Αναβιωσε ο Παραδοσιακος Ποντιακος Γαμος

Στο πλαίσιο του 7ου Συναπαντήματος των Απανταχού Θρυλοριωτών αναβίωσε το βράδυ της Κυριακής στο Θρυλόριο το έθιμο του Παραδοσιακού Ποντιακού Γάμου από το Τμήμα Νεολαίας του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς». Η αναβίωση ήταν ενταγμένη στο πρόγραμμα των εκδηλώσεων εορτασμού της Αγίας Μαρίνας Θρυλορίου που διαρκούν από τις 5 έως τις 17 Ιουλίου, δημιουργώντας μια Γιορτή Πολιτισμού «Στην Καρδιά του Θέρους». Οι Γιορτές συνεχίζονται σήμερα με διάλεξη από την αρχαιολόγο ερευνήτρια Ποντιακής Λαογραφίας Λένα Καλπίδου, στις 9.00 το βράδυ στην πρώην Κοινότητα του Θρυλορίου, την Τετάρτη στις 9.00 το βράδυ στο ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας με φεστιβάλ παραδοσιακών χωρών και συμμετοχή συγκροτημάτων από όλα τα σημεία της χώρας όπως και του ηθοποιού Λάζου Τερζά και κλείνουν ανήμερα της γιορτής με πανηγυρική θεία λειτουργία στο ξωκλήσι.

Το βράδυ της Κυριακής, το έθιμο του παραδοσιακού ποντιακού γάμου αναβίωσε σε τρία σπίτια στην πλατεία του χωριού και ο κόσμος ακολούθησε καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαράστασης, συμμετέχοντας θερμά.

Η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς» Χρύσα Μαυρίδου περιέγραψε την αναβίωση του εθίμου που κράτησε τα βασικά χαρακτηριστικά του: σχέσεις με τα πεθερικά, στολές, ζωντανή μουσική από τα παραδοσιακά όργανα (λύρα, ζουρνά, νταούλι και τουλούμι), το ξύρισμα του γαμπρού, το στόλισμα της νύφης, με το ανάλογο σπάσιμο του ψωμιού από τη μητέρα της αλλά και το σπάσιμο του πιάτου από την ίδια στο σπίτι της πεθεράς της, τα παραδοσιακά φαγητά, τα δώρα στο ζευγάρι και τον κουμπάρο που αναγκαζόταν να βάζει διαρκώς το χέρι στην τσέπη και φυσικά… τη θερμή συμμετοχή του κοινού στην αναπαράσταση του εθίμου που έκλεισε με την παραδοσιακή κοτόσουπα. Η κ. Μαυρίδου ένιωσε μεγάλη ικανοποίηση από τη συμμετοχή της νεολαίας που ανέλαβε την αναβίωση του εθίμου αλλά και του κόσμου λέγοντας πως «ήταν ένα θεατρικό και παράλληλα λαϊκό δρώμενο».

Μιλώντας για το γάμο, «για τη χαρά», είπε ότι «ήταν το γεγονός του χωριού, όλο το χωριό ξεσηκώνονταν και ο κόσμος επί μία εβδομάδα χαιρόταν με τη χαρά των οικογενειών».

«Οι συμμετέχοντες μου μετέφεραν τη χαρά που ένιωσαν και ήταν σημαντικό το ότι όλοι έλαβαν μέρος σ’ αυτή τη χαρά, γιατί ήταν ένα έθιμο που έφερε κοντά τους ανθρώπους. Ο κόσμος ήταν εκεί όταν ξύρισαν τον γαμπρό, όταν πήγαμε στο σπίτι του κουμπάρου όπου μας περίμενε με ούζο και ψωμί. Πήγαμε στη νύφη την οποία στολίσαμε και την τραγουδήσαμε. Η μάνα της έσπασε ένα γλυκό ψωμί στο κεφάλι της και το μοίρασε στα κορίτσια για να το βάλουν στο μαξιλάρι τους και να δουν ποιον θα παντρευτούν». Μιλώντας για το συμβολισμό της κίνησης η κ. Μαυρίδου εξήγησε ότι το ψωμί «είναι το βασικό είδος διατροφής μας μαζί με την κότα. Δεν είχαμε αρνιά, αλλά είχαμε το σιτάρι, και σαν κρέας την κότα, την κοσάρα».

