«Διαμεσολαβηση: Υπαρχει και αλλος τροπος να λυσουμε τις διαφορες μας»

Η διαμεσολάβηση είναι ένας θεσμός ο οποίος θεσπίστηκε με τον Ν.3898/2010 κατά την προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας προς στις διατάξεις της οδηγίας 2008/52/EK του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21 Μαΐου του 2008 και αφορά στην εξωδικαστική ουσιαστικά επίλυση αστικών και εμπορικών υποθέσεων. Πρόκειται εν ολίγοις για έναν εναλλακτικό τρόπο επίλυσης διαφορών(ΑDR), χαρακτηριστικό του οποίου είναι η συμφωνία των μερών..

Σύμφωνα δε και με την Έκθεση Αξιολόγησης συνεπειών ρύθμισης του παραπάνω νόμου ο θεσμός της διαμεσολάβησης αποτελεί και παράγοντα διαφύλαξης κοινωνικής ειρήνης δεδομένου ότι ο θεσμός αυτός επικουρεί στην καταπολέμηση της τάσεως προπετούς προσφυγής στα δικαστήρια, προσφέρει πίστωση χρόνου και χρήματος στους ενδιαφερομένους, και στο σύστημα της δικαστικής αρωγής, την εξασφάλιση λύσεων που ανταποκρίνεται στα συμφέροντα των διαδίκων. Προσφέρει επίσης τη  δυνατότητα της συνεκτίμησης και μη νομικών στοιχείων για την επίτευξη της λύσης και το πλεονέκτημα του ελέγχου της διαδικασίας και της μη εκφοράς της διαφοράς δημοσίως.

Ο θεσμός της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα υπάρχει από το 2010, κατ’ υπαγόρευση της τρόικας και των μνημονίων, με στόχο της αποσυμφόρηση των ελληνικών δικαστηρίων και την ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης. Ωστόσο όπως μας εξήγησε η δικηγόρος και πρώτη διαμεσολαβήτρια στην Θράκη κ. Αθανασία Καραγκιοζάκη, η έλευση της διαμεσολάβησης στην ελληνική νομοθεσία αφενός εξυπηρετεί το δικαίωμα πρόσβασης σε περισσότερες επιλογές τρόπων επίλυσης των διαφορών και επικουρικά υποκαθιστά το συνηθισμένο μοντέλο δίκης.

Όπως εξήγησε η κ. Καραγκιοζάκη η προσφυγή στην διαμεσολάβηση είναι δυνατή αν τα μέρη συμφωνήσουν πριν ή ακόμα και κατά την διάρκεια της εκκρεμοδικίας, να προσφύγουν σε διαδικασία διαμεσολάβησης. «Υπάρχει ακόμη και η περίπτωση το ίδιο το δικαστήριο στο οποίο είναι εκκρεμής η υπόθεση, σε κάθε στάδιο της δίκης, ανάλογα την περίπτωση και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις, να καλέσει τα μέρη να προσφύγουν γιατί θεωρεί ότι ο θεσμός της διαμεσολάβησης τους συμφέρει, πάντοτε με τη σύμφωνη γνώμη των μερών. Η τρίτη περίπτωση είναι αν διαταχθεί διαμεσολάβηση από κάποιο άλλο κράτος- μέλος της Ε.Ε. και τέλος αν επιβάλλεται υποχρεωτικά διαμεσολάβηση με νόμο, περίπτωση η οποία προς το παρόν για την Ελλάδα δεν ισχύει, προέβλεψαν όμως σε περίπτωση που στο μέλλον προκύψει. Για παράδειγμα, φημολογείται έντονα στον κύκλο των διαμεσολαβητών ότι οι ρυθμίσεις για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά θα υπόκειται μόνο σε διαμεσολάβηση, για την ταχύτητα της διαδικασίας».

