Απο τη στηριξη της «επαρχιας» το 1952…στην αγνοηση της το 2003

Από το 1952…

Η ανάπτυξη και στήριξη τής επαρχιακής βιομηχανίας, είτε ως μοχλός οικονομικής ενδυνάμωσης τής περιφέρειας τής χώρας είτε ως αντίβαρο στην «απειλητικά» διογκούμενη εκβιομηχάνιση τής Αττικής και τής Θεσσαλονίκης, υπήρξε, για δεκαετίες, ζητούμενο από τον Έλληνα νομοθέτη. Αυτό γινόταν, αφενός υπό την πίεση των (κατά περιόδους κρίσεων) εμφανιζόμενων «εθνικών κινδύνων» για τις ακριτικές περιοχές και αφετέρου κάτω από το βάρος τής αναγκαιότητας να συγκρατηθούν οι ισχυρές τάσεις «καθόδου» των επαρχιωτών στις δύο μεγαλουπόλεις.

Η διαμόρφωση κάποιων προϋποθέσεων για την προστασία των παλιών και τη δημιουργία νέων βιομηχανικών θέσεων εργασίας στα χωριά της Ελλάδας ξεκίνησε μεταπολεμικά το 1952 με το Νόμο 2176 «υπέρ της αναπτύξεως της επαρχίας» ο οποίος περιελάμβανε σοβαρές φορολογικές ελαφρύνσεις, χωρίς ημερομηνία λήξεως, για τις επιχειρήσεις της περιφέρειας. Η πολιτική αυτή συνεχίστηκε μέχρι το 1976 με ενδιάμεσο «σταθμό» το 1971 και το Νόμο 1080 για την προστασία των ελληνικών βιομηχανικών προϊόντων από τον ανταγωνισμό με τα ξένα με μια σειρά μέτρων, όπως οι δασμοί των εισαγωγών και η επιδότηση των εξαγωγών.

Τα μέτρα αυτά, ωστόσο, αποδείχθηκαν ανεπαρκή για την ανάπτυξη εύρωστης βιομηχανίας στην επαρχία. Ωφέλησαν όμως τα μεγάλα αστικά κέντρα, αφού σ’ αυτά έβρισκαν οι επενδυτές συσσωρευμένους τους παράγοντες που μπορούν να εξασφαλίσουν ανταγωνιστικότητα: εργατικό δυναμικό, λιμάνια και μεταφορές γενικότερα, ύπαρξη αγοράς, κέντρα λήψης αποφάσεων και υπηρεσίες.

Η επαρχία και δη η Θράκη, μια περιοχή υποβαθμισμένη αναπτυξιακά και ευαίσθητη εθνικά, ήταν η τελευταία που μπορούσε να προσελκύσει το επενδυτικό ενδιαφέρον τής εποχής! Η ιδιωτική πρωτοβουλία, άλλωστε, έχει το ίδιον να ευδοκιμεί σε «εδάφη» πεδινά, εύφορα και με προοπτική… Όχι άγονα ή παραμελημένα…

Από το 1976…

Το 1976 το ελληνικό κράτος επιχειρώντας να «θωρακίσει» την ακριτική Θράκη – όντας σε μια εποχή που η έννοια τής εθνικής θωράκισης «φλερτάριζε» με την οικονομική και αναπτυξιακή της διάσταση – θεσπίζει τον πρώτο Αναπτυξιακό Νόμο, τον περίφημο 289 ο οποίος φέρνει από την Αθήνα στην περιοχή τούς «Κολόμβους» τής σημερινής επενδυτικής δραστηριότητας. Ο Νόμος αυτός ενισχύεται με τον 849 τού ’78. Οι «εισαγόμενοι» επιχειρηματίες στήνουν εδώ τα εργοστάσιά τους εκμεταλλευόμενοι τα οικονομικά κίνητρα που τους παρέχονται: επιδότηση για την επένδυση, επιδότηση 40% για τα κτηριακά, επιδότηση για τον τζίρο, επιδότηση για τις εξαγωγές τους, χαμηλότοκα ή και άτοκα επενδυτικά δάνεια, μειωμένες 50% ασφαλιστικές εισφορές… Οι αναπτυξιακές υποδομές λείπουν, το ανθρωπογενές περιβάλλον υστερεί σε σύγκριση με αυτό τού κέντρου, τα κίνητρα όμως πιάνουν τόπο.

