«Δεν μπορεις να ζησεις ελευθερος αν εχεις ψυχη δουλου»

Οι εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα και τα βιβλιοπωλεία Παπασωτηρίου παρουσιάζουν το τελευταίο βιβλίο του Χρήστου Χαρτοματσίδη «Μια εταίρα θυμάται», σήμερα Πέμπτη 26 Νοεμβρίου 2009 στις 8.00 μ.μ. στο χώρο του βιβλιοπωλείου επί της Ορφέως 21. Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι: Αλέξης Ζήρας, κριτικός λογοτεχνίας, Κώστας Κρεμμύδας , εκδότης του περιοδικου «Μανδραγόρας» και ο συγγραφέας.
Πρόκειται για το τρίτο βιβλίο του συγγραφέα που διαδραματίζεται στη Σπάρτη την εποχή του βασιλιά Άγη. Μια συναρπαστική υπόθεση με παιχνίδια κατασκοπείας και αντικατασκοπίας, παράνομοι έρωτες, νόθα παιδιά, δούλους που προσπαθούν για την ελευθερία τους αλλά και εταίρες σε ρόλο κατασκόπων που κοπιάζουν για την ελευθερία τους, εταίρες σε ρόλο κατασκόπων. Προϊόν ιστορικής έρευνας, όπως ο ίδιος αναφέρει μιλώντας στον ΠτΘ το μυθιστόρημα του Χρήστου Χαρτοματσίδη μάς προσφέρει μια γλαφυρή εικόνα της ζωής στην αρχαιότητα, μακριά από κάθε λογής ηρωοποίηση. Μια Σπάρτη διαφορετική, μη ηρωική, όπου δεσπόζει η Κρυπτεία που κινεί σιωπηλά τα νήματα σύμφωνα με τις οδηγίες του μεγάλου αφεντικού, του Μαντείου των Δελφών. Ένα όμως βιβλίο στο οποίο ένα μεγάλο μέρος της πλοκής αναφέρεται στην περιοχή μας τη Θράκη παρέχοντας πολλές λεπτομέρειες για τη ζωή των αρχαίων Θρακών και για το ρόλο τους στην αντιπαράθεση Αθήνας – Σπάρτης.

«Είναι ένα μυθιστόρημα εποχής»

ΠτΘ: κ. Χαρτοματζίδη το «Μία εταίρα θυμάται» είναι το τρίτο σας μυθιστόρημα. Για να το γράψετε προσφύγατε και σε ιστορική έρευνα;
Χ.Χ.: Έχω κάνει ιστορική έννοια. Δεν θα το χαρακτήριζα όμως ιστορικό μυθιστόρημα, θα έλεγα ότι είναι μυθιστόρημα εποχής, γιατί σαν ιστορικό μυθιστόρημα εγώ θεωρώ αυτό που αφορά σε λογοτεχνική μεταφορά συγκεκριμένου ιστορικού γεγονότος. Εδώ υπάρχει το ιστορικό πλαίσιο και μέσα σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν και τα πραγματικά ιστορικά πρόσωπα και μέσα σε αυτό κινείται ο συγγραφέας με μέσο τη μυθοπλασία. Και βέβαια για να πω την αλήθεια έπεσε διάβασμα. Οι πηγές είναι οι γνωστές, Θουκυδίδης, Ξενοφώντας, Πλούταρχος και από τους σύγχρονους η γαλλίδα Ζακλίν Ντε Ρομιγί, ο Καργάκος που έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία της αρχαίας Αθήνας και της αρχαίας Σπάρτης.

ΠτΘ: Κάποιοι χαρακτήρισαν το βιβλίο πολιτικό θρίλερ. Είναι;
Χ.Χ.: Είναι πολιτικό θρίλερ γιατί αυτό που δέσποζε στην Σπάρτη είναι η Κρυπτεία. Ας μην έχουμε αυταπάτες. Η Σπάρτη ήταν ένα στρατοκρατούμενο κράτος και αναπόφευκτα θα είχε τις μυστικές του υπηρεσίες. Και μόνο που σύμφωνα με αυτά που διαβάζουμε, επέβαλλαν για πολλά θέματα πρόστιμο ήταν μια σκληρή κατάσταση αυτή που επικρατούσε. Ο βασικός ήρωας ήταν αρχηγός της Κριπτείας και άρα τα πράγματα ήταν πολιτικά.

