Ανχελα Μαρια Αρμπελαεζ, ιστορικος, ερευνητρια, Μεγαλη προσφορα η εκδοση του βιβλιου του Ναταν Γκρινμπεργκ

Επέλεξε να ζήσει στην Ελλάδα, την οποία όπως λέει αγάπησε πριν καν γεννηθεί. Έτσι από το 1998, η Άνχελα Μαρία Αρμπελάεζ, Ισπανίδα από την Κολομβία, ζει στην Ελλάδα, είναι ιστορικός, ανεξάρτητη ερευνήτρια, καθώς και δημοσιογράφος με δική της εκπομπή στο web ραδιόφωνο www.radiosefarad.com με τίτλο «Desde Grecia, Aki salonika», και, συγχρόνως, ανταποκρίτρια πολλών ισπανόφωνων ξένων μέσων. Την συναντήσαμε στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του Νάταν Γκρίνμπεργκ «Ντοκουμέντα» στην Καβάλα, όπου δεν θα μπορούσε να μην είναι παρούσα εφόσον τα τελευταία τέσσερα χρόνια ασχολείται με την καταγραφή και την ανάδειξη της σεφαραδίτικης γλώσσας, της ισπανοεβραϊκής, την οποία μιλούν Εβραίοι της Θεσσαλονίκης αλλά και άλλων περιοχών, όπως και η ίδια. Μάλιστα για την έρευνά της αυτή πρόσφατα βραβεύτηκε από τον Πρόεδρο της Κολομβίας. Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη με μια αξιόλογη προσωπικότητα που μας έχει να μας αφηγηθεί πολλά και σημαντικά…

Η εκδήλωση τιμή για την τότε εβραϊκή παρουσία στην Καβάλα

ΠτΘ: Πώς αποφασίσατε να εγκατασταθείτε στην Ελλάδα;
Α.Α: Το ερώτημά μου είναι πώς κάποιος δεν μπορεί να αποφασίσει να εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Πάντα ήταν μια πανέμορφη χώρα, έδωσε πάρα πολλά στο δυτικό κόσμο, σε όλους μας, την αγαπήσαμε πριν καν γεννηθούμε. Μια χώρα με πολύ πλούσιο πολιτισμό, σταυροδρόμι πολιτισμών, με μια πλειοψηφία ορθοδόξων, αλλά και με την ύπαρξη μειονοτήτων. Για αυτό και συναντηθήκαμε σήμερα στην Καβάλα, στο Λύκειο Ελληνίδων, γιατί ο δήμος Καβάλας, το Λύκειο Ελληνίδων Καβάλας και όλοι οι κάτοικοι που έχουν συνειδητοποιήσει πώς πρέπει να ζούμε, όλοι εσείς τιμάτε την τότε εβραϊκή παρουσία στην Καβάλα μέσω αυτής της εκδήλωσης. Από την πλευρά σας η μεγάλη προσφορά είναι η έκδοση του βιβλίου του Νάταν Γκρίνμπεργκ.

Όταν ξεχνάμε την ιστορία ξεχνάμε και τον εαυτό μας

ΠτΘ: Λέμε ότι αν δεν μάθουμε την ιστορία δεν μπορούμε να δούμε το μέλλον μας…
Α.Α.: Σαφώς, χωρίς ιστορία δεν υπάρχει μέλλον και δεν υπάρχει καν παρόν. Σήμερα βλέπουμε παραδείγματα που έχουμε ξεχάσει. Μερικοί άνθρωποι δυστυχώς με όλα τα περίεργα φαινόμενα που υπάρχουν, ακροδεξιών κ.λ.π., έχουν ξεχάσει την ιστορία. Και όταν ξεχνάμε την ιστορία, ξεχνάμε και τον εαυτό μας.

Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης μιλούσαν τη γλώσσα που μιλώ εγώ

ΠτΘ: Ποιο ήταν το κίνητρο για να ασχοληθείτε με τους Εβραίους;
Α.Α.: Έχω τη μεγάλη τιμή, και τη λύπη από την άλλη πλευρά, ενώ ασχολούμουν με την βυζαντινή τέχνη, γιατί είμαι ιστορικός της τέχνης, κάποια στιγμή να ανακαλύψω αυτή τη φοβερή σελίδα της Ευρώπης και της Ελλάδος, το Ολοκαύτωμα, το οποίο συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη των Ελλήνων Εβραίων, διότι μετά από αυτό εξαφανίστηκαν σχεδόν. Υπήρχε αυτό το λυπηρό γεγονός, όμως και ένα άλλο ευτυχές. Για παράδειγμα οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, αλλά και άλλων περιοχών της Ελλάδος, μιλούσαν τη γλώσσα που μιλώ εγώ, και την οποία μιλούσαν οι παππούδες, τη λεγόμενη σεφαραδίτικη γλώσσα, την ισπανοεβραϊκή. Αυτό ήταν επίσης ένα κίνητρο που με ώθησε να ασχοληθώ με το θέμα.

ΠτΘ: Είναι η μητρική σας γλώσσα;
Α.Α: Ναι, στην Κολομβία μιλάνε ισπανικά. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, είτε αυτοί που ήρθαν το 1200 είτε αυτοί που ήρθαν μετά το διωγμό από την Ισπανία, μιλούσαν την ισπανική γλώσσα με την ανάμειξη κάποιων λέξεων που προέρχονταν από τα ελληνικά, από τα γαλλικά, από τα εβραϊκά, αλλά κατ’ αρχάς ήταν τα ισπανικά που είναι κι αυτά που μας ενώνουν.

Στην πατρίδα μου ζουν τέσσερις οικογένειες Εβραίων που κατάγονται από την Καβάλα

ΠτΘ: Η έρευνά σας, η οποία και βραβεύτηκε, τι αφορά;
Α.Α: Η έρευνά μου φέτος βραβεύτηκε από τον Πρόεδρο της Κολομβίας σε εκδήλωση όπου τιμήθηκαν εκατό πρόσωπα της διασποράς της Κολομβίας. Ανάμεσά τους ο βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας Γκαρσία Μάρκες, η τραγουδίστρια Σακίρα, αγαπημένη όλων μας, και είχα την ευτυχία και την χαρά να βραβευθώ και εγώ, εξαιτίας του ότι ασχολούμαι τα τελευταία τέσσερα χρόνια με τον εντοπισμό, την καταγραφή και την προώθηση αυτού που απέμεινε μέσω της προφορικής παράδοσης και μαρτυριών από τη σεφαραδίτικη, την ισπανοεβραϊκή γλώσσα. Δηλαδή κάνω αυτό που κάνετε εσείς αυτή τη στιγμή με το μαγνητοφωνάκι. Με κάμερα καταγράφω τις προσωπικές μαρτυρίες των μεγαλύτερων σε ηλικία Εβραίων που ζουν ακόμη και επέζησαν του Ολοκαυτώματος, μιλάμε για ανθρώπους που γεννήθηκαν το 1916, το 1917, το 1918, το 1919, καθώς και Ελλήνων Χριστιανών, που συνυπήρξαν, πήγαν μαζί σχολείο, που γιορτάζανε μαζί. Όλα αυτά τα έχω εντοπίσει και μέχρι σήμερα σε αυτό το χρονικό διάστημα έχω καταγράψει τριακόσιες πενήντα ώρες προφορικών μαρτυριών για το πώς ήταν η καθημερινότητά τους πριν την εισβολή των Γερμανών Ναζί στην Ελλάδα, κατά την διάρκεια του πολέμου και μετά το Ολοκαύτωμα. Όμως συνήθως αυτοί που σου δίνουν τη μαρτυρία είναι αυτοί που δεν πήγαν σε στρατόπεδα ή γύρισαν και δεν θέλουν να μιλήσουν γι’ αυτό. Έτσι έχουμε μια άλλη άποψη της ιστορίας που καταγράφει τα στοιχεία που θεωρεί βασικά όπως το πώς ήταν το φαγητό, το τι τραγούδια άκουγαν εκείνη την εποχή, πώς ήταν το σχολείο που πήγαιναν για παράδειγμα στην Καβάλα. Θα σας πω ότι η Κολομβία, η πατρίδα μου, φιλοξενεί τέσσερις οικογένειες που κατάγονται από την Καβάλα, με εβραϊκό θρήσκευμα έλληνες πολίτες. Ευτυχώς, είχαν την τύχη να φύγουν από εδώ και να μεταναστεύσουν το 1938 και το 1939. Έχουμε τέσσερις οικογένειες από τις οποίες ζουν ακόμη ο κ. Ισίδωρος Εσκενάζη, η οικογένεια Τζοχέ και άλλες δύο οικογένειες, δηλαδή στην μακρινή Κολομβία ζουν εβραίοι στο θρήσκευμα έλληνες πολίτες, που ακόμα ονειρεύονται και περηφανεύονται για την καταγωγή τους.

