Αλκης Δερβιτσιωτης: «Το ζητουμενο ειναι το πως θα εφαρμοσουμε τους νομους μας»

Για τη σύσταση, τις αρμοδιότητες και τα μέσα που διαθέτει το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης συζητά ο ΠτΘ με τον Επίκουρο Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δ.Π.Θ., κ. Άλκη Δερβιτσιώτη. Με την ιδιότητα του συνταγματολόγου αναφέρεται στο νομικό πλαίσιο που διέπει την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση, ασκώντας κριτική στον τρόπο που εφαρμόζονται οι νόμοι.

Ο κ. Δερβιτσιώτης θέτει επί τάπητος το επίμαχο ζήτημα του βασικού μετόχου των ραδιοτηλεοπτικών μέσων και το ασύμβατο με την ανάληψη, εκτέλεση δημοσίων έργων. Παράλληλα με την ισχυρή ελληνική νομοθεσία δίνει ένα εξαιρετικό όπλο στο χέρι του τηλεθεατή, το τηλεκοντρόλ, μέσο «κρίσης» των εκπεμπόμενων μηνυμάτων.

ΠτΘ: Πολύς λόγος έγινε τελευταία για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης- μετά την παραίτηση του προέδρου πριν λίγους μήνες- σε ό,τι αφορά στο ρόλο και τις αρμοδιότητές του.

Α.Δ.: Να βάλουμε τα πράγματα στη σειρά, διότι όταν μιλάμε για ΕΣΡ ο πολύς κόσμος δεν έχει παράσταση τι είναι αυτό. Από την άνοιξη του 2001 το ΕΣΡ είναι μια ανεξάρτητη αρχή που προβλέπεται πλέον η σύστασή της στο Σύνταγμά μας.

Η συνταγματική κατοχύρωση του ΕΣΡ ενισχύει και ενδυναμώνει το ρόλο του. Δεύτερον, έχει αλλάξει η νομοθεσία για το ΕΣΡ. Από την εννεαμελή σύνθεση που προέβλεπε η νομοθεσία από το 1993, που ήταν διακομματικής προέλευσης, έχουμε περάσει σε μια επταμελή σύνθεση, η οποία ορίζεται από τη λεγόμενη διάσκεψη των προέδρων της Βουλής, με μία πολύ αυστηρή πλειοψηφία των 4/5 της συνδιάσκεψης των προέδρων της Βουλής. Αυτό σημαίνει ότι οδηγούμαστε – στη χειρότερη περίπτωση κατ’ ανάγκην – σε μια διακομματική σύνθεση του ΕΣΡ.

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Η παραίτηση του προηγούμενου προέδρου του ΕΣΡ δεν είναι η πρώτη. Είχε προηγηθεί η παραίτηση του Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου, κ. Κασιμάτη. Έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε μέχρις ότου δούμε το ΕΣΡ να έχει την τεχνική δυνατότητα να παρακολουθήσει τα εκπεμπόμενα σε όλη την Επικράτεια.

ΠτΘ: Κοντά στους τεχνικούς δεν είναι απαραίτητη και η παρουσία ειδικών που θα ενημερώνουν το επταμελές συμβούλιο για το τι εκπέμπεται;

Α.Δ.: Προφανώς, αλλά τα πάντα ξεκινούν από την τεχνική παρατήρηση, από το να έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί την εκπεμπόμενη εικόνα και τον εκφερόμενο λόγο. Από εκεί και μετά χρειάζεται κι ένας διαφορετικός μηχανισμός αξιολόγησης των όσων ακούγονται ή θεώνται και αμέσως μετά επιλαμβάνεται το ΕΣΡ.

Έχει γίνει πολύς λόγος κάτω από το εύηχον της έννοιας διαπλοκή, την οποία αρνούμαι με κάθε δυνατό τρόπο, γιατί δεν είναι καινούριο φαινόμενο, ούτε στα καλά καθούμενα οι οικονομικά ισχυροί αποφάσισαν να πιέσουν την πολιτική εξουσία μόλις στις αρχές της δεκαετίες του ΄90.

Υπάρχει νομικά η δυνατότητα να στήνονται εταιρείες, οι οποίες αλλού έχουν την έδρα τους και αλλού ενεργοποιούνται. Οι εταιρείες αυτές συνήθως βρίσκονται μέσα σε ένα ηλεκτρονικό υπολογιστή, εγκατεστημένο στο Λουξεμβούργο, κράτος – μέλος της Ε.Ε. και είναι ευρύτερα γνωστές με τον όρο off shore εταιρείες. Δεν είναι τίποτα άλλο παρά η δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων, κονδυλίων, χωρίς να υπάρχει ο έλεγχος της Εφορίας ή οποιουδήποτε άλλου οργάνου.

