«Αποκαλυφθηκε δρομος που οδηγουσε απο το προπυλο στην αγορα των ρωμαικων χρονων»

Η αρχαιολόγος της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, κ. Νικολίτσα Κοκκοτάκη ολοκλήρωσε την περασμένη Παρασκευή τις ανασκαφές στη ρωμαϊκή αγορά στη Μαρώνεια. Ένας δρόμος, που οδηγούσε από το πρόπυλο στην αγορά των ρωμαϊκών χρόνων, ανακαλύφθηκε πρόσφατα, ενώ είχε εντοπιστεί για πρώτη φορά στις ανασκαφές του 1998, οπότε είχε βρεθεί ένα λιθόστρωτο. Καιρού επιτρέποντος, το Σεπτέμβρη θα επιστρέψουν στις ανασκαφές για να αναζητήσουν τη συνέχεια του δρόμου, που έχει ανασκαφτεί σε πλάτος 4 μέτρων.Ο προϋπολογισμός για τον αρχαιολογικό χώρο της Μαρώνειας από το Γ΄ΚΠΣ είναι 1.170.000 ευρώ και σ΄ αυτόν περιλαμβάνονται έργα όπως η διαμόρφωση ενός μονοπατιού και η δημιουργία καθισμάτων προς τη μεγαλιθική πύλη της ακρόπολης του Αγίου Γεωργίου καθώς και πρόσβαση στην ακρόπολη της Εργάνης.

Στα βήματα του Βαγγέλη Πεντάζου

ΠτΘ: Οι ανασκαφές που κάνετε στη Μαρώνεια αφορούν τη ρωμαϊκή αγορά. Ποια είναι η ταυτότητα της ανασκαφής;

Ν.Κ.: Πριν την παραλία του Αγίου Χαραλάμπους, κατεβαίνοντας προς το λιμάνι, είχε βρεθεί από τον αείμνηστο Βαγγέλη Πεντάζο το ρωμαϊκό πρόπυλο. Είναι ένα πρόπυλο με τρία τοξωτά ανοίγματα και από τις δύο πλευρές. Ο ανασκαφέας το είχε θεωρήσει πρόπυλο και είχε πει ότι προφανώς οδηγούσε σε κάποιο δημόσιο χώρο και πιθανότατα στην αγορά της πόλης. Με τη διορατικότητα που τον διέκρινε απαλλοτρίωσε κάποια αγροτεμάχια γύρω από το πρόπυλο για να μπορέσει να γίνει η έρευνα και να αποκαλυφθεί η συνέχεια. Οι απαλλοτριώσεις δεν είχαν ολοκληρωθεί και το 1995 αρχίσαμε σ’ ένα κομμάτι νοτιανατολικά του προπύλου, το οποίο κόβει στη μέση ο δρόμος που πηγαίνει στις κατασκηνώσεις της μητρόπολης.

Ήδη από τις πρώτες τομές, το 1995 βρέθηκε ένα κτίριο υστερορωμαϊκής εποχής, τέλη 2ου μ. Χ. αιώνα, το οποίο περνάει και κάτω από το δρόμο που πάει προς τις κατασκηνώσεις. Είναι ένα καλά διατηρημένο κτίριο για τα δεδομένα της Μαρώνειας. Στον υπόλοιπο αρχαιολογικό χώρο, επειδή χρησιμοποιείται συνεχώς από την αρχαιότητα, βρίσκουμε τα κτίρια στα θεμέλια να έχουν καταστραφεί. Εκεί κάτω, οι επιχώσεις είναι μεγάλες και βρήκαμε τους τοίχους σ’ ένα ύψος δύο μέτρων και σε αρκετά καλή κατάσταση. Πρόκειται για ένα κτίριο που αποτελείται από δύο χώρους. Έχει μήκος πάνω από 45 μέτρα. Έχουμε ανασκάψει το νότιο τείχος σε μήκος 45 μέτρα και προχωράει ανατολικά, όπου συναντάει ένα αγρόκτημα που δεν είναι απαλλοτριωμένο.