Η Χρύσα Μαυρίδου έδωσε έμφαση στη συμβολή του Σάββα Σαλπιγγίδη στην αναβίωση του εθίμου, μια και ανέλαβε να το σκηνοθετήσει. «Ήταν εντυπωσιακό ότι έπαιξε και το ρόλο του ντελάλη όταν χαρίζανε τα δώρα και σχολίαζε με τρόπο χαρακτηριστικά τα δώρα και τους φέροντες αυτά».

Τόνισε τη σπουδαιότητα της συμμετοχής του κοινού, το οποίο έπρεπε να παίξει και το ρόλο του καλεσμένου σ’ ένα γάμο. «Ο κόσμος έκλαψε, γέλασε, συγκινήθηκε, χόρεψε, μια και για να φτάσει στην εκκλησία ο γαμόστολος χορεύουμε με τις ώρες, πίνουμε ρακί, λέμε αστεία…»

Όταν η πομπή φτάνει στην πλατεία γίνεται το χάρισμα, το δώρισμα στη νύφη, τον γαμπρό και τον κουμπάρο ο οποίος παίρνει πολλά δώρα εις ανταπόδοση των όσων προσφέρει. «Ο κουμπάρος δίνει συνεχώς χρήματα, μια και όλοι του ζητούσαν χρήματα: οι κοπέλες που έντυσαν τη νύφη, ο αδελφός της νύφης για να της φορέσει το παπούτσι. Επίσης, έταξε ένα τραπέζι στα παιδιά που φώναξαν «άξιος, άξιος» μόλις στεφάνωσε το ζευγάρι. Πλήρωσε ακόμη τα παιδιά που έκλεισαν με σκοινί το δρόμο και δεν επέτρεπαν να περάσει ο γαμόστολος εάν δεν πλήρωνε ο κουμπάρος»…

Βασική επιλογή του Πολιτιστικού Συλλόγου Ποντίων Θρυλορίου ήταν για τις φετινές γιορτές της Αγίας Μαρίνας μια έκδοση που περιλαμβάνει χρήσιμες ιστορικές και λαογραφικές πληροφορίες για το γάμο στον Μικρασιατικό Πόντο με την αρωγή του Επίκουρου Καθηγητή Λαογραφίας στο Τμήμα Παρευξεινίων του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Μανόλη Σέργη, ένα κείμενο της Χρύσας Μαυρίδου – με πλούσιο φωτογραφικό υλικό – καθώς επίσης και της αρχαιολόγου –ερευνήτριας Λένας Καλπίδου. Η κ. Μαυρίδου εξήγησε ότι από την περασμένη διοργάνωση είχαν αποφασίσει να σχεδιάσουν ένα έντυπο που θα μένει στη βιβλιοθήκη των επισκεπτών, λόγω των ενδιαφέροντων λαογραφικών στοιχείων που παραθέτει, ενώ τόνισε και την πολύτιμη αρωγή σ’ αυτήν την προσπάθεια του κ. Σέργη. «Από τη στιγμή που ήρθε στην Κομοτηνή για να διδάξει στο πανεπιστήμιο ανέλαβε να «υιοθετήσει» το Θρυλόριο. Το σημαντικό είναι ότι για πρώτη φορά δίνεται η επιστημονική ερμηνεία των όσων βιώνουμε επί χρόνια ακολουθώντας την παράδοση. Την αναβιώνουμε αλλά όλα έχουν μια εξήγηση η οποία δεν είναι άλλη από το ότι όλοι νιώθουμε την ανάγκη να εκφραστούμε με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο» ανέφερε η κ. Μαυρίδου.

