Ανδρεας Μητσου: «Οι ηρωες μου ειναι βεβαιοι για την τελικη πτωση»

Ενας Παρατηρητής, ο Σταμάτης Σακελλίων, συναντά τον συγγραφέα Ανδρέα Μήτσου. Μία συνέντευξη, μεσούντος του πολέμου στο Ιράκ, μία συνέντευξη εφ’ όλης περίπου της ύλης. Βραβευμένος τόσο με το κρατικό βραβείο, όσο και με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, ο Ανδρέας Μήτσου καταθέτει έναν λόγο εν πολλοίς ανατρεπτικό.

ΠτΘ: Σε συνέντευξή σας στην «φιλολογική Βραδυνή» σαρκάζετε το σύστημα. Πώς μπορεί να προκύψει κάτι διαφορετικό όταν το σύστημα είναι τόσο καλοδουλεμένο και πνιγηρό;

Α.Μ.: Μικρή τύχη, ο μόνος παράγοντας που, όπως λέω στην ίδια συνέντευξη, μεταλλάσσει κάπως τα πράγματα είναι ο παράγοντας της τυχαιότητας. Σ’ αυτό το χυδαία δομημένο σύστημα είναι δυνατόν από μια ειρωνεία, από έναν σαρκασμό μιας δικαιοσύνης, μιας δίκης, ας το πω θείας δίκης, να τους χαλάει το σύστημα. Και είναι δυνατόν κάπου να μην είναι τόσο συντονισμένα και άψογα οι μηχανισμοί μεταξύ τους και να προκύπτει κάποιος Δον Κιχώτης, κάποιος καλλιτέχνης, ο οποίος θα πρέπει πάντως ή να βάλει την ουρά του στα σκέλη ή να βγει αργά ή γρήγορα στο περιθώριο.

ΠτΘ: Δεν είναι καθόλου παρήγορο αυτό. Γιατί όταν μιλάμε για την τυχαιότητα σχετικά με την λογοτεχνική αναγνώριση κάποιου τότε μιλάμε για πιθανότητες προπό.

Α.Μ.: Λυπάμαι που το λέω, είναι χυδαίο και τόσο απόλυτο που να με καθιστά αντιπαθή, αλλοπαρμένο. Πολύ περισσότερο που έχω 20 τόσα χρόνια, τουλάχιστον 22 χρόνια που βγάζω βιβλία και περισσότερα χρόνια που ασχολούμαι, που βρίσκομαι σ’ αυτό το χώρο. Όμως και πάλι λόγω του παράγοντα της τυχαιότητας πιστεύω, εγώ έχω τιμηθεί με ένα κρατικό βραβείο λογοτεχνίας και με βραβείο γραμμάτων της Ακαδημίας Αθηνών φέτος και μάλιστα έχουν ανακοινώσει όλα τα βιβλία μου στην τελική κρίση του Κρατικού Βραβείου. Άρα δηλαδή το σύστημα έχει τρύπες. Στην τελεσίδικη εκδοχή θα πληρώσεις όταν αναδειχθείς έξω από τις προδιαγραφές αυτών των μεταπρατών.

ΠτΘ: Επομένως, ό,τι ορίζουμε ως πολιτιστική δημιουργία δεν είναι τίποτε άλλο παρά από την παραγωγή ενός προϊόντος που καθορίζεται από κάποια κανάλια

Α.Μ.: Φοβάμαι ότι θα είμαι εντελώς σύμφωνος με αυτό που λέτε. Όσο λυπηρό και αν είναι.