Πάντα ξεχνάμε τις προσωπικές ιστορίες

ΠτΘ: Την έρευνά σας σκέφτεστε να την εκδώσετε;
Α.Α: Ναι, απλά περιμένω. Τώρα καταγράφω τις μαρτυρίες, ώστε το αποτέλεσμα να είναι ευχάριστο, να μεταφέρεις δηλαδή την ιστορία για να είναι ευχάριστη για τον αναγνώστη. Απομονώνουμε μικρά αποσπάσματα, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά για το ευρύτερο κοινό, και σκοπός είναι να κάνουμε μια έκθεση που θα έχει φωνές και φωτογραφίες των ανθρώπων από τους οποίους πήραμε τις συνεντεύξεις, και να κάνουμε μια ωραία αλλά απλή έκδοση, ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να καταλάβουν τι είναι αυτό που χάθηκε, τι είναι αυτές οι προσωπικές ιστορίες. Πάντα λέμε ότι χάθηκαν 46.000 Έλληνες Εβραίοι, 56.000 χιλιάδες με τους Έλληνες χριστιανούς που πρέπει να υπολογίσουμε επίσης, αλλά ξεχνάμε τις προσωπικές ιστορίες, ποιος ήταν ο Βενιαμίν, ποια ήταν η Αλίκη, ποια η Κλαρίτα, ποιοι ήταν όλοι αυτοί. Τι ήταν ο καθένας; Ήταν νοικοκυρά, ήταν ο παππούς, ήταν η γιαγιά, ήταν ο φίλος μου, ήταν ο γείτονας. Πάνω από όλα ήταν συνάνθρωποί μας, που το μόνο που έφταιγε ήταν ότι ήταν Εβραίοι. Δεν είχαν κάνει τίποτα. Ήταν Εβραίοι. Δυστυχώς.

Είναι δύσκολο να κάνεις ανθρώπους να μιλήσουν γιατί έθαψαν τη μητρική τους γλώσσα

