Δ. Σεργκελιδης: «Προοδευμενη θεωρειται η χωρα που μπορει να αναπτυσσεται χωρις να ρυπαινει το περιβαλλον»

Μέρα αφιερωμένη στο περιβάλλον η πέμπτη μέρα του Ιούνη και ο ΠτΘ συνομιλεί με τον κτηνίατρο – υγιεινολόγο τροφίμων και μέλος της Ένωσης Καταναλωτών Ν. Ροδόπης, κ. Δάνο Σεργκελίδη, για τα τραύματα που επιφέρουμε στο περιβάλλον καθημερινά, άλλοτε από άγνοια και άλλοτε από αδιαφορία, αλλά και για τις μεγάλες πληγές που προκαλούν εργοστάσια, χημικά και πυρηνικά απόβλητα, με τις ευλογίες πάντα των μεγάλων επί της γης δυνάμεων.

Υπάρχουν δείγματα, βέβαια, ευαισθητοποιημένων πολιτών στις προηγμένες χώρες, οι ακτίνες όμως αισιοδοξίας διακρίνονται μόνο στους νέους ανθρώπους και ιδιαίτερα στα παιδιά που είναι συχνά πιο ενήμερα και από τους ίδιους τους γονείς.

ΠτΘ: Στις 5 Ιουνίου γιορτάζουμε την παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος. Από πού ξεκινάει ο προβληματισμός σας κ. Σεργκελίδη, με αφορμή αυτή την ημέρα; Τι σας ανησυχεί περισσότερο;

Δ.Σ.: Το θέμα της ρύπανσης του περιβάλλοντος ίσως είναι το σημαντικότερο που αντιμετωπίζει η σημερινή κοινωνία. Έχει να κάνει με την ιστορική εξέλιξη του ανθρώπινου είδους που έφτασε στο σημείο να επηρεάζει τη γενεσιουργό δύναμή του, το ίδιο το περιβάλλον και από την άλλη με την ανάπτυξη μιας φιλοσοφίας πάνω στην ίδια τη θεωρία της ζωής και της ανάπτυξης.

Δεν μπορεί πλέον να ειπωθεί ότι η ρύπανση είναι σημάδι προόδου, αλλά αναποτελεσματικότητας και αδιαφορίας. Προοδευμένη θεωρείται πλέον η χώρα που μπορεί να αναπτύσσεται χωρίς να ρυπαίνει το περιβάλλον.

ΠτΘ: Μπορούμε να το ισχυριστούμε για την Ελλάδα, στο βαθμό της ανάπτυξης που της αναλογεί;

Δ.Σ.: Βέβαια. Έχουμε καθημερινά τεράστια παραδείγματα. Ευτυχώς υπάρχει μια μεγάλη μερίδα του κόσμου, συνεχώς αυξανόμενη, που πιστεύει ότι δεν αξίζει να ζεις αν δεν υπάρχει περιβάλλον και αν δεν διασφαλίσεις το μέλλον των παιδιών. Στην Ελλάδα, ο κόσμος άρχισε να αγωνίζεται για το περιβάλλον, να το βλέπει σαν την αναγκαστικά μοναδική πηγή ζωής.

Στην περιοχή μας, για παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε την Κίνηση Πολιτών Ροδόπης – Έβρου κατά του χρυσού, γιατί αυτή η παραγωγική διαδικασία στρέφεται κατά της αειφόρου ανάπτυξης.

ΠτΘ: Η υπόθεση του χρυσού, έχω την αίσθηση ότι μας βρήκε απροετοίμαστους ως πολίτες και ανενημέρωτους γύρω από θέματα περιβάλλοντος και συγκεκριμένα μεταλλευτικής δραστηριότητας.

Δ.Σ.: Είναι αλήθεια, αλλά από την άλλη η αντίδραση των κατοίκων απέδειξε ότι κάποιοι άνθρωποι είχαν γνώση του τι συμβαίνει. Από την άλλη, είναι φυσιολογικό οι άνθρωποι να είναι αδιάφοροι όταν δεν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί ή τι συμβαίνει. Αν δεν έχεις το πάθημα δεν σου γίνεται μάθημα.