ΠτΘ: Τα τελευταία χρόνια η αγορά κατακλύζεται από μυθιστορήματα και μάλιστα νέων σε ηλικία συγγραφέων. Εγώ πίστευα ότι το μυθιστόρημα είναι ένα είδος που ο συγγραφέας καταπιάνεται με αυτό όταν βρίσκεται στην ωριμότητά του…

Α.Μ.: Είναι πολύ εύκολο να βγάλεις μυθιστόρημα πια, γιατί δεν είναι το ζητούμενο το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, αλλά η εμπορικότητα. Ένα βιβλίο «εύκολο αποφέρει κέρδη στον εκδότη. Αντίθετα ένα βιβλίο, το οποίο έχει καλλιτεχνικές φιλοδοξίες, δεν προσφέρει, διότι απευθύνεται στον υποψιασμένο αναγνώστη. Όταν προσπαθείς να ανατρέψεις και να μετασχηματίσεις την πραγματικότητα δίνοντας μια εναλλακτική λύση παρηγοριάς, δίνοντας μια άλλη προοπτική εσώτερης καταφυγής ούτε το σύστημα βολεύει ούτε τους εκδότες ούτε τον εύκολο αναγνώστη.

ΠτΘ: Δηλαδή μιλάμε με τηλεοπτικούς όρους;

Α.Μ.: Είναι ακριβώς το τηλεοπτικό μυθιστόρημα, η μαζική παραγωγή, είναι ακριβώς η χυδαία παραγωγή, είναι η παραλογοτεχνία, η ροζ λογοτεχνία, τη λένε λάιτ λογοτεχνία ή σύγχρονη, μεταμοντέρνα. Καλύπτονται πίσω από τον όρο για να καταστρέψουν ακόμα και τη γλώσσα. Υπάρχει μια απέραντη ευκολία στη λογοτεχνία, η οποία πια δεν είναι καν λογοτεχνία, όπως καταλαβαίνετε.

ΠτΘ: Μιλάμε για τον ελληνικό χώρο;

Α.Μ.: Για τον ελληνικό χώρο, έχουμε όμως μια βάσιμη υπόνοια ότι είναι ευρύτερο, πίστη ότι είναι ευρύτερη αυτή η διαπίστωση. Βεβαίως επειδή υπάρχει ένα καλύτερο μπακγράουντ, μια καλύτερη προοπτική παιδευτική, έχει άλλη παράδοση η Ευρώπη, υπάρχουν πιο διαβασμένοι άνθρωποι, περνάνε και αρκετά καλά βιβλία αλλά τα κορυφαία βιβλία που βλέπουμε δεν περνάνε. Όντας προσκεκλημένος στη Διεθνή Έκθεση της Φρανκφούρτης πέρσι μαζί με ορισμένους άλλους Έλληνες συγγραφείς, είδα τι βιβλία περνάνε στην Γερμανία και τι βιβλία δοξάζανε οι Γερμανοί. Μεγάλοι ηθοποιοί Γερμανοί να βλέπεις να διαβάζουν βιβλία τα οποία είναι αυτό που λέμε λάιτ, μαζικής παραγωγής!

ΠτΘ: Οι ήρωές σας είναι μάλλον αντιήρωες. Είναι σκοτεινά πρόσωπα, μου θυμίζουν λίγο τον Πόε. Δεν έχουν δυνατότητα διαφυγής…

Α.Μ.: Είναι πολύ νόστιμη και καίρια η παρατήρηση. Όντως απόλυτα ισχύει αυτό, είναι αντιήρωες, πασχίζουν να διαφύγουν μέσα σ’ ένα στημένο παιχνίδι και συντρίβονται στην απόπειρα διαφυγής. Απλώς προσπαθούν όσο κάνουν παιχνίδι να διακωμωδήσουν την πραγματικότητα. Είναι βέβαιοι για την τελεσίδικη πτώση.