ΠτΘ: Στην έρευνά σας συναντάται δυσκολίες;
Α.Α: Έχουμε δυσκολίες, γιατί η πρώτη αντίδρασή τους είναι ο φόβος. Φοβούνται ότι πρώτα θα τους ρωτήσεις για τη φοβερή εμπειρία τους στα στρατόπεδα θανάτου. Αυτό εγώ δεν το έχω κάνει ποτέ. Αυτό που κάνω πάντα είναι να ρωτήσω για αυτά που σας είπα πριν. Για τα φαγητά, για τα αρώματα, τη μουσική. Αυτό άμεσα τους συνδέει με το παρελθόν και ανοίγουν το κουτί, το μπαούλο που έχουν με τις αναμνήσεις και τα μυστικά. Αυτό είναι το δύσκολο. Να καταφέρεις να μιλήσουν αυτοί οι άνθρωποι που κρατάνε ακόμα την ισπανική γλώσσα, γιατί την έθαψαν, είπαν μέχρι εδώ ήταν, δεν την μιλάμε πια. Ήταν η μητρική τους γλώσσα, η γλώσσα της μητέρας και της γιαγιάς. Αφού οι μανάδες και οι γιαγιάδες οι περισσότερες δολοφονήθηκαν κατά κάποιο τρόπο έθαψαν τη γλώσσα. Αυτό είναι δύσκολο και στη συνέχεια είναι δύσκολο το οικονομικό κομμάτι. Ως τώρα δεν έχουμε βρει εκτός από κάποιους έλληνες ιδιώτες, χριστιανούς ή εβραίους, που κατά καιρούς έχουν κάνει μια χορηγία. Είναι μια εθελοντική δουλειά αυτή που κάνω όσον αφορά σ’ αυτό το κομμάτι εργασίας μου, αλλά πολύ σημαντική.

Μοναδικό το περιεχόμενο της έκδοσης

ΠτΘ: Πώς είδατε τη σημερινή εκδήλωση;
Α.Α: Με κάλεσε ο κ. Βενουζίου και κανόνισα να είμαι παρούσα. Άφησα όλες τις υποχρεώσεις, έφθασα με το τρένο στις δύο τα ξημερώματα από την Αθήνα, ώστε να παραβρεθώ, γιατί είναι πολύ σημαντική η εκδήλωση. Πιστεύω ότι και η έκδοση του βιβλίου του Νάταν Γκρίνμπεργκ, όχι μόνο είναι ωραία έκδοση από απόψεως τυπογραφικής αλλά και από απόψεως περιεχόμενου είναι κάτι μοναδικό. Είναι πολύ σημαντικό αυτό και εγώ οφείλω να σας δώσω τα συγχαρητήριά μου.

Η Ελλάδα είναι ο πολιτισμός της

ΠτΘ: Να σας προσκαλέσουμε και στην Κομοτηνή. Βέβαια δεν θα βρείτε Εβραίους πλέον…
Α.Α: Πρόσφατα παρακολούθησα την εκδήλωση που έγινε στην Αθήνα από τα ΚΕΣΠΕΜ. Συγκινήθηκα πολύ και πάντα συγκινούμαι όταν βλέπω αυτή την εικόνα της Ελλάδας. Γιατί αυτό είναι το πρόσωπό της. Ο πολιτισμός της και όχι το άλλο που προσπαθούν να παρουσιάσουν. Αυτό είναι η Ελλάδα.

Η εκπομπή στο web radio, www.radiosefarad.com, με τίτλο «Desde Grecia, Aki salonika»

ΠτΘ: Πέρα από την ενασχόλησή σας με την έρευνα ασχολείσθε και με τη δημοσιογραφία…
Α.Α: Λόγω του ότι μου αρέσει πολύ η επικοινωνία εδώ και πολλά χρόνια, αφού μένω στην Ελλάδα, έγινα ανταποκρίτρια ξένου τύπου. Έχω μια εκπομπή που είναι μοναδική στην Ελλάδα, δεν ντρέπομαι να το πω, μεταδίδεται μέσω του radio Sefarad, είναι web radio, www.radiosefarad.com, λέγεται «Desde Grecia, Aki salonika», «Από την Ελλάδα εδώ Θεσσαλονίκη», είναι διαθέσιμο 24 ώρες για 365 μέρες το χρόνο, και εκεί μεταδίδουμε εν μέρει αυτές τις μαρτυρίες που έχουμε συλλέξει και όχι μόνον αυτό. Μέχρι ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος και ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Ελλάδας κ. Ιερώνυμος μας έχουν παραχωρήσει κατά καιρούς συνεντεύξεις, διότι προσπαθούμε να αναδείξουμε τον πλούτο της διαπολιτισμικότητας που υπήρχε στην Ελλάδα και ότι καταφέρατε ανέκαθεν να συνυπάρξετε με άλλους πολιτισμούς και ότι είναι οι Έλληνες ενωμένοι. Ένα μέρος της εκπομπής κατά 60% περίπου θέλουμε να είναι αφιερωμένο στην ύπαρξη και παρουσία των Ελλήνων Εβραίων από τα παλαιά χρόνια και στην παρουσία και ανάδειξη του Βυζαντινού πολιτισμού αλλά και του πολιτισμού όλου του ελλαδικού χώρου. Λέγεται «Aki salonika», αλλά αφορά σ’ όλη την Ελλάδα. Επίσης είμαι συνεργάτης του «Aurora Israel», είναι η μεγαλύτερη ισπανόφωνη εφημερίδα του Ισραήλ, είμαι επίσης Freelancer reporter, ελεύθερη ρεπόρτερ στο CNN Espanol, που αυτό σημαίνει δυστυχώς ότι με χρησιμοποιούν μόνο όταν συμβαίνουν άσχημα γεγονότα. Επίσης είμαι ανταποκρίτρια στα μεγαλύτερα μέσα της Κολομβίας.