Από την ανατολική πλευρά έχουμε σταματήσει τις ανασκαφές, όμως από τη βόρεια πλευρά υπάρχει ο δεύτερος χώρος που έχει το ίδιο πλάτος, 8,70. Στο κέντρο και κατά τον άξονα δύση- ανατολή υπάρχουν τετράγωνοι πεσσοί, οι οποίοι στήριζαν τη στέγη. Το κτίριο έχει προφανώς δημόσιο χαρακτήρα. Ερευνώντας τη βιβλιογραφία υποθέτουμε ότι πρόκειται για κάποια αποθήκη σιτηρών, σαν αυτές που γίνονταν στα λιμάνια ήδη από τον 1ο αιώνα π. Χ. Η δε Μαρώνεια ήταν σπουδαίο λιμάνι και στα ρωμαϊκά χρόνια και ήταν κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου. Όλα τα εμπορεύματα από την ενδοχώρα της Θράκης συγκεντρώνονταν στο λιμάνι της Μαρώνειας και κατευθύνονταν προς το Αιγαίο και τις υπόλοιπες ελληνικές χώρες. Υπήρχαν επαφές και με τους Έλληνες της ενδοχώρας και με τους Θράκες.

Δρόμος που εντοπίστηκε το 1998

Το σημαντικότερο στοιχείο στην έρευνα το πρωτοεντοπίσαμε σε μια τομή που κάναμε βόρεια αυτών των κτιρίων το 1998: είχε βρεθεί ένα λιθόστρωτο με μεγάλες μαρμαρόπλακες και φαινόταν ότι είχε κι έναν αποθηκευτικό αγωγό. Ελπίζαμε ότι ήταν δρόμος, αλλά ήταν μια τολμηρή σκέψη. Η έρευνα προχώρησε, και φέτος που ανοίξαμε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι αυτού του τμήματος και αποκαλύφθηκε σε μεγάλη έκταση αυτό το λιθόστρωτο, διαπιστώσαμε ότι είναι πράγματι δρόμος, που οδηγούσε από το πρόπυλο στην αγορά των ρωμαϊκών χρόνων. Είναι σκεπασμένος με μεγάλες μαρμαρόπλακες κι έχει ένα θαυμάσιο οχετό στο κέντρο του.

Τον έχουμε ανασκάψει σε πλάτος 4 μέτρων. Από τον τοίχο του κτιρίου στα δύο μέτρα έχει κάποια τετράγωνα βάθρα που πρέπει να στήριζαν τοξοστοιχία. Υπήρχε μια στοά δύο μέτρα και στη συνέχεια ήταν δύο μέτρα δρόμος. Ο οχετός είναι καλοχτισμένος, επιχρισμένος με κονίαμα, βάθους 1,5 μέτρου και πλάτους

0, 95. Συγκέντρωνε τα νερά από την πόλη και τα κατέβαζε στη θάλασσα.

Το 1973, ο Βαγγέλης Πεντάζος λίγο βορειοανατολικότερα από το σημείο αυτό της ανασκαφής, κοντά στην Παλαιοχριστιανική Βασιλική, είχε κάνει μια τομή και είχε βρει ένα κομμάτι οχετού, το οποίο πρέπει να είναι ο ίδιος μ’ αυτόν που ανακαλύψαμε ή να πέφτει σ’ αυτόν τον κεντρικό.

Οι ανακατατάξεις στην περιοχή

ΠτΘ: Υπάρχει επομένως σύνδεση ανάμεσα στους δύο;

Ν.Κ.: Πιστεύω ότι υπάρχει σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα. Ο χώρος της αγοράς εγκαταλείφθηκε γιατί τα κτίρια έπεσαν μάλλον από κάποιο σεισμό. Τον 6ο μ.Χ. αιώνα μαρτυρείται σεισμός στην περιοχή. Ο χώρος εγκαταλείφθηκε, δηλαδή δεν έχουμε ευρήματα από τον 2ο μέχρι τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Βρίσκουμε πάρα πολλά και σε πιο ψηλά στρώματα ευρήματα του 10ου και 11ου αιώνα, στη μεσοβυζαντινή εποχή.