Πριν περίπου δύο εβδομάδες, η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε, συζήτησε και κατέληξε στο νομοσχέδιο για τον βασικό μέτοχο των ραδιοτηλεοπτικών μέσων. Έχουμε μία απόπειρα εκ μέρους του νομοθέτη να θεσμοθετήσει κανόνες για την αποφυγή της εμπλοκής δύο επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Θέλουμε δηλαδή, να αποφευχθεί η ανάμειξη του ίδιου προσώπου, φυσικού ή νομικού σε δύο ταυτόχρονες επιχειρηματικές δραστηριότητες, που είναι αφενός μεν η ραδιοτηλεοψία, αφετέρου δε η ανάθεση και η εκτέλεση δημοσίων έργων. Σύμφωνα με τη νομοθεσία μας θα πρέπει να το ελέγξει το τμήμα διαφάνειας του ΕΣΡ.

Όπως γίνεται αντιληπτό κι εδώ προαπαιτείται η δυνατότητα τεχνικής υποστήριξης.

ΠτΘ: κ. Δερβιτσιώτη, υστερούμε σε επίπεδο τεχνικών δυνατοτήτων για την παρακολούθηση των εκπομπών. Μέχρις ότου φτάσουμε σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο τι μπορεί να πράξει το ΕΣΡ για να πετύχει στην άσκηση των καθηκόντων του;

Α.Δ.: Ένας θεσμός δεν αρχίζει να λειτουργεί αποδοτικά από τη στιγμή που θα συσταθεί. Χρειάζεται να δοκιμαστεί μέσα στο χρόνο, να διαπιστώσει ποιες και πόσες από τις αρμοδιότητές του είναι απαραίτητες και πόσες αρμοδιότητες είναι αναγκαίο να βελτιωθούν ή να προστεθούν.

Δεν γίνονται τα πράγματα με ένα τρόπο μαγικό. Μιλούμε για το πλαίσιο του εφικτού, το οποίο δεν καθορίζεται μόνο από την βουλησιαρχία. Χρειάζεται ένα ικανό χρονικό διάστημα να δοκιμαστεί η λειτουργία του θεσμού και ακολούθως σε τακτά χρονικά διαστήματα να αποτιμάται η προσφορά του, ούτως ώστε να βελτιώνεται. Δεν μπορεί να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη. Η ελληνική πραγματικότητα βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων. Βρισκόμενοι για πολλές δεκαετίες μέσα σε μία αυτάρεσκη, επαρχιώτικη νοοτροπία, όταν από ένα σημείο και μετά αποφασίσαμε να ακολουθήσουμε τις υπόλοιπες πολιτείες της Ευρώπης διαπιστώσαμε ότι σε πάρα πολλά πράγματα είμαστε καθυστερημένοι. Να φέρουμε το παράδειγμα του «Καποδίστρια». Όταν έγινε η μεταρρύθμιση με τη συνένωση των κοινοτήτων σε δήμους το τι ακούστηκε δεν περιγράφεται. Αυτό συνέβη στη Γερμανία στα 1968, στη Γαλλία στα 1969 και βρεθήκαμε εμείς να το πράττουμε στην τελευταία δεκαετία του 20ου αιώνα, υπό το καθεστώς αμφισβητήσεων.

Στα ραδιοτηλεοπτικά πράγματα έχουμε κι έναν άλλο σημαντικότερο παράγοντα, που είναι και το διακύβευμα της όλης ιστορίας. Το διακύβευμα μεταξύ ΕΣΡ και ραδιοτηλεόρασης είναι αφενός από τη μία πλευρά η οικονομία της αγοράς, άρα η επιθυμία της αγοράς, αφετέρου είναι η λειτουργία της αγοράς, σύμφωνα με νόμους της πολιτείας. Το τι από τα δύο θα επικρατήσει εν τοις πράγμασι είναι ζητούμενο διότι δεν είναι η πρώτη φορά που αποπειρόμαστε να επιλύσουμε το δύσκολο πρόβλημα των ραδιοτηλεοπτικών μέσων με νόμο. Θυμίζω την προδρομική εμφάνιση του ΕΣΡ και την πρώτη απόπειρα θεσμοθέτησης κανόνων για την ιδιωτική ραδιοτηλεόραση -αυτή που ψευδεπιγράφως τότε ονομαζόταν ελεύθερη ραδιοτηλεόραση- το καλοκαίρι του 1989 με το νόμο 1866, όπου καταλήξαμε τρία – τέσσερα χρόνια μετά να μιλάμε για απορρύθμιση.