ΠτΘ: Τι φταίει και δεν έχουμε τους άλλους ήρωες;

Α.Μ.: Νομίζω ότι θα ήταν ευτύχημα να αντλεί κανείς από μέσα του καλοσύνη και πρωτογενή αθωότητα. Έχουμε χάσει αυτή την αθωότητα, πάσχοντες άνθρωποι είμαστε και πάσχουσα είναι η πραγματικότητα και ίσως απέλπιδα η προσπάθειά μας και πιθανώς υβριστική. Ο Καμί έλεγε «η αρχή της γνώσης, η αρχή της σήψης». Ίσως ο δημιουργός προσπαθεί να βρει την αιτία των πραγμάτων απαρνούμενος την αθωότητα, ίσως να διαπράττει μια ύβρη μ’ αυτόν τον τρόπο και προφανώς έρχεται η τιμωρία με μια γνώση, η οποία είναι απελπιστική γνώστη. Ο καρπός της γνώσης είναι ο καρπός της μιζέριας.

ΠτΘ: Ο καρπός της γνώσης ο καρπός της μιζέριας. Θεολογική χροιά έχει αυτή η φράση, κυρίως παλαιοδιαθηκική…

Α.Μ.: Υπάρχει και η έννοια της αμαρτίας, υπάρχει μέσα και η έννοια της αρχαιοελληνικής ύβρεως, η οποία φαίνεται σε όλη τη θεολογική οπτική. Γι’ αυτό η θεολογία διαβάζεται με την έννοια της σεμνότητας και της ταπεινοσύνης, που είναι υπέρτατες έννοιες. Όχι ως απαξίωση των πραγμάτων, αλλά ως βαθύτερη καταξίωση, ως συνάντηση του πρωταρχικού εαυτού, του αιώνια αθώου εαυτού. Και η έννοια της αμαρτίας είναι υπέροχη έννοια, μην κοιτάτε που έχει ιδεοποιηθεί από την παραθεολογία – κατά την αντιστοιχία της παραλογοτεχνίας. Η έννοια της αμαρτίας είναι η επαφή με την βαθύτερη αιτία των πραγμάτων και η προσπάθεια απαλλαγής από το φορτίο, είναι μια προσπάθεια θέωσης, εξ ου και το «άνω θρώσκω» που λένε ότι είναι η ετυμολογία της λέξης «άνθρωπος». Αναπηδά προς τα πάνω ή κοιτάει προς τα πάνω, αυτό και μόνο είναι μια ύβρις απέναντι σε μια θεότητα, σε μια υπέρτατη δύναμη, άσχετα αν δεν υπάρχει μέσα του ή με άλλους θεολογικούς όρους βρίσκεται εκτός.

ΠτΘ: Ένας συγγραφέας είχε πει ότι μετά το Ολοκαύτωμα δεν αξίζει να γράφεις τίποτα. Σήμερα γίνεται ένας πόλεμος. Ισχύει η απόφανση αυτή;

Α.Μ.: Η πραγματικότητα είναι πάντα αποτρόπαια. Ο πόλεμος αυτός είναι μια εικόνα αυτής της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, ας το πω με πολιτικούς όρους. Εμείς κάνουμε σαν τον Σολωμό που καθόταν στη Ζάκυνθο εκτός δράσης, ασφαλής παρατηρητής, κατά την αριστοκρατική-παρμενίδια εκδοχή του καλλιτέχνη, και έλεγε «βάστα καημένο Μεσολόγγι». Έτσι λέμε και εμείς «βάστα καημένη Βαγδάτη». Δεν μπορούμε να γίνουμε άνθρωποι της δράσης, δεν έχουμε το τσαγανό, δεν μπορούμε να φτάσουμε τόσο κοντά στην πράξη. Πάντως γράφει κανείς για να μεταλλάξει στο μέτρο των δικών του ορίων, την πραγματικότητα δηλαδή. Με πνίγει η στεναχώρια για το ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα απέναντι σε μια βαρβαρότητα. Δίνω μια άλλη οπτική πραγματικότητα, δίνω έναν άλλο ουσιώδη χρόνο, ως πρόθεση τουλάχιστον.