ΠτΘ: Το διάστημα των οκτώ αιώνων δεν κατοικήθηκε η περιοχή;

Ν.Κ.: Αυτό το σημείο δεν ξαναχρησιμοποιήθηκε και αξίζει να σημειώσουμε ότι παρατηρήθηκε μια κάμψη εκείνη την εποχή. Εκείνο το σημείο ξανακατοικήθηκε τον 10ο αιώνα, σύμφωνα με τα ευρήματα και κάποια τοιχάρια από ξερολιθιές και λασπότοπους, που πρέπει να ήταν μαγαζάκια. Χρησιμοποιήθηκε κι εκείνη την εποχή σαν αγορά, γιατί βρήκαμε πολλά κομμάτια από αγγεία, νομίσματα βυζαντινής εποχής, κομμάτια από γυάλινα βραχιόλια και αγγεία, των οποίων η ύπαρξη δεν δικαιολογεί να ήταν κατοικίες.

ΠτΘ: Η ποιότητα παραπέμπει επίσης σε εμπορική κατασκευή;

Ν.Κ.: Ακριβώς. Σε μια τομή που κάναμε φέτος νότια του κτιρίου φαινόταν σαν να μην είχε χρησιμοποιηθεί ο χώρος στα ρωμαϊκά χρόνια, υπήρχε όμως ένας ασβεστόλακκος. Τον χρησιμοποιούσαν για να σβήσουν ασβέστη και στη συνέχεια έριξαν μέσα διάφορα απορρίμματα. Βρήκαμε πολλά νομίσματα ρωμαϊκής εποχής, πάρα πολλά κομμάτια από αγγεία σε καλή κατάσταση, πάρα πολλά κομμάτια από λυχνάρια, ένα ολόκληρο πινάκιο, πρωτοφανές εύρημα για τη Μαρώνεια κι ένα κεφάλι από μαρμάρινο άγαλμα, που πρέπει να είναι Αφροδίτης. Βρήκαμε επίσης πάρα πολλά αρχιτεκτονικά μέλη, κομμάτια από μάρμαρα που είχαν χρησιμοποιηθεί σε κάποια κτίρια, κίονες, κιονόκρανα, κατώφλια, ανώφλια.

Σ’ ένα λασπότοιχο της μεσοβυζαντινής εποχής βρήκαμε εντοιχισμένο ένα εδώλιο από το θέατρο, το οποίο αναγνώρισε η κ. Καραδήμα σε κάποια επίσκεψή της. Η καταστροφή του θεάτρου είχε αρχίσει ήδη από τα μεσοβυζαντινά χρόνια.

Μέσα σε λασπότοιχο σαθρό βρήκαμε εντοιχισμένο ένα κομμάτι από άγαλμα, έναν ωραιότατο κορμό σατύρου του 2ου μ.Χ. αιώνα. Συγκεντρώναμε αυτά τα κομμάτια στο παλιό κομμάτι της ανασκαφής και φέτος έγινε διαμόρφωση του χώρου της παλιάς ανασκαφής. Μπαζώσαμε τις άγονες τομές, καθαρίσαμε το νότιο κομμάτι, που ήταν σε κακή σχετικά κατάσταση. Βάλαμε ξερολιθιές από πέτρες που βρίσκαμε μέσα στην ανασκαφή, τοποθετήσαμε παγκάκια και θα τοποθετηθούν επεξηγηματικές πινακίδες για να φαίνεται τι έχουμε βρει. Έγινε μία πολύ καλή περίφραξη, τοποθετήθηκαν και όλα τα αρχιτεκτονικά μέλη, που είναι πολυάριθμα και διαμορφώθηκε ένας χώρος σαν αρχαιολογικό πάρκο.

Μονοπάτια προς τις ακροπόλεις

ΠτΘ: Είναι επισκέψιμος ο χώρος;

Ν.Κ.: Μπορεί να τον επισκεφθεί ο οποιοσδήποτε και να ξεκουραστεί κάτω από τις ελιές. Ο δήμος συμφώνησε και θα έχουμε και νερό. Το άλλο κομμάτι μπορεί ο επισκέπτης να το δει από την περίφραξη μέχρι να γίνει η διαμόρφωση του χώρου. Ο αρχαιολογικός χώρος της Μαρώνειας έχει ενταχθεί στο Γ΄ ΚΠΣ. Θα γίνει μια διαμόρφωση με μονοπάτι και καθίσματα προς τη μεγαλιθική πύλη της ακρόπολης του Αγίου Γεωργίου και κάποια διαμόρφωση για πρόσβαση στην ακρόπολη της Εργάνης. Ο προϋπολογισμός είναι 1.170.000 ευρώ και το έργο θα ολοκληρωθεί μέχρι το 2006.