Το 1982 έρχεται ο Αναπτυξιακός Νόμος 1262 που διατηρεί, απ’ όλα τα προηγούμενα, μόνον τα επενδυτικά κίνητρα, αλλά ενισχυμένα.

Στη δεκαετία που μεσολαβεί, η επιδότηση τού λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων, που αποτελεί μια σημαντική υποστήριξη τής ύπαρξης και ανταγωνιστικότητάς τους, γνωρίζει… σκαμπανεβάσματα σε βαθμό που το κίνητρο να θεωρείται ασταθές. Την ίδια χρονική περίοδο εισάγεται ο Φ.Π.Α., ενιαίος για όλη την ελληνική επικράτεια, και όταν αποφασίζεται η μείωσή του, αυτή αφορά στα ακριτικά νησιά του Αιγαίου, αλλά όχι στη Θράκη. Ένα Προεδρικό Διάταγμα κάνει την εμφάνισή του το 1984, για να απαγορεύσει (!) την ίδρυση και εγκατάσταση βιομηχανιών στην Αττική. Η απόπειρα για προστασία της επαρχίας «δια της εις άτοπον απαγωγής», εν όψει των αναμενόμενων συνεπειών τού ενιαίου ΦΠΑ, δεν τελεσφορεί στην πράξη. Σύμφωνα με στοιχεία τού Υπουργείου Βιομηχανίας, την χρονική περίοδο από το 1987 που ισχύει ο νέος φόρος και για μια πενταετία, στην Αττική αδειοδοτούνται οκτώ χιλιάδες περίπου επενδύσεις από τις 12μιση χιλιάδες όλης της χώρας, ενώ στη Θράκη μόλις 195!

Το 1990 ψηφίζεται ο Αναπτυξιακός Νόμος 1892. Η Θράκη χαίρει αυξημένων κινήτρων. Αρκεί να αναφέρουμε ότι η κρατική επιχορήγηση φθάνει το 62% τής επένδυσης όταν αυτή γίνεται σε ΒΙΠΕ και το 72% όταν πρόκειται για μετεγκατάσταση. Επιδοτούνται τα κεφάλαια κίνησης και η εργασία με υψηλό ποσοστό. Η… «ευφορία» διαρκεί μέχρι το 1996 οπότε και δοκιμάζεται σκληρά το κίνητρο της επιδότησης εργασίας ενώ στο μεταξύ συζητείται αναθεώρηση τού Νόμου – ο οποίος κατά… σύμπτωση είναι αυτός που συγκεντρώνει όχι μόνον πάρα πολλές υπαγωγές αλλά και πολλές ανακλήσεις επενδυτικών αδειών! Σύμφωνα με στοιχεία των ίδιων των Βιομηχάνων τής Θράκης, από τις 1287 υπαγωγές επενδυτικών σχεδίων στον Αναπτυξιακό, μόνον 480 ολοκληρώθηκαν ενώ τουλάχιστον 100 ανακλήθηκαν και για 800 εκκρεμεί η ολοκλήρωσή τους.