ΠτΘ: Κάποιος που αρχίζει να ενδιαφέρεται για τη γειτονιά του – όπως είναι οι Σάπες και τα Πετρωτά – οφείλει σιγά – σιγά να στραφεί σε πιο μακρινό σημείο. Φεύγεις από τα Πετρωτά και φτάνεις στο Κοζλοντούι κι από εκεί στα παρθένα δάση του Αμαζονίου. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι είμαστε μέρος ενός συστήματος παγκοσμίου, για να κατανοήσουμε τι σημαίνει εξόρυξη χρυσού.

Δ.Σ.: Είναι μία από τις βασικές αρχές της διαχείρισης του περιβάλλοντος ότι κάθε τι το τοπικό είναι και παγκόσμιο ταυτόχρονα. Το νερό που έχουμε στην περιοχή συνδέεται άμεσα με τη βροχή, με τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Οι ωκεανοί δεν ανήκουν σε εκείνους που έχουν την υφαλοκρηπίδα.

ΠτΘ: Πριν δύο εβδομάδες συναντήθηκαν στην Κομοτηνή οι Οικολογικές Οργανώσεις. Επικοινωνούν αυτές οι οργανώσεις μεταξύ τους και οι όποιες άλλες δραστηριοποιούνται σε τομείς προστασίας του περιβάλλοντος;

Δ.Σ.: Ασφαλώς, και μάλιστα αυτή τη στιγμή δίνεται η τεχνολογική δυνατότητα μέσω του διαδικτύου. Μπορούμε πλέον να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σε άλλες περιοχές, να ανταλλάξουμε τις απόψεις μας και να γενικευτεί το κίνημα της αειφόρου ανάπτυξης.

ΠτΘ: Μπορεί να γίνει πρόληψη της ρύπανσης, κι αν ναι ποιοι θα τη φροντίσουν και ποιο θα είναι το κόστος για κάποιους άλλους;

Δ.Σ.: Έχουν αλλάξει πάρα πολλά πράγματα, δίνονται τεχνολογικές και επιστημονικές δυνατότητες για να ερμηνεύσουμε ορισμένα φαινόμενα του περιβάλλοντος. Η πρόληψη της ρύπανσης είναι μια σχετικά καινούρια ιδέα και δυστυχώς δεν έχει γίνει ακόμη βίωμα στο βιομηχανικό κόσμο.

Στην Ευρώπη, το 80% των βιομηχανικών επενδύσεων, που γίνονται για την προστασία του περιβάλλοντος, πηγαίνει σε τεχνολογίες απορύπανσης και όχι στην αναδιάρθρωση της παραγωγής, ώστε να προληφθεί η ρύπανση.

Αν σκεφτούμε ότι μόνο το 8% του παγκόσμιου πληθυσμού διαθέτει αυτοκίνητο και παρότι πολλά κράτη σχεδιάζουν να διπλασιάσουν το δίκτυό τους, τα σχολεία, τα νοσοκομεία και όλοι προσβλέπουν στο να αυξηθεί το 8%, όπως και ο αριθμός των Η/Υ και των άλλων επιτευγμάτων της τεχνολογίας, μπορούμε να κατανοήσουμε ποια επίκειται να είναι η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και ποιοι θα είναι οι ρύποι που θα δημιουργηθούν μελλοντικά στο περιβάλλον.

Για παράδειγμα, για την παραγωγή ενός τόνου σκουπιδιών, κατά την παραγωγική διαδικασία των προϊόντων από τα οποία προέκυψαν, δημιουργούνται 5 τόνοι σκουπιδιών και από την αρχική πηγή απόληψης αυτών των υλών που θα χρησιμοποιηθούν έχουμε 20 τόνους αποβλήτων, 20πλάσια ποσότητα από αυτή που δημιουργούμε. Πηγές απόληψης είναι η εξόρυξη μεταλλεύματος, η άντληση των υδάτων ή άλλων υγρών, η υλοτομία ή η ίδια η καλλιέργεια. Πρέπει να λαμβάνοντα μέτρα στην πηγή της παραγωγής.