Η διαδικασία

«Η όλη διαδικασία συνήθως ξεκινά από μία εκ των εμπλεκομένων πλευρών, η οποία προτείνει στην άλλη πλευρά τη λύση της διαμεσολάβησης. Ο διαμεσολαβητής ορίζεται από τα μέρη ή από τρίτο πρόσωπο της επιλογής τους, από την λίστα του υπουργείου και η διαδικασία της διαμεσολάβησης καθορίζεται από τον διαμεσολαβητή σε συνεννόηση με τα μέρη, τα οποία μπορούν να τερματίσουν τη Διαδικασία διαμεσολάβησης οποτεδήποτε το επιθυμούν. Το κάθε μέρος προετοιμάζει μια σύντομη έκθεση στην οποία παρουσιάζει την στάση του απέναντι στην διαφορά. Αυτή η έκθεση, μαζί με τα απαραίτητα συνοδευτικά έγγραφα, αποστέλλεται στον διαμεσολαβητή και στο άλλο μέρος, τουλάχιστον μια εβδομάδα πριν την έναρξη της διαμεσολάβησης. Όταν ξεκινάει μία διαδικασία διαμεσολάβησης, κατά την εναρκτήρια δηλαδή συνάντηση, στην διαδικασία παρίστανται τα μέρη, πάντα παρουσία δικηγόρου. Κατά τη διάρκειά της συνάντησης αυτής οι εμπλεκόμενοι παρουσιάζουν συνοπτικά τη θέση τους σχετικά με τη διαφορά και τη λύση της. Ο διαμεσολαβητής έχει το δικαίωμα των επιμέρους συναντήσεων με κάθε μέρος, το περιεχόμενο των οποίων συναντήσεων παραμένει εμπιστευτικό και δεν κοινολογούνται στο άλλο μέρος χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του».
Η απόφαση της διαμεσολάβησης έχει εκτελεστότητα. Όταν και αν δηλαδή τα δύο μέρη καταλήξουν σε κοινά αποδεκτή λύση της διαφοράς, οι όροι της συμφωνίας καταγράφονται και υπογράφονται και από τα δύο μέρη. «Υπογράφεται το πιστοποιητικό της διαμεσολάβησης με την απόφαση στην οποία έχουν οι πλευρές – τα μέρη καταλήξει και στη συνέχεια εάν ένα μέρος το ζητήσει για την διασφάλιση των συμφωνηθέντων το πιστοποιητικό κατατίθεται στο μονομελές πρωτοδικείο της περιφέρειας που διεξήχθη η διαμεσολάβηση. Τα μέλη υποχρεούνται να τηρήσουν την συμφωνία. Σε διαφορετική περίπτωση που κάποιος εκ των δύο μερών δεν τηρήσει την συμφωνία τα μέρη είτε μπορούν να προσφύγουν εκ νέου σε δεύτερη πράξη διαμεσολάβησης είτε να την εκτελέσουν αναγκαστικά».

Ο ρόλος του διαμεσολαβητή

Ο ρόλος του διαμεσολαβητή στην όλη διαδικασία είναι επιβοηθητικός και επικουρικός. Βρίσκεται εκεί για να προσπαθήσει, να εξάγει από τα μέρη τα σημαντικά εκείνα στοιχεία, τα πραγματικά ενδιαφέροντα και συμφέροντα των δύο μερών και να τους κατευθύνει έτσι ώστε να καταλήξουν σε μία κοινώς αποδεκτή λύση. «Ως διαμεσολαβήτρια είμαι εκεί για να καθοδηγήσω και να βοηθήσω τα μέρη να βρουν την πιο κατάλληλη λύση για αυτούς. Ο ρόλος του διαμεσολαβητή είναι να ανακαλύψει τα ενδιαφέροντα των μερών προκειμένου να τους οδηγήσει με τα μέσα της διαμεσολάβησης σε μία κοινώς αποδεκτή λύση που συμφέρει και τους δύο. Τα μέρη θα αποφασίσουν τη λύση που τους συμφέρει. Ο διαμεσολαβητής δεν αποφασίζει, δεν είναι δικαστής αλλά είναι ο μαέστρος της διαδικασίας και αυτό είναι το σημαντικό της όλης διαδικασίας».

Ο ρόλος του διαμεσολαβητή είναι αντικειμενικός και εμπιστευτικός. Όλη η διαδικασία της διαμεσολάβησης είναι απόρρητη εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά. Ό,τι ειπωθεί κατά την διαδικασία της διαμεσολάβησης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα δικαστήρια. Σε περιπτώσεις που η διαδικασία δηλαδή της διαμεσολάβησης δεν ευδοκιμήσει και δεν επέλθει συμφωνία, οτιδήποτε έχει ειπωθεί στην διαμεσολάβηση είναι τελείως εμπιστευτικό. Κατά την διαδικασία της διαμεσολάβησης δεν τηρούνται πρακτικά και από την αρχή της διαδικασίας όλα τα μέρη δεσμεύονται με το απόρρητο – ακόμα και οι μάρτυρες οι οποίοι μπορεί να παρίστανται – με στόχο την διασφάλιση της εμπιστευτικότητας.
Η όλη διαδικασία δεν είναι δεσμευτική, το οποίο σημαίνει ότι τα μέρη ανά πάσα στιγμή μπορούν να αποχωρήσουν, χωρίς καμία εις βάρος τους επαχθή συνέπεια. Είναι μία από τις παραμέτρους της διαμεσολάβησης, που συντελεί ώστε τα εμπλεκόμενα μέρη να είναι απαλλαγμένα από οποιαδήποτε πίεση συμμετοχής σε αυτήν.