Στο σήμερα…

Ο νέος Νόμος 2601, που έρχεται το 1998, ανατρέπει τις προσδοκίες για άρση των αδυναμιών που εμφάνιζε στην εφαρμογή του ο προηγούμενος. Επιπροσθέτως, θέτει τέτοιους όρους επιχορήγησης που προκαλούν σχεδόν «πανικό» στους επενδυτές… Επιχειρείται το «πάντρεμα» της κρατικής ενίσχυσης με τις θέσεις εργασίας που δημιουργεί η επένδυση: δεκαπέντε εκατομμύρια το ανώτερο για κάθε μία από τις υποσχόμενες θέσεις. Και επιπλέον, θέτει ως όριο… ενηλικίωσης των επιχειρήσεων την πενταετία από τη «γέννησή» τους, με την παρέλευση μάλιστα του οποίου κατατάσσονται αυτόματα στις «παλιές» οι οποίες στερούνται του δικαιώματος επιχορήγησης για επενδύσεις εκσυγχρονισμού! Στη δημιουργία δε των νέων επιχειρήσεων συνεισφέρει με μόνον 40% επί τού κόστους. Το πείραμα να ενσωματωθεί στο νέο Νόμο και αυτόνομη ελεγκτική λειτουργία (εκτός από την αναπτυξιακή) προκειμένου να είναι …μετρήσιμες οι προθέσεις των επενδυτών, αποτυχαίνει δραματικά ελλείψει σοβαρών μηχανισμών άσκησης ελέγχου – «αχίλλειος πτέρνα» και του Ν1892, αλλά και πάγιο αίτημα των κοινωνικών φορέων της Θράκης που ουδέποτε ικανοποιήθηκε.

Το… τοπίο αρχίζει να χάνει και πάλι την ελκυστικότητά του: τα επενδυτικά σχέδια που κατατίθενται για έγκριση είναι στην πλειονότητά τους μικρά. Από την έναρξη ισχύος τού 2601 μέχρι και τα μέσα του 2002 είχαν εγκριθεί από τη Γνωμοδοτική Επιτροπή τής Περιφέρειας 163 σχέδια συνολικού ύψους 48 δισεκατομμυρίων και είχαν ολοκληρωθεί τα 43. Αριθμός μικρός αν το συγκρίνει κανείς με τα αντίστοιχα μεγέθη τού προηγούμενου Αναπτυξιακού. Σαφή εικόνα του πόσο λίγο συνέβαλε ο 2601 στα αναπτυξιακά πράγματα της περιοχής, αποκομίζει κανείς από τα διαγράμματα που επεξεργάστηκε η Νομαρχία Ξάνθης βάσει στοιχείων της Περιφέρειας ΑΜΘ για το Νομό. Σ’ αυτά, αποτυπώνονται παραστατικά τα επενδυτικά σχέδια σε σχέση με τις θέσεις εργασίας και πάντα σε συγκριτική παρουσίαση με τα αντίστοιχα στοιχεία του Ν1892. Είναι χαρακτηριστικό ότι – βάσει πάντα των επενδυτικών σχεδίων, ο μέσος όρος νέων θέσεων εργασίας εμφανίζει τέτοια απόκλιση από τον ένα Αναπτυξιακό Νόμο στον άλλο, που θα έλεγε κανείς ότι αυτά αφορούν δύο άσχετες μεταξύ τους εποχές και περιοχές!

Η ανησυχία…

Εύλογα, λοιπόν, προκαλείται ανησυχία στους κόλπους των παραγωγικών και κοινωνικών φορέων της Θράκης όταν «διαρρέουν» σε έγκριτες εφημερίδες των Αθηνών τα σχέδια και οι προθέσεις του ΥΠΕΘΟ. «Αν ισχύσουν όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, γίνεται αντιληπτό πως οι δικές μας θέσεις αγνοήθηκαν παντελώς και πως δεν πρόκειται να υπάρξει αντιστροφή της πορείας για τη «βιομηχανία» της περιοχής μας. Οι τροποποιήσεις που προωθεί ο Υπουργός αφορούν τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις των δισεκατομμυρίων. Όχι τα δικά μας μεγέθη», θα δηλώσει στον ΠτΘ ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Ξάνθης Παναγιώτης Ανδρικόπουλος εν αναμονή της επίσημης ενημέρωσης του φορέα από το Υπουργείο. Σχολιάζοντας δε την αντίληψη περί περιφερειακής ανάπτυξης που διαχέει το νομοσχέδιο, σημειώνει ότι «τα λεγόμενα αντικίνητρα δεν έχουν αρθεί από τη Θράκη. Και μόνον το μεταφορικό κόστος να υπολογίσει ένας νέος σοβαρός επενδυτής, είναι βέβαιο πως θα προτιμήσει να στήσει αλλού την επιχείρησή του. Γιατί λοιπόν να κάνει κάποιος το εγχείρημα στη Θράκη και όχι στη Θεσσαλονίκη; Σ’ αυτό το ερώτημα, το ΥΠΕΘΟ απαντά με τα «ΘΑ» των υποδομών, ενεργειακών και μεταφορικών, με τα «ΘΑ» των διανοίξεων προς τη Βουλγαρία για τη δημιουργία ενδοχώρας, με τα «ΘΑ» των σχεδίων επί χάρτου κάθε Κοινοτικού Πακέτου…» για να προσθέσει «πολύ λυπούμε πως, αυτός ο Αναπτυξιακός δεν είναι τίποτε άλλο από ένα κατασκεύασμα που επιτάσσουν άλλες σκοπιμότητες από τις αναπτυξιακές…».