ΠτΘ: Έχει συμβεί αυτό σε κάποιες χώρες;

Δ.Σ.: Ήδη, η φιλοσοφία αλλάζει σε προηγμένες χώρες. Το 1972, για πρώτη φορά έγινε η συνδιάσκεψη της Στοκχόλμης και δεν υπήρχαν περισσότερες από 10 χώρες στον κόσμο που να διαθέτουν υπουργεία ή υπηρεσίες περιβάλλοντος, κάτι που ανετράπη. Οι αναγκαιότητες της ζωής και οι πιέσεις που δέχτηκαν όλες αυτές οι κυβερνήσεις από τα οικολογικά και καταναλωτικά κινήματα άλλαξαν άρδην το τοπίο της διοίκησης και της διαχείρισης αυτών των κρατών.

ΠτΘ: Στην Ελλάδα, η αίσθηση που έχει ο μέσος πολίτης είναι ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν είναι το υπουργείο Χωροταξίας Οικισμού και Περιβάλλοντος, αλλά το υπουργείο των έργων, το οποίο συνδέθηκε με την μακρά πορεία του Κώστα Λαλιώτη. Δεν έχουμε δει, όμως, παρεμβάσεις που να αφορούν στην ποιότητα της ζωής του ανθρώπου. Το περιβάλλον και η οικολογία σχετίστηκαν μόνο με την εκεί παρουσία του κ. Ευθυμιόπουλου, η οποία ήταν και μία πολιτική συμφωνία κι αυτό κάποια στιγμή αποδείχθηκε.

Δ.Σ.: Έχετε δίκιο. Βέβαια, είναι πολύ δύσκολο να αποφασιστεί σε ποιο υπουργείο θα ενταχθούν οι υπηρεσίες του περιβάλλοντος. Στο περιβάλλον εμπλέκεται η γεωργία, η αγροτική ανάπτυξη, η βιομηχανία, η υγεία, η παιδεία…

ΠτΘ: Άρα πρέπει να αυτονομηθεί…

Δ.Σ.: Αν θέλει κανείς να επιτύχει στην πολιτική του περιβάλλοντος μπορεί να το πράξει ανεξαρτήτως της ονομασίας του υπουργείου.

Εξαρτάται από τις προτεραιότητες που θέτει η κυβέρνηση, όπως και οι πολίτες μιας χώρας.

Το βασικότερο σημείο, κατά τη γνώμη μου, είναι η παιδεία κι εκεί στηρίζεται το μέλλον μιας χώρας.

ΠτΘ: Αναφορικά με το θέμα της πρόληψης της ρύπανσης ακούμε ότι είναι δύσκολο να ελεγχθεί.

Δ.Σ.: Έτσι μας έχουν μάθει, αλλά δεν είναι έτσι. Στον τομέα της πρόληψης συμβαίνει το εξής τραγελαφικό στις προηγμένες χώρες.

Τουλάχιστον 1.000 τόνοι επικίνδυνων αποβλήτων παράγονται την ημέρα σε όλο τον κόσμο και το 90% στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες. Ωστόσο, αυτό που επιδιώκουν είναι να αδειοδοτηθούν από τις χώρες του νότου, ώστε να δημιουργήσουν σκουπιδότοπους, αδιαφορώντας για το τι θα γίνει. Αυτή η πολιτική δεν θα αργήσει να πλήξει και αυτές τις χώρες. Ήδη, η Αφρική κινδυνεύει να είναι μια από τις πιο μολυσμένες ηπείρους, χωρίς όμως να έχει ευεργετηθεί από τα πλεονεκτήματα μιας ανεπτυγμένης κοινωνίας. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι είναι πολύ μακρύς ο δρόμος για να βαδίσουμε ώστε να φτάσουμε στο σημείο όπου όλοι οι άνθρωποι να απολαμβάνουν τα αγαθά της γης, αυτά τα αγαθά να ανήκουν σε όλους και ταυτόχρονα να μην κινδυνεύει το μέλλον των επόμενων γενιών.

Σε προηγμένες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, συμβαίνουν καθημερινά πέντε βιομηχανικά ατυχήματα που αφορούν επικίνδυνα απόβλητα. Φαντάζεστε τι γίνεται όταν αυτές οι δραστηριότητες μεταφέρονται σε χώρες που δεν έχουν μηχανισμούς έλεγχου.