ΠτΘ: Έβλεπα την τελετή των Όσκαρ. Μόνο ένας μίλησε εναντίον του πολέμου…

Α.Μ.: Αν εννοείτε ότι έχουμε σιωπήσει οι καλλιτέχνες, θα σας έλεγα πως από τη μια δεν υπάρχουν μεγέθη μεγάλα καλλιτεχνών, δεν τα αφήνουν να αναδειχθούν διότι δεν τους βολεύει. Από την άλλη, ο ίδιος ο αστικός πολιτισμός έχει πια φτάσει σε τέτοιο σημείο κατάπτωσης, ώστε να μην θεωρεί έναν δημιουργό, έναν καλλιτέχνη ως αξιολογική μονάδα.

ΠτΘ: Ανήκω σε μια γενιά που μεγάλωσε είτε στο δρόμο είτε με το χαρτί και τα βιβλία, αλλά όχι με εικόνα. Σήμερα για αυτή τη γενιά της εικόνας υπάρχει επιστροφή;

Α.Μ.: Ίσως να τελειώνει το παιχνίδι, ίσως δηλαδή σε σύντομο χρόνο να τελειώσει αυτή η εικονική πραγματικότητα, ίσως να ξαναφανεί η έννοια του βιώματος και της πραγματικής ζωής, ίσως να μοιραστεί ο κόσμος στους εικονικούς και στους βιωματικούς. Ίσως να ξαναπαιχτεί το παιχνίδι μεταξύ ανθρώπων και απεικασμάτων ανθρώπων, ίσως να γίνει πολύ πιο χοντρή η διαμάχη. Ό,τι μπορούμε κάνουμε για τα δικά μας παιδιά και τα παιδιά του κόσμου, αφού είμαστε και δάσκαλοι του κόσμου. Ίσως να τους φέρουμε σε επαφή, όπως το λέει ο Σικελιανός σε εκείνο το ωραίο ποίημα, που «βαθιά και από το πηχτό αστρόφως λέει κρυμμένος αετός με περιμένει εκεί όπου ο θείος αρχίζει ζόφος, ο πρώτος μου εαυτός». Ίσως δηλαδή να μπορέσουν τα νέα παιδιά να έρθουν σε επαφή με τον πρώτο τους εαυτό και να διεκδικήσουν και πολιτικό λόγο ύπαρξης. Δεν ξέρω αν ο μόνος τρόπος είναι η λεγόμενη «τρομοκρατία», ο μόνος τρόπος αντίστασης πια, πολιτικά πάντως δεν βλέπω διέξοδο, παρά μόνο την άρθρωση ατομικού ή προσωπικού λόγου.

ΠτΘ: «Κι ο λαός άφεριμ μυαλό κουκούτσι από τον καφενέ στην πόλη πάει του ναργιλέ κρατώντας το μαρκούτσι», λέει ο Παλαμάς ειρωνευόμενος…

Α.Μ.: Μας είχαν μάθει να λατρεύουμε την έννοια της μάζας και του λαού και «άθλια η μάζα», λέει ο Καρυωτάκης σε έναν στίχο. Εκεί τη φτάσαν τη μάζα, είναι τηλεοπτική μάζα. Βέβαια από όλα αυτά που λέμε προκύπτει μια περιφρόνηση, πρέπει όμως να βγαίνει αυτή η περιφρόνηση γιατί είναι πόλος αντίστασης, δεν μπορεί ο καθείς να είναι και αξιόλογος παράγοντας. Ας πούμε τον λόγο μας και ας φανούμε γραφικοί. «Η έννοια της γραφικότητας έχει και την γοητεία του ότι δημιουργείς θέαμα και παράσταση», όπως λέει και ο Γκόφμαν.

