«Αδιανοητη η αφαιρεση δικαιωματων του πολιτη με τροπο συνταγματικο»

Τον τελευταίο καιρό λόγος πολύς γίνεται για την αναθεώρηση του Συντάγματος και την αναγκαιότητά της. Πέντε χρόνια μετά τη δεύτερη αναθεώρηση του Συντάγματος του 1975, συγκεκριμένα το 2001, το ερώτημα που δημιουργείται είναι αν υπάρχει λόγος για αναθεώρηση. Βέβαια πολιτικές αντιπαραθέσεις καθημερινώς βλέπουν το φως της δημοσιότητος όσον αφορά στις αναθεωρητέες διατάξεις.

Πριν λίγες ημέρες ο Δικηγορικός Σύλλογος Ροδόπης σε μία προσπάθεια ενημέρωσης της κοινής γνώμης επί του θέματος διοργάνωσε ημερίδα στην οποία συμμετείχαν ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Χρήστος Σαρτζετάκης, ο Επίτιμος Εισαγγελέας Αρείου Πάγου, Ευάγγελος Κρουσταλλάκης, ο Καθηγητής Νομικής Σχολής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Κωνσταντίνος Ρέμελης, ο Επίκουρος Καθηγητής Νομικής Σχολής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Αλκιβιάδης Δερβιτσιώτης και ο Λέκτορας Νομικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνος Γώγος.

Ο ΠτΘ συνομιλεί σήμερα με αφορμή τη συγκεκριμένη ημερίδα με τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Ροδόπης, τον κ. Γιώργο Πεταλωτή…

ΠτΘ: κ. Πεταλωτή, ποιοι λόγοι οδήγησαν στην διοργάνωση της συγκεκριμένης εκδήλωσης;

Γ.Π.: Ως δικηγορικός Σύλλογος διαγνώσαμε την αναγκαιότητα της συγκεκριμένης εκδήλωσης, κάνοντας μία επιλογή ιδιαίτερη. Είθισται σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις να καλούνται κατά κύριο λόγο εκπρόσωποι των πολιτικών κομμάτων. Εμείς θέλαμε να το αποφύγουμε αυτό, αν και τα κόμματα έχουν ισχυρό λόγο εφόσον τα μέλη τους ψηφίζουν και αποφασίζουν, έχουμε όμως τη δυνατότητα να γνωρίζουμε τις απόψεις τους μέσα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Εμείς καλέσαμε ομιλητές που έχουν σχέση με το Σύνταγμα όπως για παράδειγμα ο κ. Σαρτζετάκης, ο οποίος ήταν Πρόεδρος Δημοκρατίας και επιφανής δικαστικός ο οποίος μάλιστα συνέδεσε το όνομά του με τη γνωστή υπόθεση της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ του Γρηγόρη Λαμπράκη, που ως πράξη ήταν πράξη σεβασμού του τότε συντάγματος.

ΠτΘ: κ. Πεταλωτή από το σχολείο μαθαίνουμε ότι το Σύνταγμα αποτελεί την πυραμίδα της κρατικής έννομης τάξης, προέρχεται από το λαό, ψηφίζεται από το λαό, οπότε το πρώτο ερώτημα που προκύπτει αφορά στους λόγους που θεωρούνται απαραίτητοι για την αναθεώρησή του…