«Η διαμεσολάβηση, εξασφάλιση της καλύτερης δυνατής συμφωνίας που μπορεί να επιτευχθεί»

Όπως τονίσε η κ. Καραγκιοζάκη, «η διαμεσολάβηση δεν είναι κοινή διαπραγμάτευση, ούτε συμβιβασμός »Η μεγάλη καινοτομία της διαμεσολάβησης είναι ότι στην διαμεσολάβηση έχουμε win-win καταστάσεις. Στην διαμεσολάβηση βρίσκεται μία απόλυτα αποδεκτή από τα μέρη λύση και συμφέρουσα και για τα δύο μέρη. Είναι εν ολίγοις η καλύτερη δυνατή συμφωνία που μπορεί να επιτευχθεί για όλους τους εμπλεκόμενους. Έχει κανόνες και συγκεκριμένη διαδικασία που ακολουθείται, οι οποίοι όμως κανόνες προσαρμόζονται στις απαιτήσεις των μερών και το προσωπικό στυλ του διαμεσολαβητή».

Τα οφέλη

Η διαμεσολάβηση ως μέθοδος επίλυσης διαφορών χαρακτηρίζεται από τα κάποια πλεονεκτήματα έναντι της δικαστικής διαδικασίας, όπως η ταχύτητα και το χαμηλό κόστος. Όπως εξήγησε η κ. Καραγκιοζάκη η διαμεσολάβηση υπερτερεί της δικαστικής διαδικασίας στα εξής:

• Η διαμεσολάβηση είναι μία σύντομη άτυπη διαδικασία με χρόνο και τόπο που ορίζονται από τον διαμεσολαβητή σε συνεννόηση πάντα με τα μέρη, ενώ απεναντίας η δικαστική διαδικασία είναι μία τυπική διαδικασία με συγκεκριμένους κανόνες, ενέργειες, προθεσμίες, χρόνους, τόπο και δικαστές.

• Κατά την διάρκεια της διαμεσολάβησης τα μέρη έχουν πλήρη έλεγχο της εξέλιξης αλλά και του αποτελέσματος της διαδικασίας. Στο δικαστήριο το αποτέλεσμα βρίσκεται στα χέρια του δικαστή.

• Η δικαστική διαδικασία είναι μία χρονοβόρα διαδικασία, η διαμεσολάβηση αντιθέτως είναι μία διαδικασία ο μέσος όρος της οποίας είναι μία – μιάμιση ημέρα.

• Στη δικαστική διαδικασία το κόστος είναι μεγάλο, ενώ η διαμεσολάβηση είναι πολύ πιο οικονομικός τρόπος επίλυσης διαφορών και το κόστος μοιράζεται μεταξύ των διαδίκων. Το κόστος διανέμεται.

• Στη δικαστική διαδικασία έχει μια περίεργη συναισθηματική διαδικασία ενώ στη διαμεσολάβηση το συναισθηματικό κόστος είναι μικρό και το κέρδος μεγάλο. Πρόκειται για αμοιβαία νίκη(win –win situation).

• Πολύ σημαντικό ειδικά για τις εταιρείες είναι το απόρρητο. Η διαμεσολάβηση λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα συναινετικό κλίμα υπό συνθήκες ασφάλειας και εχεμύθειας, εξασφαλίζοντας μηδενικό κοινωνικό κόστος, σε αντίθεση με την προσφυγή στα δικαστήρια, όπου το κοινωνικό κόστος ανεξαρτήτως αποτελέσματος είναι μεγάλο.

• Η διαμεσολάβηση εξασφαλίζει το άμεσο αποτέλεσμα. Βάση των όσων προβλέπει η διαδικασία, με την επίτευξη της συμφωνίας, αυτή κατατίθεται στο πρωτοδικείο και τίθεται σε ισχύ.

• Η συχνά 100% ικανοποίηση των μερών καθώς γνωρίζουν ότι η συμφωνία που επιτεύχθηκε με την διαμεσολάβηση είναι η καλύτερη που μπορούσε να επιτευχθεί.

• Με την διαμεσολάβηση αποφεύγονται οι εχθρότητες της δικαστικής διαδικασίας. Είναι μία διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει στην ανεκτικότητα και τη συγχώρεση, προσφέροντας έτσι την δυνατότητα συνέχισης της συνεργασίας.

• Ο δικαστής είναι λειτουργός ενώ ο διαμεσολαβητής είναι ένα τρίτο πρόσωπο ανεξάρτητο, η αμεροληψία του οποίου είναι δεδομένη.

• Η διαμεσολάβηση αποτελεί μοντέλο για μελλοντική χρήση.