ΠτΘ: Είπατε «παράσταση». Λοιπόν, κρατικά βραβεία, βραβεία ακαδημίας, προικοδοτούν τον συγγραφέα ή είναι ένα στοιχείου του σταρ σύστεμ;

Α.Μ.: Δεν λειτουργούν ως σταρ σύστεμ, παρόλο που θα υπήρχε η πρόθεση διότι είναι εκπεπτωκότα πράγματα, είναι πράγματα που έχουν πέσει, που εκφράζουν προηγούμενες γενιές και παρόλα ταύτα δημιουργούν στον ίδιο τον δημιουργό, ας τον πω έτσι, ένα υπερέγκο, που έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του, βλέπει το μάταιο του πράγματος και ίσως να γίνεται πιο σεμνός και πιο σοφός. Αν είναι τόσο ανάλαφρος και κακός καλλιτέχνης, θα τα θεωρήσει αυταξίες επειδή τον βολεύουν σε μια προσωπική στιγμή, βολεύουν την καθημερινότητά του, τον οδηγούν πιο γρήγορα στην καταστροφή. Αν όμως τον βοηθάνε σε μια συνείδηση ευθύνης και επαφής με τον εαυτό του, πιστεύουμε ότι είναι καλό. Πάντως γενικά είναι παλιάς γενιάς εχέγγυα.

ΠτΘ: Υπάρχουν ασυνέχειες, λοιπόν. Και φιλολογικές και πολιτισμικές. Πώς θα τα γεφυρώσουμε τα πράγματα, τα διεστώτα;

Α.Μ.: Υπήρχε αυτή η ανθρωπιστική αντίληψη του κόσμου μέσα στην οποία εντάσσονταν και η πολιτική και η δράση. Ας πούμε, εάν δεις την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος και του αντίθετου, της λεγόμενης αντίδρασης, θα δεις ότι ο χώρος που τους έδενε ήταν πολιτιστικός, παιζότανε άλλοι πολιτισμοί, ήταν ιδεολογικό, βαθύτερα ιδεολογικό το πρόβλημα, ήταν φιλοσοφικό το πρόβλημα, η σύγκρουση είχε αισθητικό ζητούμενο. Τώρα πια είναι μια γενιά που πέρασε, μια γενιά που αναζητούσε τον ανθρωπισμό και είναι η γενιά των αμερικάνων στην Βαγδάτη, που είναι η γενιά η σύγχρονη. Τα παιδιά στο σχολείο που ήμουν τη μια μέρα κατέβηκαν στη διαδήλωση έξαλλοι κατά των αμερικανών και την άλλη μέρα στο σχολείο μου δέχθηκαν ένα σχολείο αμερικάνων, χαβαλεδιάζοντας μαζί τους, με παιδιά που ήταν 17-18 χρονών, τα οποία ήταν εν δυνάμει αυριανοί στρατιώτες.

ΠτΘ: Ναι, αυτά τα παιδιά είναι η άλλη Αμερική…

Α.Μ.: Αυτό θα μπορούσε να ειπωθεί αλλά εμείς την πλάθουμε, δεν υπάρχει άλλη Αμερική που διαδηλώνει, είναι πολύ μικρή η Αμερική που διαδηλώνει, πολύ μικρή η Αμερική που είναι στους δρόμους. Είμαι απαισιόδοξος, λυπάμαι, αλλά είναι πολύ μικρή η αντίδραση σε σχέση με τη βία που επικρατεί.

ΠτΘ: Το πρόβλημα της φόρμας στη γραφή δεν είναι τυραννία;

Α.Μ.: Είναι τεράστιο το πρόβλημα, πιστεύω ότι ο δημιουργός σημαίνει νέα φόρμα. Το καλλιτεχνικό έργο είναι θέμα ύφους και μόνο ύφους, δεν είναι θέμα περιεχομένου. Επομένως, κάθε μία ιστορία απαιτεί τη δική της φόρμα. Ένα κινηματογραφικό έργο που βλέπεις καταξιώνεται μόνο από τη φόρμα, η οποία έχει μια νομοτέλεια. Καταδηλώνει διεργασίες κρύφιες και υπαινικτικές, είναι η έκφραση μιας εσώτερης αγωνίας. Νομίζω ότι ο δημιουργός καταξιώνεται μόνο με τη μορφή. Βλέπεις έναν άνθρωπο που περπατάει και πέφτει. Κάποιος μπορεί να μιλήσει για τη μπανάνα, για κάποιον που έριξε τη μπανάνα, να ξεκινήσει την ιστορία με αυτόν που έριξε τη μπανάνα και να την κλείσει με αυτόν και ένας άλλος μπορεί να μας πει πόσο δυστυχής ήταν αυτός, του έτυχε και το πάτημα της μπανάνας, έσπασε και το πόδι του και έγινε μαντάρα. Η οπτική, το πώς θα αναδειχθεί αυτό, έχει να κάνει με μια βαθύτερη αναζήτηση της οπτικής γωνίας, δηλαδή της μορφής.