Είχαμε το Ν.2328, ο οποίος εξακολουθεί να ισχύει στις βασικές του διατάξεις και φτάσαμε να μιλάμε το 2000 για πλήρη αρρυθμία. Το ζητούμενο δεν είναι κάθε φορά να διαπιστώνουμε ότι δεν εφαρμόζονται οι νόμοι, άρα χρειαζόμαστε έναν καινούριο. Το ζητούμενο είναι το πώς θα εφαρμόσουμε τους νόμους μας και πώς αυτό θα καταστεί εφικτό. Για να συμβεί αυτό χρειάζονται και άλλα πράγματα εκτός από ανεξάρτητες αρχές.

ΠτΘ: Κάνατε λόγο για επιθυμία και λειτουργία της αγοράς, άρα πρέπει να ορίσουμε την αγορά των ραδιοτηλεοπτικών μέσων, η οποία συνδέεται με την πολιτική και την οικονομία.

Α.Δ.: Σωστό, αλλά αν μιλούσατε με έναν οπαδό του οικονομικού φιλελευθερισμού θα σας έλεγε ότι η αγορά δεν ορίζεται, η αγορά είναι το αυτονόητο, είναι το πώς θα διακινούνται κεφάλαια και αγαθά χωρίς περιορισμούς.

Τις επιπτώσεις που θα έχει το αν εκπέμψει ένας κύριος από τον τηλεοπτικό του σταθμό ό,τι επιθυμεί, δεν μπορεί να το γνωρίζει ο χρήστης της είδησης, της πληροφορίας ή της ιδέας τη στιγμή που την προσλαμβάνει, λόγω της ιδιομορφίας του μέσου που χρησιμοποιεί, που είναι η εικόνα και στοχεύει στο πιο σκοτεινό κομμάτι του ασυνείδητου ή του υποσυνείδητου.

ΠτΘ: Μπορούμε να συνδέσουμε τα όσα προαναφέρατε με τον ορισμό που έγινε πριν μερικές μέρες του βασικού μετόχου των ραδιοτηλεοπτικών μέσων;

Α.Δ.: Έτσι ακριβώς. Εκεί έχουμε μερικές πολύ καλές διατάξεις σε επίπεδο νομοθετικής πρόβλεψης και νομοθετικής κατοχύρωσης, όπου εκτιμάται ότι όποιο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, όποια εταιρεία έχει ένα 5% των μετοχών θεωρείται βασικός μέτοχος, με αποτέλεσμα αυτός ο βασικός μέτοχος να μην μπορεί να αναλάβει δημόσια έργα. Από κει και μετά το δύσκολο είναι να διακριβωθεί αν οι μετοχές αυτές ανήκουν στον φερόμενο ή σε κάποιον άλλον, ο οποίος χρησιμοποιεί τον φερόμενο ως παρένθετο πρόσωπο.

Το βασικό σημείο για το νόμο είναι ότι όποιος διαθέτει 5% των μετοχών, ή όποιος έχει κάνει στρατηγική συμμαχία με άλλον μέτοχο και διαθέτουν από κοινού το 5% -είτε σε επίπεδο κατοχής, είτε σε επίπεδο άσκησης δικαιωμάτων ψήφου στη γενική συνέλευση της εταιρείας-, τότε αυτοί θα πρέπει, μετά από έλεγχο του ΕΣΡ, να μην ασκούν και το έργο δημοσίων έργων.

Αυτό ακριβώς είναι διαφάνεια, γι’ αυτό και σε άλλα σημεία της νομοθεσίας μας υπάρχει η πρόβλεψη για ονομαστικοποίηση των μετοχών.

