«Αναμνησεις απο τα Δαρδανελια»

Ο Θεμιστοκλής Γεωργίου Χατζηκωνσταντίνου ήταν πρόσφυγας από τα Δαρδανέλια (Τσανάκ- Καλέ) της Μικράς Ασίας. Οι γιοι του, Δρ. Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου και Δρ. Κώστας Χατζηκωνσταντίνου αποφάσισαν να εκδώσουν μετά το θάνατό του ένα μικρό έργο, «ένδειξη του ανεκπλήρωτου πόθου του για επιστροφή» που φέρει τον τίτλο «Αναμνήσεις από τα Δαρδανέλια». Τονίζουν ότι το κείμενο δεν έχει υποστεί καμία διόρθωση: «Είναι έτσι ακριβώς όπως ο γέρος πατέρας μας τόγραψε στα τελευταία του χρόνια, ζώντας τότε πιο έντονα τις μνήμες του μια κι έβλεπε να λιγοστεύουν οι πιθανότητες της επιστροφής».

Το βιβλίο διατηρεί το προσωπικό ύφος του Θεμιστοκλή Χατζηκωνσταντίνου, που με ύφος γλαφυρό περιδιαβαίνει τον τόπο του σπιθαμή προς σπιθαμή στο χρόνο – με έμφαση και στις εποχές, Αύγουστος του τρύγου- στον τόπο –ξενάγηση στη εξοχή και στην πόλη. Οι Τσανακλιώτες ήταν έμποροι, ανοίγονταν και στις εξαγωγές «βαποριές ολόκληρες», είχαν αδυναμία στους μπαξέδες, «κατάσπαρτοι με ωραιότατα λαχανικά» και βέβαια στην καλή ζωή. Οι ταβέρνες με την ευωδιά του κρασιού και η ποικιλία από τα οστρακοειδή δείχνουν έναν τόπο ανεπτυγμένο, όπως τον θυμάται ένα παιδί μικρό από το 1908 κι έπειτα. «Είναι πραγματικά ωραίο μέρος το Τσανάκ Καλέ. Κτισμένο στη Μικρασιατική ακτή του Ελλησπόντου με τα δαντελωτά ακρογιάλια του, με το μικρό του δάσος, τα τσινάρια που λέγαμε, με τον ποταμό Ρόδιο που το διασχίζει, που άλλοτε κυλά γαλήνιος και άλλοτε πάλι θυμωμένος και απειλητικός…».

Η νοσταλγία

Κουβαλώντας ο ίδιος ο συγγραφέας την επιθυμία της επιστροφής αναδεύει στη μνήμη τον πόθο των συμπατριωτών του να επιστρέψουν στην Πατρίδα, την πατρική γη που ο Ηλίας Βενέζης αποκαλεί Γη, Αιολική γη, Γη του τόπου μου. «Θυμάμαι πως όταν κανείς συμπατριώτης πήγαινε ταξίδι για την ελεύθερη Πατρίδα έφερνε σ’ ένα τουρβά χώμα Ελληνικό και κατόπιν περνούσαν οι Τσανακλιώτες και το πατούσαν».

Ζωντανές οι εικόνες που περιγράφει, όπως και οι αναμνήσεις και τα συναισθήματα, μας μεταφέρουν σ’ ένα κόσμο αυθεντικό, όπου αξιόλογο ρόλο έπαιζε το επάγγελμα, εξ’ ου και πολλά επίθετα. «Αν π.χ. έλεγες «θέλω τους Χατζηκωνσταντίνου» κανείς δε θα μπορούσε να σε βοηθήσει. Αν έλεγες θέλω τα «χαλβατζούδια» τότε αμέσως. Και το παρατσούκλι αυτό είναι παρμένο από το επάγγελμά τους».

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις θρησκευτικές γιορτές, στις προετοιμασίες του κάθε σπιτιού αλλά και στη φιλάνθρωπη διάθεση των κατοίκων. Τα παραλειπόμενα των γιορτών ήταν η χαρά των παιδιών. «Κάθε Πάσχα εστήνετο ένα πρόχειρο Λούνα- Παρκ ας το ονομάσουμε στην τρέχουσα διάλεκτο. Ημείς το λέγαμε «τα ντουλαπούδια». Βούιζε η πλατεία από τις χαρούμενες φωνές των παιδιών και από το διαλαλητό των μικροπωλητών που διαφήμιζαν την πραγμάτειαν των… Υπήρχαν ωσαύτως και τα παϊτόνια (αμαξάκια) που έναντι δέκα παράδων ή ενός κόκκινου αυγού έκανες μια βόλτα στην πόλι μέσα, στους μπαξέδες, στα τσινάρια…».

Για τους Τσανακλιώτες που περιγράφει ο Θεμιστοκλής Χατζηκωνσταντίνου κυρίαρχη ήταν και η παρουσία του σχολείου. «Υπήρχε η άμιλλα μεταξύ των κοινοτήτων της Μικράς Ασίας του ποια θα μπορούσε να έχει τους καλύτερους (δασκάλους). Τους περνούσαν από το κόσκινο».

Ακόμη και για τον αναγνώστη που δεν προέρχεται από προσφυγική οικογένεια, ώστε να μπορεί να νιώσει την αγάπη για τις χαμένες πατρίδες, η διήγηση παρουσιάζει ενδιαφέρον γιατί δεν στερείται ζωντάνιας και χιούμορ και μάλιστα και πολιτικού περιεχομένου. «Αντίκρυ στον κήπο και στην άλλη πλευρά του δρόμου και δίπλα στο κύμα είχαν χτίσει οι Κάλβερ ένα Πύργο. Σαν μεσαιωνικό φρούριο με πολεμίστρες. Μόνο τα κανόνια λείπανε. Τι τον ήθελαν για ποιο σκοπό τον έχτισαν δεν μπορώ να σας εξηγήσω. Για κατοικία αποκλείεται. Δεν ήτο κατάλληλος. Λέγω εν τη απλοϊκότητά μου μήπως για να μας θαμπώσουν και για να μας υπενθυμίζουν ταυτόχρονα, εν τη ανοησία των το τότε μεγαλείον της Βρετανικής Αυτοκρατορίας; Ήταν τότε η εποχή του “Rule Britannia» του «Κυβέρνα Βρετανία». Μπορεί και αυτό».

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.