ΠτΘ: Ναι π.χ. ο Προυστ μένει γιατί κατέθεσε αυτή τη γραφή, αυτή τη φόρμα…

Α.Μ.: Ακόμα και οι καθαροί ρεαλιστές έχουν μια οπτική αφηγηματική που ανατρέπει την αναπαραστατική λογική. Δηλαδή καλλιτεχνικό έργο δεν σημαίνει πραγματικότητα, δεν σημαίνει αναπαράσταση, σημαίνει δημιουργία μιας άλλης πραγματικότητας. Για μένα δηλαδή είναι σαφές αυτό.

ΠτΘ: Παίρνεις αφορμές από τη πραγματικότητα και δημιουργείς…

Α.Μ.: Δηλαδή το αληθινό πείθει, το έργο τέχνης πείθει για την αλήθεια του, αλλιώς ένας που σκότωσε θα μπορούσε να πει, θα σου πω την ιστορία μου και θα ‘ναι αληθινή, αφού ήδη έχω σκοτώσει, έχω καταθέσει και την πράξη. Με τίποτα δεν μπορεί αυτό που θα πει να είναι πραγματικό. Εκτός και αν έχει μια καλλιτεχνική προσέγγιση του πράγματος. Φτάνει δηλαδή σε απόλυτη επαφή με την πράξη που έκανε και με τον βαθύτερο εαυτό του.

ΠτΘ: Γιατί είναι ανίσχυρα τα ψεύδη του Ορέστη Χαλκιόπουλου;

Α.Μ.: Όλα τα ψεύδη είναι ανίσχυρα όταν αποκαλυφθούν. Αλλά πιστεύω στην αναγκαιότητα των ψευδών, ζούμε για τα ψεύδη, ζούμε για να εξαπατούμε και να εξαπατούμαστε. Μόνο μέσα στην απάτη και στην εξαπάτηση που κάνει ο καλλιτέχνης στον αναγνώστη του, αλλά και ο πραγματικός καλλιτέχνης στην ίδια την ζωή επιβιώνουμε. Το ψέμα είναι συστατικό στοιχείο της αλήθειας και αναγκαίο. Η αλήθεια από μόνη της είναι μια απέραντα βαρετή και ανιαρή υπόθεση.

ΠτΘ: Αν εγώ ως αναγνώστης συμμετέχω στο ψέμα και στην απάτη του συγγραφέα τότε γιατί πολλές φορές λέω ότι αυτός δεν ήταν τίμιος;

Α.Μ.: Ίσως να θέλουν και μια εξιδανικευμένη μορφή του προσώπου του συγγραφέα, το οποίο είναι άσχετο. Ο Στόλαϊντ έλεγε «όσο χειρότερος ο άνθρωπος τόσο καλύτερος ο συγγραφέας». Η προσωπική ζωή του καθενός είναι ένα έτερο εκάτερο του καθενός δημιουργού. Το ίδιο το έργο τέχνης, όμως, δημιουργεί μια πραγματικότητα για να εξαπατήσεις τον άλλο. Για να τον δελεάσεις πρέπει να έχει ένα δέλεαρ ικανό, ίσως να είναι η γλώσσα, ίσως να είναι η πυκνότητα των πραγμάτων, ίσως να είναι ο ρυθμός, η απαλότητα …