• Ο έως σήμερα, χαμένος χρόνος των μερών στους δικαστικούς αγώνες είναι μια απολεσθείσα αξία, που χάνει την περαιτέρω ευκαιρία αξιοποίησής της. Στη διαμεσολάβηση ο αφιερωμένος χρόνος στη διαδικασία είναι παραγωγικός χρόνος αφού δίνει ωφέλιμα αποτελέσματα και ευκαιρία επανεκτίμησης της διαφοράς.

• Το δε χαμηλό κόστος της διαμεσολάβησης επιτρέπει και την επιδίωξη λύσης και στις απαγορευτικές λόγω χαμηλού αντικειμένου διαφοράς τους διαμάχες προκειμένου να επιλυθούν.

• Τέλος ο θεσμός της διαμεσολάβησης ευνοεί και προωθεί την βιωσιμότητα διασυνοριακών επιχειρησιακών σχέσεων δεδομένου του υπαρκτού φόβου και της γενικής απροθυμίας υπογραφής διασυνοριακών συμβάσεων απλώς και μόνο για λόγους αποφυγής δικαστικών διαμαχών.

«Ο θεσμός αυτός ένα σημαντικό σύγχρονο επιχειρησιακό εργαλείο ανάπτυξης»

Όσον αφορά το μέλλον του θεσμού, η κ. Καραγκιοζάκη εμφανίστηκε θετική και αισιόδοξη. «Νιώθω απόλυτα αισιόδοξη για το θεσμό της διαμεσολάβησης. Τα οφέλη και τα πλεονεκτήματα του θεσμού θα αναγνωριστούν από το κοινό, το οποίο με την σειρά του θα «αγκαλιάσει» τη διαμεσολάβηση. Θεωρώ ότι οι παγκόσμιες εξελίξεις και πρακτικές στη νομική επιστήμη επιτάσσουν την εφαρμογή των πρακτικών της εναλλακτικής επίλυσης των διαφορών(ADR) όπως είναι η διαμεσολάβηση. Ο θεσμός αυτός είναι ένα σημαντικό σύγχρονο επιχειρησιακό εργαλείο ανάπτυξης που θα συντελέσει στην πρόοδο επιχειρηματικών δράσεων. Ωστόσο πιστεύω ότι είναι σημαντικό για το μέλλον του θεσμού ο νομικός κόσμος να κατανοήσει και να γίνει αποδέκτης των μηνυμάτων αυτών. Είναι σημαντική η επικοινωνία και η ενημέρωση του θεσμού με οικονομικούς φορείς καθώς και με το νομικό κόσμο».

Η διαμεσολάβηση είναι χρήσιμη…

• όταν τα συναισθήματα είναι έντονα με συγκρουσιακό βαθμό μέτριας έντασης. Μπορεί να προηγηθεί προσπάθεια εξεύρεσης κινήτρων για τους ενδιαφερομένους.

• όταν οι ενδιαφερόμενοι γνωρίζονται μεταξύ τους και θεωρείται αναγκαίο να εξευρεθεί λύση.

• όταν ο ένας δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τον άλλο μόνος του. Αν αυτός δεν έχει την ικανότητα της διαπραγμάτευσης μπορεί να οριστεί αντιπρόσωπος του.

• όταν σε έναν οργανισμό ή στον εργασιακό χώρο υπάρχει πίεση στα μέρη για συμβιβασμό.

• όταν υπάρχει καταληκτική ημερομηνία επίλυσης της σύγκρουσης οπότε η διαμεσολάβηση είναι επί πλέον και ο πιο σύντομος δρόμος.
• όταν τα μέρη έχουν δοκιμάσει άλλες μεθόδους επίλυσης της κρίσης και έχουν αποτύχει.

• όταν υπάρχει σχετική ισορροπία ισχύος μεταξύ των μερών. Αν όχι πρέπει πρώτα να αποκατασταθεί ισοδυναμία.

• όταν επηρεάζονται από τη διαμάχη πολλά άτομα, οπότε μια επίσημη συμφωνημένη λύση έχει περισσότερες πιθανότητες βιωσιμότητας.

• όταν ο τύπος της διαφοράς δεν είναι ξεκάθαρος από νομικής πλευράς ή δεν υπάρχουν σαφή κριτήρια. Πχ ήπιες αντικοινωνικές συμπεριφορές, διαφορές στην προσωπικότητα ή τον τρόπο ζωής.

• όταν απαιτείται απόλυτη εχεμύθεια κάτι που μπορεί να μην είναι εγγυημένο στις δικαστικές διαδικασίες.

Η Αθανασία Καραγκιοζάκη είναι απόφοιτος της νομικής σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Kent, ενώ αποτελεί και την πρώτη διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια στη Θράκη με πιστοποίηση από το Κέντρο Διαμεσολάβησης Πειραιά.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.