ΠτΘ: Για τις δύο ακροπόλεις έχουν γίνει μελέτες;

Ν.Κ.: Έχει γίνει η μελέτη για το μονοπάτι προς το τείχος του Αγίου Γεωργίου κι επίσης έχει γίνει τοπογράφηση για την ακρόπολη της Εργάνης.

ΠτΘ: Ονειρεύεστε μια συνολική διαδρομή, που θα επιτρέπει στον επισκέπτη να ξεκινά από τις ακροπόλεις και να κατηφορίζει προς τη ρωμαϊκή αγορά;

Ν.Κ.: Θέλει πολύ δρόμο. Έγιναν τα πρώτα βήματα και ήδη είναι εμφανή. Το κομμάτι της ρωμαϊκής αγοράς κόβεται στη μέση από το δρόμο που κατεβαίνει στο λιμάνι. Υπάρχει η σκέψη ο δρόμος να κατεβαίνει από άλλο σημείο. Υπάρχουν διέξοδοι για να μπορούμε να έχουμε την ενοποίηση των χώρων. Ελπίζουμε ότι θα γίνει μέχρι το 2006.

ΠτΘ: Πότε θα συνεχίσετε τις ανασκαφές;

Ν.Κ.: Αν ο καιρός είναι καλός ενδέχεται να ξαναπάμε τον Σεπτέμβρη, να συνεχίσουμε βόρεια και να δούμε το κομμάτι του δρόμου. Προφανώς συνεχίζεται, δεν είναι δυνατόν να σταματά στα 4 μέτρα. Θα κάνουμε μια έρευνα στο άσκαφτο κομμάτι του πρόπυλου, αλλά θα εξαρτηθεί από τον καιρό.

ΠτΘ: Είστε ικανοποιημένη από τη ροή χρηματοδότησης;

Ν.Κ.: Προχωράει μια χαρά. Σύμφωνα με το τεχνικό δελτίο που υποβάλαμε στην περιφέρεια γίνονται οι εργασίες και η ροή της χρηματοδότησης ακολουθεί τα βήματά μας. Είμαστε όλοι τυπικοί σ’ αυτά που γράψαμε στο δελτίο.

ΠτΘ: Πού φυλάσσονται τα ευρήματα;

Ν.Κ.: Μαζεύονται και φυλάσσονται στην αρχαιολογική συλλογή της Μαρώνειας, που στεγάζεται στο ισόγειο του δημοτικού σχολείου. Κάποια ευρήματα, όπως τα νομίσματα συντηρούνται στο εργαστήριο του αρχαιολογικού μουσείου Κομοτηνής. Εδώ τα μελετάμε, τα φωτογραφίζουμε. Στην εκεί συλλογή μένουν τα βαριά, όπως είναι τα μαρμάρινα.

Δύσκολες οι απαλλοτριώσεις

ΠτΘ: κ. Κοκκοτάκη, ποια η σπουδαιότητα των ανασκαφών;

N.K.: Είναι πολύ σημαντική για τη Μαρώνεια. Η έρευνα στη Θράκη άρχισε πολύ αργά, συστηματικά την τελευταία τριακονταετία. Η Μαρώνεια είναι ένας τεράστιος αρχαιολογικός χώρος, είναι όλος ιδιοκτησίες κι αυτό δυσκολεύει την ανασκαφή. Πρέπει να βρεθεί κάτι τυχαία για να ξεκινήσει η έρευνα. Διαφορετικά πώς θα γίνουν τομές;

ΠτΘ: Στο χώρο κοντά στο λιμάνι θα συνεχίσετε τις ανασκαφές στα ήδη απαλλοτριωμένα;

Ν.Κ.: Ναι, είναι γύρω από αυτή την ανασκαφή που κάνουμε τώρα.

ΠτΘ: Πόσο εύκολο είναι να προχωρήσετε στις απαλλοτριώσεις, αν διαπιστωθεί σπουδαιότητα στα ευρήματα;

Ν.Κ.: Το υπουργείο Πολιτισμού είναι πλέον αρκετά φειδωλό σε απαλλοτριώσεις.

ΠτΘ: Για οικονομικούς λόγους ή για να μην δημιουργείται πρόβλημα στην τοπική κοινωνία;

Ν.Κ.: Και για τους δύο λόγους. Προς το παρόν συνεχίζουμε στα ήδη απαλλοτριωμένα και βλέπουμε.