ΠτΘ: Στρατευμένη τέχνη. Κυρίως όρος της αριστεράς. Μήπως αυτή έννοια ευνούχισε την τέχνη;

Α.Μ.: Προφανώς όλη η ιδεολογία του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού έτεινε ακριβώς σ’ αυτή την χρηστικότητα της τέχνης, επειδή ακριβώς η τέχνη κιόλας διαμόρφωνε τότε ιδεολογίες, καταστάσεις, πραγματικότητες και ήταν προς χρήση μιας στατικής, σταλινικής λογικής. Ο Ρίτσος ήταν όμως τόσο αιθέριος, δεν είχε πυκνώνει ποτέ του, ήταν τόσο καλλιτέχνης που μπορούσε και μεταβαλλόταν, ώστε ακόμα και το φτηνό αισθητικά, το έλεγε με τέτοια πίστη ώστε αναδείκνυε ένα άλλο αισθητικό αποτέλεσμα. Δηλαδή η ειρωνεία, την οποία σε βαθύτερη συνείδηση είχε πιστεύω όταν έλεγε εκείνες τις εποχές ότι «τα παιδιά της ΚΝΕ λένε το μέγα Ναι», ήταν σίγουρη, αυτός που προσλάμβανε την ειρωνεία του πράγματος μελαγχολούσε, άρα πετυχαίνονταν καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.

ΠτΘ: Ο φόνος υπάρχει έντονος στο έργο σας. Πώς τον λαμβάνετε ως έννοια;

Α.Μ.: Με απασχολεί πάρα πολύ η έννοια του φόνου ως απώτατη έκφραση πραγμάτων και η έννοια της τιμωρίας και της ποινής με απασχολεί επίσης πάρα πολύ. Πέρα από την τραγωδία του πράγματος με απασχολεί η έννοια της υπέρβασης των ορίων κάθε ύπαρξης, γιατί μου φαίνεται ότι μ’ αυτήν την αναίρεση των ορίων υπάρχει μια απόπειρα θέωσης.

ΠτΘ: Είναι παρηγοριά το παρελθόν; Είναι οι ιδανικές φωνές οι αγαπημένες;

Α.Μ.: Γενικά πιστεύω ότι ο παρελθών χρόνος είναι ο ουσιώδης χρόνος. Όπως και ο Τ.Σ. Έλιοτ, όπως λέει και ο Σεφέρης, ο παρελθών χρόνος και ο παρών υπάρχουν στον μέλλοντα. Γενικά το παρελθόν μάς κυβερνά, μάς ακολουθεί, δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτό. Καταφεύγουμε στο παρελθόν γιατί εκεί βρίσκουμε τον ουσιώδη, τον δυναμικό εαυτό μας, επειδή έχει να κάνει με τον χρόνο. Μια απόπειρα διαχείρισης του χρόνου είναι το έργο της γραφής. Μια απόπειρα ξεκαθαρίσματος λογαριασμών με το χρόνο, με τον εαυτό και με την έννοια του θανάτου ως απώτατης κατάληξης, μια απόπειρα εν συνειδήσει μάταια, αναγελασμού του θανάτου, διακωμώδησης του θείου και σαρκασμού του συγγραφέα δημιουργού ο οποίος προσπαθεί σε μικρογραφία να παραστήσει το μέγα και το τρανό. Μια απόπειρα δηλαδή να ειδωθούν τα μεγέθη των πραγμάτων από μια άλλη οπτική γωνία καταδεικνύει το πραγματικό τους μέγεθος, δηλαδή η έννοια του μεγέθους που έχει να κάνει με την έννοια του χρόνου, που έχει να κάνει με την έννοια του Θεού, που έχει να κάνει με την έννοια της ύπαρξης το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον. Μια στατική στιγμή του παρελθόντος και του μέλλοντος.

ΠτΘ: Ευχαριστώ πολύ.

Α.Μ.: Και εγώ σας ευχαριστώ.

Σ.Σ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.