Τρεις φάσεις στο τελετουργικό

Σύμφωνα με την έρευνα του Μανόλη Σέργη το τελετουργικό του γάμου έχει τρεις φάσεις. Ο άνδρας και η γυναίκα, προκειμένου να περάσουν στην κατάσταση των παντρεμένων, πρέπει με πολλούς και διαφόρους τρόπους ν’ αποχωριστούν τους προηγούμενους ρόλους τους κι αυτή ήταν η φάση του χωρισμού.

Στη φάση της μετάβασης, αυτά τα πρόσωπα βρίσκονται σε μια ενδιάμεση κατάσταση (ούτε παντρεμένα ούτε ανύπαντρα) και δεν ανήκουν στις κοινωνικά αποδεκτές κατηγορίες.

Τέλος, τα δυο πρόσωπα ενσωματώνονται στη νέα κατάσταση, που θέλει τους παντρεμένους να έχουν συγκεκριμένους ρόλους. Στο δε χωρισμό αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «ο κόσμος της νύφης είναι για τον γαμπρό ένας Άλλος Κόσμος. Για να περάσει σ’ αυτόν χρειάζεται προετοιμασία, πρέπει να «μεταμορφωθεί», πρακτική που εκφράζει την παλιά δοξασία που συναντούμε στα μαγικά παραμύθια, σύμφωνα με τα οποία, ένας από τους τρόπους μετάβασης στον άλλο κόσμο ήταν η μεταμόρφωση σε ζώο ή πουλί. Ο θαυμαστός ποντιακός πολιτισμός διατηρεί αυτό το πανάρχαιο μοτίβο…» γράφει ο Μ. Σέργης.

Η ποντιακή κουζίνα

Όλο το χωριό εργάστηκε για να φτάσουν σε μια αξιόλογη αναπαράσταση του γάμου, από την οποία δε θα μπορούσαν να λείψουν χαρακτηριστικά εδέσματα της ποντιακής κουζίνας. Η Ελένη Σαλπιγγίδου ετοίμασε σιρόν και αριστέ, η Ελένη Αποστολίδου και η Ελευθερία Μαυρίδου έκαναν την παραδοσιακή κοτόσουπα και τα φουσκωτά. Η δε κοτόσουπα, όπως η κ. Μαυρίδου εξηγεί, είναι το φινάλε της γιορτής. «Μόλις αρχίσει να τελειώνει ο γάμος τα ξημερώματα της Δευτέρας τα παλικάρια πηγαίνουν στα κοτέτσια των συγγενών του γαμπρού και κλέβουν κότες. Αυτό το ήξεραν όλοι και πολλές φορές τις ετοίμαζαν για να μην ρημάξουν το κοτέτσι τους. Έφερναν τις κότες μέσα στο γλέντι, τις χόρευαν και μετά τις έσφαζαν για να ετοιμάσουν την κοτόσουπα, την οποία έτρωγαν το πρωί, το ξημέρωμα στην ουσία κι έκαναν το θήμιγμα. Εφτά ζευγάρια πρωτοπαντρεμένα, μονοστέφανα, κι ένας ανύπαντρος άντρας χόρευαν σιγά έναν χορό, το τεκ, κρατώντας μια λαμπάδα στο χέρι κι ενώ έλεγαν διάφορα στιχάκια για τη νύφη. Μόλις χορέψουν, ο εργένης θυμιάζει τα επτά ζευγάρια που χορεύουν. Μετά το χορό αυτό διαλύουν το γάμο».

Στο τέλος, η πεθερά έκανε δώρο ένα ζευγάρι κάλτσες στους συγγενείς της νύφης και ο γάμος διαλυόταν…

Κι έζησαν αυτοί καλά κι εσείς καλύτερα.

Υ.Γ.: Για τις φωτογραφίες ευχαριστούμε τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς»

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.