιες κοινωνικές αντιθέσεις και τις εκκλησιαστικές έριδες, το χαμένο ηθικό και την ηττοπάθεια που είχαν διαπεράσει την άλλοτε κραταιά αυτοκρατορία. Άμεσα επίσης χρησιμοποίησαν τις συνέπειες των επιδημιών του 1347 και του 1361/62, αλλά και των φυσικών καταστροφών και ιδίως του σεισμού της 1ης Μαρτίου 1354.

Οι Τούρκοι ήδη είχαν αποβιβαστεί για πρώτη φορά στη Θράκη με την Καταλανική Εταιρεία στις αρχές του 14ου αιώνα. […]

Τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας δεν επιτρέπουν να προσδιορίσουμε επακριβώς τη δημιουργία της πρώτης σοβαρής πνευματικής κίνησης στο Διδυμότειχο. Εάν πάντως συνδυάσουμε τη γενικευμένη ίδρυση σχολείων που ακολούθησε την οικουμενική σύνοδο του 1593 και τη σχετική εντολή του πατριάρχη Ιερεμία Β΄ του Τρανού με την έντονη κινητικότητα των χριστιανικών πληθυσμών κατά την περίοδο αυτή στην περιοχή του Διδυμοτείχου, μοιάζει πιθανό γύρω στα τέλη του 16ου ή τις αρχές του 17ου αιώνα να έχουμε λειτουργία σχολείου και στο Διδυμότειχο».

Ο μηχανικός και αρχαιολόγος καθηγητής του ΑΠΘ Αθανάσιος Γουρίδης επιχειρεί να σκιαγραφήσει ένα ολοκληρωμένο πρόσωπο για το Διδυμότειχο, ξεκινώντας από τον άγνωστο οικισμό της αρχαιότητας, έστω και εάν η έλλειψη πληροφοριών ανάγκασε στη γενίκευση ή την υιοθέτηση εικασιών. Προσεγγίζει την ιστορία και τον τόπο με περισσότερες λεπτομέρειες, ώστε να καταστούν όλα όσο το δυνατόν πιο οικεία, συνθέτοντας δημιουργικά μείζονος και φαινομενικά ελάσσονος σημασίας θέματα, υπηρετούντα όλα έναν σκοπό: τη διαφύλαξη του Διδυμοτείχου με την αίγλη μιας παλιάς πρωτεύουσας.

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.