ΠτΘ: Πώς θα κατανοήσει ο ιδιοκτήτης ενός ραδιοτηλεοπτικού μέσου ή και ο ίδιος ο δέκτης της είδησης ως θεατής και ακροατής ότι τα εκπεμπόμενα ελέγχονται, υπάρχουν κανονισμοί που τηρούνται και ταυτόχρονα το παιδί ως θεατής δεν θα γίνει δέκτης μηνυμάτων που δεν αρμόζουν στην ηλικία του;

Α.Δ.: Είναι ένα σύνθετο ερώτημα που άπτεται της αισθητικής του καθενός μας. Η αισθητική μας μπορεί να προφυλαχθεί με στοιχειώδες πάτημα του τηλεκοντρόλ. Αν κάτι δεν μας αρέσει πηγαίνουμε στον επόμενο σταθμό. Μην φαντάζεστε ότι το ΕΣΡ θα είναι η δικτατορία της αισθητικής, το μέσον δηλαδή το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για να επιβληθεί η μία αισθητική επί της άλλης. Συμφωνούμε απολύτως σε ό,τι αφορά την αισθητική. Εικάζω και υποθέτω ότι αν κατηγοριοποιούσαμε τους τηλεθεατές μάλλον θα εμπίπταμε στην ίδια ή σε παρεμφερείς κατηγορίες. Υπάρχουν και Έλληνες πολίτες που έχουν αυστηρότερα ή χαλαρότερα κριτήρια από εμάς. Μην πιστεύετε ότι σε καθεστώς ελεύθερης οικονομίας της ραδιοτηλεόρασης θα μπορέσει να επιβληθεί μια αισθητική αυστηρή που θα διαπαιδαγωγεί. Ο τηλεοπτικός σταθμός θα εκπέμψει και ένα πρόγραμμα πιο ανάλαφρο για να ικανοποιήσει την κούραση των τηλεθεατών του από τα καθημερινά δρώμενα, όπως και μερίδα του φιλοθεάμονος κοινού που τέρπεται με το να παρακολουθήσει τη νέα ερωτική περιπέτεια της νέας μοντέλας με τον τάδε διάσημο, που μετά βίας τον θυμάται η μητέρα του.

Δεν είναι αρμοδιότητα του ΕΣΡ να μεταφέρει στους τηλεοπτικούς σταθμούς «δεν θα έχετε εκπομπές μαγκαζίνο», όπως τις αποκαλούν. Η μόνη προστασία και ο έλεγχος που μπορεί να ασκηθεί είναι ο έλεγχος του καταναλωτή θεατή. Εάν πάψει να βλέπει αυτές τις εκπομπές, τότε αυτές οι εκπομπές θα καταργηθούν.

ΠτΘ: Το κράτος, επομένως, είμαστε εμείς.

Α.Δ.: Φυσικά. Εάν οι τηλεθεατές εξακολουθήσουν να επιβραβεύουν αυτού του είδους τις εκπομπές, τότε αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν σε πείσμα όλων ημών που διαμαρτυρόμαστε για τα εκπεμπόμενα μηνύματα και τις εκπεμπόμενες συμπεριφορές.

ΠτΘ: Ως πολίτης θα επιθυμούσα να προστατεύονται κάποιοι άνθρωποι που εκτίθενται μέσα από αυτά τα μαγκαζίνο, όπως για παράδειγμα ένα ανήλικο παιδί.

Α.Δ.: Τους δύο τελευταίους μήνες, στο επίκεντρο της ραδιοτηλεοπτικής επικαιρότητας, βρίσκεται ο τρόπος μέτρησης των τηλεοπτικών εκπομπών, γι’ αυτό και το επόμενο βήμα είναι να ελέγξουμε κατά πόσο τα μηχανήματα της τάδε εταιρείας κάνουν καλά τη δουλειά τους. Εάν έχουμε εσφαλμένα στοιχεία από την εταιρεία μέτρησης είναι πολύ λογικό οι τηλεοπτικοί σταθμοί να επιμένουν σε αυτό.

Σε ό,τι αφορά τους ανήλικους, ήδη μετά από οδηγία του ΕΣΡ, έχουν προχωρήσει οι τηλεοπτικοί σταθμοί στη σηματοδότηση των εκπομπών. Έχουν καταγραφεί πέντε περιπτώσεις που καλύπτουν από το κατάλληλον του θεάματος για όλους μέχρι και την απαγόρευση για ανηλίκους κάτω των 15 ετών.

Δεν μπορεί να εισβάλλει το ΕΣΡ στο σπίτι του καθενός και να εξετάσει εάν το παιδί της οικογένειας παρακολουθεί μία ακατάλληλη εκπομπή. Αυτή είναι υπόθεση του γονέα.

ΠτΘ: κ. Δερβιτσιώτη σας ευχαριστώ πολύ.

Α.Δ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.