«Μη ηρωικό μυθιστόρημα»

ΠτΘ: Το βιβλίο σας μας μεταφέρει στην αρχαία Ελλάδα, οι ήρωές σας είναι ιστορικά πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο τα χρόνια εκείνα. Για αυτά τα πρόσωπα, αλλά και για τις κοινωνίες, όπως η Σπαρτιατική, έχουμε σχηματίσει μέσα από τα βιβλία της Ιστορίας μια ηρωική εικόνα εν αντιθέσει με αυτή που εσείς παρουσιάζετε στο βιβλίο σας..
Χ.Χ.: Ο υπότιτλος του ημερολογίου που έχω βάλει είναι «Μη ηρωϊκό μυθιστόρημα». Για λόγους διδακτικούς μας προβάλλουν και έχουμε στη συνείδησή μας μόνο τα θετικά στοιχεία. Η ζωή όμως δεν είναι έτσι έχει και θετικά και αρνητικά. Θεωρώ ότι αγαπάμε κάτι περισσότερο και βαθύτερα αν το γνωρίζουμε βαθύτερα και σωστά και όχι μόνο την ιδανική πλευρά του. Έτσι για τους Σπαρτιάτες ξέρουμε ότι ο στρατηγός Γύλιππος όταν γύρισε από τις Συρακούσες, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, είχε κρυμμένες τις κουκουβάγιες, τα αθηναϊκά νομίσματα που απεικόνιζαν την κουκουβάγια, και με κάποιο τρόπο κατάφερε να κρατήσει για τον ευατό του ένα μέρος αυτών. Αυτό δεν προσιδιάζει με αυτό που μάθαμε στην ιστορία για τους Σπαρτιάτες ότι ήταν μακριά από τα λεφτά, μακριά από τα υλικά αγαθά. Ο σωστός τρόπος θεωρώ για να διδασκόμαστε την ιστορία, είναι ο ρεαλιστικός όπως εγώ βέβαια το φαντάζομαι. Καθένας έχει το δικαίωμα να το φανταστεί με το δικό του τρόπο.

«Δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε το παρελθόν»

ΠτΘ: Ίντριγκες, συνομωσίες, πάθη κυριαρχούν στο μυθιστόρημά σας το οποίο είναι γραμμένο σε μια εποχή πολιτικής και ηθικής χρήσης. Προσπαθείτε μέσω αυτών να περάσετε και κάποια μηνύματα του σήμερα;
Χ.Χ.: Τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ, σε βασικές γραμμές παραμένουν τα ίδια. Δεν πρέπει αυτό να μας εκπλήσσει. Δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε το παρελθόν για να έχουμε τα σωστά συμπεράσματα για το παρόν και το μέλλον.

ΠτΘ: Πόσο όμως εύκολο είναι αυτό για ένα άνθρωπο που δεν ψάχνεται να ξεπεράσει όλη αυτή την εικόνα εξιδανίκευσης του παρελθόντος;
Χ.Χ.: Όχι και ίσως για αυτό να κακοφάνηκε αυτό το βιβλίο και ίσως και για αυτό να μην άρεσε για αυτό το λόγο. Έτυχε όταν εκδόθηκε το βιβλίο μου να ξαναδώ την παράσταση του Δον Κιχώτη όπου όλοι προσπαθούσαν να του πουν ότι η ζωή είναι πεζή και χωρίς ιδανικά και αυτός σήκωνε ψηλά το σταυρό του ιδανικού και προχωρούσε το δρόμο του. Σκέφθηκα λοιπόν μήπως είναι λάθος αυτή η απομυθοποίηση αλλά έτσι μου βγαίνει εμένα. Δεν μπορείς να αγαπήσεις κάτι αν δεν το ξέρεις πραγματικά πως είναι, αλλιώς αγαπάς μια ψεύτικη εικόνα η οποία θα σε οδηγήσει να έχεις ψευδαισθήσεις και μετά απογοητεύσεις.