«Interfaith-Intercultural Dialogue Group» – Ομάδα διαθρησκειακού – διαπολιτισμικού διαλόγου

ΠτΘ: Έχετε φτιάξει και μια ομάδα διαθρησκειακού διαλόγου; Πώς προέκυψε και με τι ακριβώς ασχολείσθε;
Α.Α: Είμαι χριστιανή καθολική, όμως πάντα είχα την ανάγκη αναζήτησης όπως οι αρχαίοι Έλληνες, την ανάγκη να ερχόμαστε σε επαφή, να είμαστε πάντα παρέα, να είμαστε πάντα μαζί οι άνθρωποι που πιστεύουν διαφορετική θρησκεία, όμως για αυτούς ο Θεός είναι ένας. Η ομάδα που έχω δημιουργήσει εδώ και τρία χρόνια, η «Interfaith- Intercultural Dialogue Group» είναι μια ομάδα διαθρησκειακού – διαπολιτισμικού διαλόγου, στην οποία μπορεί ο καθένας να πιστεύει σε διάφορα, αλλά τα μέλη της τα ενώνει ο πολιτισμός. Ασχολούμαστε με την ανάδειξη των πολιτισμών, ενώνουμε διάφορες ομάδες, όπως είναι το παράδειγμα των Ελλήνων Εβραίων και των Ελλήνων Χριστιανών. Έχουμε καταφέρει να κάνουμε τρεις μεγάλες εκδηλώσεις όπου ήταν παρόντα μέλη των Ελλήνων Αρμένιων, Ελλήνων Ορθόδοξων Χριστιανών, Ελλήνων Εβραίων και καθολικών. Αυτό είναι πολύ σημαντικό στη σημερινή εποχή.

ΠτΘ: Τιμήσατε και το Ολοκαύτωμα;
Α.Α: Είναι μια ημέρα μνήμης που για πρώτη φορά έγινε το 2011 στις 29 Ιανουαρίου στις 7 το βράδυ στο χώρο της Καθολικής Εκκλησίας στη Θεσσαλονίκη, στην οδό Φράγκων. Για πρώτη φορά έγινε βραδινή τελετή της Ημέρας Μνήμης. Καταφέραμε να βρούμε ένα στοιχείο που ενώνει τους Έλληνες Ορθόδοξους, τους Έλληνες Καθολικούς και τους Έλληνες Εβραίους. Το στοιχείο αφορά στις αδελφές του ελέους που είχαν κρύψει μικρά κορίτσια, εβραιοπούλες ώστε να μην τα πάρουν οι Γερμανοί και έτσι τιμήσαμε τη μνήμη αυτών των αδελφών που έσωσαν κατά τη διάρκεια του πολέμου εβραιοπούλες και τιμήσαμε τη μνήμη των Ελλήνων Εβραίων που χάθηκαν.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.