… για το αύριο…

Η Θράκη του σήμερα σαφώς και δεν μοιάζει με τη Θράκη του χθες. Όχι πως έχει «ξεπεράσει» όλα τα αντικίνητρα που την καθιστούσαν ιδιαίτερη, απομακρυσμένη, προβληματική, εν τέλει, περιοχή. Είναι αλήθεια όμως πως βρίσκεται σε μια τροχιά άρσης των μειονεκτημάτων της. Ταυτόχρονα ξανανακαλύπτει το προνόμιο της «ακριτικής» της θέσης. Τα γυρίσματα τής ιστορίας τη θέλουν και πάλι «κόμβο» των αναπτυξιακών εξελίξεων και σταυροδρόμι των πολιτισμών. Ο νέος ρόλος της επιφυλάσσει σε επενδυτές και κράτος μεγάλες προκλήσεις για να ανταποκριθούν.

Αλλά, οι καιροί των «πειραματισμών» και των, έμπλεων ρομαντισμού, οραμάτων και σχεδιασμών, έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Προκαλεί πλέον αγωνία το γεγονός ότι… η υπαρκτή «τροχιά άρσης των μειονεκτημάτων» της στην οποία τελεί, αποδεικνύεται πολύ μακρά, επίπονη και ιδιαιτέρως αργή σε σύγκριση με τις ταχύτητες που επικρατούν στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον και το ότι παρά την κινητικότητα των τελευταίων δεκαετιών, η οικονομική της ανάπτυξη δεν κατέστη ακόμη εφικτό να «διαγραφεί» από τη λίστα των προβλημάτων που την «κυνηγούν»… Τουναντίον.

Το ερώτημα αν ο Αναπτυξιακός Νόμος που θα ισχύσει θα μπορέσει, ακριβώς, να απαντήσει με σοφία – όχι φυσικά στα προβλήματα μιας «επαρχιακής βιομηχανίας» και στις «γκρίνιες» της Θράκης, αλλά – στα προβλήματα τής σύγχρονης επιχειρηματικότητας μέσα στο παγκοσμιοποιημένο οικονομικό περιβάλλον, είναι το κυρίαρχο που διατυπώνεται παντί τρόπω από τους κοινωνικούς φορείς. Στο πλαίσιο αυτό, ο νέος Αναπτυξιακός Νόμος οφείλει, καταρχήν, να αποδεχθεί και να λάβει υπόψιν το χαρακτήρα και το μέγεθος της μέσης ελληνικής βιομηχανίας – βιοτεχνίας που στην παγκόσμια τάξη μεγέθους κατατάσσεται στη «μικρή» (και ελάχιστα στη «μεσαία»), αν πράγματι στοχεύει στην ενίσχυσή της και μέσω αυτής στην αντιμετώπιση της ανεργίας, και να αποδείξει, έργω, το πολιτικό «θεώρημα» περί ύπαρξης «ραχοκοκαλιάς» της εθνικής οικονομίας – την οποία «ραχοκοκαλιά» φαίνεται πως επιλέγει, για άλλη μια φορά, να αγνοεί …

Μαρία Β. Μπόντη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.