ΠτΘ: Ως τηλεθεατές έχουμε παρακολουθήσει τραγικές σκηνές όταν βυθίζεται κάποιο πετρελαιοφόρο. Ποια απόβλητα είναι όντως επικίνδυνα;

Δ.Σ.: Το πετρέλαιο είναι ένας πολύ σοβαρός ρύπος, υπάρχουν όμως πολύ χειρότεροι όπως είναι τα πυρηνικά, των οποίων τα αποτελέσματα δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι ή άλλη αίσθηση. Πρόκειται για ρύπους τους οποίους ο άνθρωπος δεν βρήκε τον τρόπο να τους εξουδετερώσει, πολύ περισσότερο η ίδια η φύση δεν διαθέτει μηχανισμούς εξουδετέρωσης. Εξουδετερώνονται από μόνοι τους, αλλά για να συμβεί αυτό χρειάζονται από λίγες δεκαετίες μέχρι μερικές χιλιετίες.

Πολύ σοβαροί ρύποι είναι οι χημικοί. Σήμερα στη βιομηχανία χρησιμοποιούνται 65.000 χημικές ενώσεις, εκ των οποίων οι περισσότερες δεν απαντώνται στη φύση και οι οποίες είναι αποτέλεσμα διεργασιών της ίδιας της φύσης. Αυτές που ανακαλύπτει ο άνθρωπος με ρυθμό 2-3 την ημέρα η φύση δεν είναι προετοιμασμένη να τις ανακυκλώσει.

Το χειρότερο είναι ότι οι επιπτώσεις των ενώσεων που χρησιμοποιούνται δεν είναι γνωστές ούτε κατά 1%, αναφορικά με τον πλανήτη και την υγεία των ανθρώπων.

ΠτΘ: Ένα μεγάλο κεφάλαιο είναι η ανακύκλωση και πρέπει να μας ενδιαφέρει αν τα όσα καταναλώνουμε μπορεί η φύση να τα «υποδεχτεί».

Δ.Σ.: Υπάρχουν ορισμένοι ρύποι, όπως είναι τα χημικά ή τα πυρηνικά απόβλητα, που η φύση δεν έχει τους κατάλληλους μηχανισμούς για να μπορέσει να τα αφομοιώσει ή να τα εξουδετερώσει. Υπάρχει και μία άλλη σειρά αποβλήτων που μπορούν να ανακυκλωθούν με τη λογική της φύσης.

Στη φύση, σε όποια διαδικασία μένουν κάποια πράγματα σαν απόβλητα, χρησιμοποιούνται στην επόμενη διαδικασία σαν πρώτες ύλες. Εάν προχωρήσουμε με αυτή τη φιλοσοφία στην παραγωγή θα διαπιστώσουμε ότι δίνονται πάρα πολλές λύσεις μέσω αυτού του κύκλου στην οικονομική κοινωνία που ζούμε.

Η θεωρία των κύκλων της φύσης μπορεί να μεταφερθεί σαν θεωρία στην παραγωγική διαδικασία του ανθρώπου και να χρησιμοποιούνται τα σκουπίδια μιας διαδικασίας ως πρώτη ύλη στην επόμενη. Βλέπουμε , για παράδειγμα, τεράστιες αλλαγές στην αυτοκινητοβιομηχανία. Πριν 20 με 30 χρόνια, τα αυτοκίνητα ήταν μεγάλα και ζύγιζαν περίπου 2000 κιλά το καθένα, ιδιαίτερα τα αμερικάνικα. Σήμερα διαπιστώνουμε ότι τα περισσότερα δεν ξεπερνούν τα 1.200 κιλά, εκ των οποίων τα 200-300 κιλά είναι από πλαστικό και μάλιστα ανακυκλώσιμο.

Τα μεταλλικά κουτιά συσκευασίας, στο παρελθόν ήταν βαριά, ενώ γίνονται καθημερινά ελαφρότερα και ανακυκλώσιμα.

Η χρήση των οπτικών ινών βοήθησε στην ελαχιστοποίηση της χρήσης μετάλλων στη μεταφορά ενέργειας. Υπάρχει η δυνατότητα ώστε οι ρύποι που δημιουργούμε να είναι τέτοιοι που να μην ξεπερνούν τις ροές που έχουμε από τις πηγές.

Η βασική αρχή της αειφόρου ανάπτυξης είναι να δημιουργούμε λιγότερους ρύπους από αυτούς που μπορεί να απορροφήσει η φύση.