ΠτΘ: Άρα για το λιμάνι δεν υπάρχει πρόβλεψη;

Ν.Κ.: Στο λιμάνι, κάτω- κάτω δεν μπορούμε να κατεβούμε. Μόνο αν βρεθεί κάτι εξαιρετικής σημασίας.

ΠτΘ: Έχετε επικοινωνία με τους ψαράδες, σε περίπτωση που ανακαλύψουν κάτι;

Ν.Κ.: Ο λιμενοβραχίονας των κλασσικών χρόνων φαίνεται λίγο μέσα από τον σύγχρονο, όταν κατεβαίνουν τα νερά. Ένα κομμάτι του σύγχρονου χτίστηκε πάνω στον παλιό. Στο λιμάνι δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να βρεθεί. Δεν ξέρω πώς μπορεί να ήταν η διαμόρφωση στην αρχαιότητα, γιατί έχουν γίνει πολλές επιχώσεις. Στο πρόπυλο, το οποίο βρίσκεται στα 8-9 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, όταν έγινε η ανασκαφή το 1973-4 έκαναν μια τομή στο δάπεδό του και προχώρησαν τρία μέτρα – όπως βλέπω στο αρχαιολογικό δελτίο που γράφει ο ανασκαφέας Βαγγέλης Πεντάζος- κι ακόμη έβρισκαν κεραμική ελληνιστικών χρόνων. Αυτό σημαίνει ότι η τότε επιφάνεια ήταν πολύ βαθύτερα, ενώ τώρα έχει ανεβεί.

Στα βυζαντινά χρόνια η πόλη μαζεύτηκε στον Άγιο Χαράλαμπο, συρρικνώθηκε, δεν είχε την έκταση της αρχαίας πόλης. Στον Άγιο Χαράλαμπο τα βυζαντινά είναι επιφανειακά. Όπου και να σκαλίσεις πέφτεις σε τοίχο. Τα κτίσματα, τα σπιτάκια που υπάρχουν, πατάνε πάνω σε αρχαία.

Όταν έγινε το λιμάνι, έγιναν κάποιες αποχωματώσεις έβγαλαν τάφους βυζαντινούς, φαίνονται. Μία από τις ταβέρνες πατάει πάνω σ’ ένα κομμάτι του βυζαντινού τοίχους. Η ζωή συνεχιζόταν κι όταν έβλεπαν τοίχους πατούσαν επάνω τους. Στην άλλη ταβέρνα, από την άλλη πλευρά του λιμανιού έχει βρεθεί βυζαντινό λουτρό.

ΠτΘ: Είναι πολύ δύσκολο επομένως να μιλήσουμε για ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων. Μόνο αν αποφασιστεί από το υπουργείο Πολιτισμού να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στον αρχαιολογικό χαρακτήρα της Μαρώνειας και αντιμετωπιστεί ως μία από τις σημαντικότερες περιοχές στην Ελλάδα.

Ν.Κ.: Μόνο αν υπάρξει πολιτική βούληση και αποφασιστεί να απαλλοτριωθεί όλος ο Άγιος Χαράλαμπος για να γίνει αρχαιολογικό πάρκο. Υπάρχουν και οι μελλοντικές γενιές των αρχαιολόγων που θέλω να πιστεύω ότι θα το απολαύσουν.

Εννοείται ότι θα δημιουργηθούν και οι απαραίτητες υποδομές, με αναψυκτήριο, περίπτερα, ένα συνολικό σχεδιασμό.

ΠτΘ: Η σπουδαιότητα των υπαρχόντων και των εν δυνάμει ευρημάτων στη Μαρώνεια θα δικαιολογούσε μια τέτοια κίνηση;

Ν.Κ.: Ναι. Η Μαρώνεια ήταν μια πολύ σπουδαία πόλη στην αρχαιότητα. Πρέπει να είχε πάρα πολλά κτίρια σημαντικά, ωραία και μεγάλα. Κοντά στο λιμάνι η πόλη πρέπει να ήταν ιδιαίτερα όμορφη. Επιπλέον έχει και φυσική ομορφιά που συνδυάζεται εξαιρετικά με τις αρχαιότητες.

ΠτΘ: κυρία Κοκκοτάκη, σας ευχαριστώ πολύ.

Ν.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.