ΠτΘ: Η γυναίκα παίζει σημαντικό ρόλο στο έργο σας «Μια εταίρα θυμάται». Τρεις οι ηρωίδες σας…
Χ.Χ: Και οι τρεις είναι απελευθερωμένες γυναίκες, δεν θα μπορούσε κανείς να διαφωνήσει για το πώς παρουσιάζω τα πράγματα για το ρόλο της γυναίκας στη Σπάρτη, γιατί όλοι ξέρουμε ότι ήταν οι πιο ελεύθερες γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα. Αν το δούμε το θέμα τυπικά και σύμφωνα με το νόμο θα μπορούσαμε να πούμε ότι και σήμερα η σύγχρονη Ελληνίδα έχει τις μεγαλύτερες ελευθερίες. Αν δούμε όμως τα στατιστικά τις ενδοοικογενειακής βίας που είναι πολύ υψηλά θα δούμε ότι ο νόμος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Για αυτό και κατά τη γνώμη μου επαναστατεί η Τιμαία. Δεν έχει άλλο λόγο για να δημιουργήσει σχέση με τον Αλκιβιάδη. Μπορεί ο Άγις να ήταν μεγαλύτερός της και να ήταν γόης ο Αλκιβιάδης όμως πρέπει να ήταν για αυτήν και κάτι άλλο. Ήταν αρκετά τολμηρή η πράξη της όσο κι αν ήταν οι Σπαρτιάτισσες απελευθερωμένες δεν έπαυε όμως να ήταν και γυναίκα του βοσιλιά και έπρεπε να φαίνεται και τίμια γυναίκα. Και η ιστορία με τον Αλκιβιάδη είναι αληθινή αλλά και το άλλο γεγονός το οποίο με εντυπωσίασε πάρα πολύ και το οποίο αναφέρουν και ο Πλούταρχος και ο Ξενοφώντας και το αναπαράγει και ο Καργάκος είναι ότι όταν πλέον είχε φύγει ο Αλκιβιάδης από τη Σπάρτη και τον είχαν εντοπίσει στη Μικρά Ασία οι Σπαρτιάτες έστειλαν τον ναύαρχό τους με εντολή να τον συλλάβει και η Τιμαία κατάφερε να στείλει σήμα στον Αλικιβιάδη και να τον ειδοποιήσει και αυτό μετά από κάποια χρόνια από την επίσημη λήξη της ιστορίας τους, εφόσον ουσιαστικά η φυγή του Αλκιβιάδη σημαίνει και λήξη της ιστορίας.

ΠτΘ: κ. Χαρτοματζίδη ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει ελεύθερος αν έχει ψυχή δούλου;
Χ.Χ.: Ναι δεν μπορείς να ζήσεις ελεύθερος αν έχεις ψυχή δούλου. Αυτό είναι καθοριστικό και όπως ποτέ δεν θα είσαι δούλος αν έχεις την ψυχή του ελεύθερου ανθρώπου, όσο και αλυσοδεμένος να είσαι και ανεξάρτητα από τις συνθήκες. Και αυτά τα πράγματα φαίνονται στους χαρακτήρες της ζωής.

ΠτΘ: κ. Χαρτοματζίδη σας ευχαριστούμε πολύ.
Χ.Χ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Ήθελα να δώσω μια διαφορετική εικόνα για τους Θράκες

Γνωρίζουμε ότι η Αθήνα είχε οικογενειακές σχέσεις με τη Θράκη δηλαδή κάποιοι Αθηναίοι έπαιρναν γυναίκες από τη Θράκη. Πέρα από αυτό όμως ήταν και σύμμαχοι των Αθηναίων αν το δούμε ιστορικά. Εκείνο όμως που με εντυπωσίασε και ήθελα να δείξω ήταν ότι τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά, δηλαδή οι Θράκες παρουσιάζονταν περίπου ως βάρβαροι. Δεν ήταν όμως έτσι. Υπήρχε πολυτέλεια και στους Θράκες και αυτό το βλέπουμε στις ανασκαφές των τύμβων. Βλέπουμε αντικείμενα πολυτελείας με λεπτή δουλειά που δείχνει ότι οι βασιλιάδες τουλάχιστον ζούσαν με χλιδή, που σίγουρα αυτή δεν υπήρχε στη Σπάρτη. Εντυπωσιάστηκα από τη χλιδή και το θησαυρό που βρέθηκε και εξ όσων γνωρίζω ο ένας θησαυρός αναφέρεται σε σκεύη κρασιού που στην κεφαλή έχουν κεφάλι ελαφιού, ο άλλος ένας αμφορέας με χρυσό που είχαν παραχθεί στη Μίλητο και όμως βρέθηκαν σε θρακικό τύμβο. Σίγουρα υπήρχε λοιπόν χλιδή στους Θράκες όπως και στους Μακεδόνες. Ο Σεύθης για παράδειγμα έχει στο κεφάλι το ίδιο στεφάνι με το Φίλιππο με φύλλα δρύινα»

Το αφιέρωμα σε pdf υπάρχει και στη στήλη “Ένθετα Αφιερώματα”

http://www.paratiritis-news.gr/admin/entheta/1277479385.pdf

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.