ΠτΘ: Έχουν κάποιες χώρες το προβάδισμα στον έλεγχο των ρύπων και στην αξιοποίηση των αποβλήτων με τη μετατροπή τους σε πρώτες ύλες;

Δ.Σ.: Δυστυχώς, οι χώρες που κατέχουν την τεχνολογία, την πρωτοπορία της ανακύκλωσης είναι αυτές που βαρύνουν περισσότερο το περιβάλλον, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη. Έχουν «χρεώσει» όλη την κοινωνία με την τρύπα του όζοντος κι επιμένουν να μην μειωθεί το πλαφόν που τους αναλογεί. Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια, σοβαρές αλλαγές, ιδιαίτερα στον κοινωνικό οικονομικό τομέα, ώστε να δούμε θεαματικά αποτελέσματα σε λίγα χρόνια.

ΠτΘ: Το ζήτημα είναι κατά πόσο μπορεί να αντιδράσει ο μέσος πολίτης και να προστατεύσει το περιβάλλον. Αυτοί που δραστηριοποιούνται, μέχρι στιγμής, σίγουρα, είναι οι μαθητές στα δημοτικά, τα γυμνάσια και τα λύκεια, μέσα από τις περιβαλλοντικές ομάδες. Τα παιδιά είναι ευαίσθητα απέναντι στο περιβάλλον και υπάρχουν εκπαιδευτικοί που τους ανασύρουν αυτά τα ευγενή αισθήματα. Με τους ενήλικες τι γίνεται;

Δ.Σ.: Εμείς οι μεγάλοι μαθαίνουμε από τα παθήματά μας, αλλά το μέλλον ανήκει στη νέα γενιά, γι’ αυτό ελπίζουμε όταν τα παιδιά γίνουν μεγάλοι να συμπεριφερθούν καλύτερα από εμάς για ένα καλύτερο μέλλον.

ΠτΘ: Τους δίνουμε όμως το κακό παράδειγμα.

Δ.Σ.: Δυστυχώς, αυτό είναι αλήθεια. Οι συμπεριφορές των ενηλίκων είναι περισσότερο άξιες σαν παραδείγματα προς αποφυγή, παρά προς μίμηση. Το ζήτημα είναι η σωστή παιδεία, η οποία είναι μια ολόκληρη διαδικασία, που την ζούμε καθημερινά και παρέχεται από οπουδήποτε υπάρχουν εικόνες που προσλαμβάνει κάποιος ή μηνύματα.

Εάν θέλουμε να ελπίζουμε για το μέλλον της κοινωνίας θα πρέπει να αλλάζουμε συμπεριφορά, γι’ αυτό θέλω να αναφέρω ένα παράδειγμα από έναν μεγάλο οικονομολόγο του ΜΙΤ, ο οποίος έλεγε: «Αν ο παγκόσμιος πληθυσμός είχε την παραγωγικότητα των Ελβετών, τις καταναλωτικές συνήθειες των Κινέζων, το αίσθημα ισότητας των Σουηδών και την κοινωνική πειθαρχία των Γιαπωνέζων θα μπορούσε να συντηρήσει πολλαπλάσιο από το σημερινό πληθυσμό χωρίς να στερηθεί τίποτε.

Αν όμως ο παγκόσμιος πληθυσμός είχε την παραγωγικότητα του Τσαντ, τις καταναλωτικές συνήθειες των ΗΠΑ, το αίσθημα ανισότητας της Ινδίας και την κοινωνική πειθαρχία της Αργεντινής ο πλανήτης δεν θα μπορούσε ούτε κατά διάνοια να συντηρήσει ούτε καν το σημερινό πληθυσμό της γης. Σ’ αυτό το παράδειγμα δίνεται ως εικονική πραγματικότητα ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να συμπεριφερόμαστε.

ΠτΘ: Αν θελήσουμε να προσδιορίσουμε τη λέξη «περιβάλλον» σε ένα παιδί τι θα λέγαμε;

Δ.Σ.: Θα του λέγαμε ότι περιβάλλον είναι η ίδια η ζωή και ζωή σημαίνει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Αν δεν υπάρχει περιβάλλον, δεν θα υπάρξει ζωή ούτε και μέλλον.

ΠτΘ: κ. Σεργκελίδη, σας ευχαριστώ πολύ.

Δ.Σ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.