Γ.Π.: Το Σύνταγμα πράγματι αποτελεί τον θεμελιώδη νόμο του κράτους και γι’ αυτό ακριβώς υπάρχει ο σκληρός πυρήνας του Συντάγματος που δεν τροποποιείται και αφορά σε συγκεκριμένες διατάξεις, όπως αυτή της μορφής του πολιτεύματος. Αναθεώρηση του Συντάγματος επιτρέπεται και επιβάλλεται όταν αλλάζουν ριζικά οι συνθήκες που διέπουν τη δημοκρατία μας αλλά και την κοινωνία. Αυτό γίνεται γιατί το Σύνταγμα είναι αντανάκλαση των ισορροπιών σε μία κοινωνία. Εκφράζει όλες τις συνιστώσες που υπάρχουν στην κοινωνία και πολιτεία και αν υπάρξει κάτι σημαντικό πραγματικά υπάρχει ανάγκη και της αναθεώρησης του Συντάγματος. Ο νομοθέτης δεν επιτρέπει την αναθεώρηση πριν της παρέλευσης προθεσμίας από την προηγούμενη αναθεώρηση. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Δείχνει ότι η οποιαδήποτε αναθεώρηση πρέπει να γίνεται με περισσή περίσκεψη και μετά από μεγάλη βάσανο και όχι για λόγους μικροκομματικούς, μικροπολιτικούς κάποιων ισορροπιών πρόσκαιρων. Στην παρέλευση της πενταετίας βλέπουμε ότι κατά τη διάρκεια της συζήτησης για τον προϋπολογισμό η κυβέρνηση ξαφνικά ανακοινώνει αναθεώρηση του Συντάγματος. Από εκεί και πέρα ξεκινά μία λογική και μία ευρεία συζήτηση για το αν χρειάζεται ή επιτρέπεται η αναθεώρηση.

ΠτΘ: Πρόκειται για την Τρίτη αναθεώρηση του Συντάγματος του 1975. Η πρώτη έγινε το 1985 και η άλλη το 2001. Πολλοί ισχυρίζονται ότι το χρονικό διάστημα είναι πάρα πολύ μικρό και άρα οι αλλαγές που θα γίνουν θα πρέπει να είναι ουσιαστικές. Πιστεύετε ότι αυτός είναι ο στόχος;

Γ.Π.: Προσωπική μου άποψη, εκτός αν πεισθώ από εδώ και πέρα και μέχρι την τελική ψήφιση των διατάξεων που αναθεωρούνται, είναι ότι αυτή η αναθεώρηση δεν χρειάζονταν. Όπως προανέφερα δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση άνοιξε κατά την κατάθεση ψήφισης του προϋπολογισμού. Αμέσως σταματήσαμε να μιλάμε για αυτόν και αρχίσαμε και μιλάμε για την αναθεώρηση. Και από τις διατάξεις που λέγεται ότι θα αναθεωρηθούν δεν αποκομίζω την αίσθηση ότι πρόκειται για διατάξεις οι οποίες συγχωρούν να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Κατά την άποψή μου πρόχειρα πάρθηκε η απόφαση για λόγους που δεν έχουν σχέση με τη σοβαρότατη διαδικασία αναθεώρησης του συντάγματος και συνεπώς ξεκινάμε με ένα μείον κάτι που δεν επιτρέπεται για μια τέτοια συζήτηση.

ΠτΘ: Η πεμπτουσία του Συντάγματος κ. Πεταλωτή αφορά στην καλύτερη λειτουργία της εξουσίας. Για να είναι όμως η εξουσία αποτελεσματική και χρήσιμη ποια θα πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά της αναθεώρησης ώστε να αποβαίνει και προς όφελος του πολίτη;

Γ.Π.: Με την ερώτησή σας δώσατε όλο το νόημα που αφορά στην διπλή λειτουργία του Συντάγματος. Από τη μια να κατοχυρώνει την εξουσία με ό,τι σημαίνει αυτό και αφετέρου να κατοχυρώνει τα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα του πολίτη. Ας μη ξεχνάμε ότι σήμερα μιλάμε για τη σπουδαιότητα του Συντάγματος αλλά το Σύνταγμα ήταν ο πρώτος τρόπος κατοχύρωσης της αστικής δημοκρατίας, που σημαίνει ότι πρωταρχικό λόγο της ύπαρξής του είχε να κατοχυρώσει την εξουσία, που πολλές φορές μπορεί να είναι αυταρχική, κάτι που δεν συνάδει με την προστασία του πολίτη. Αυτός είναι ο διπλός ρόλος και εκεί ακριβώς πρέπει να δίνεται μεγάλη προσοχή. Μπορεί ένα σύνταγμα να είναι καλό ως προς τον τρόπο κατοχύρωσης της εξουσίας και με ελλείψεις ως προς την κατοχύρωση των δικαιωμάτων του πολίτη. Ίσως και εδώ να βλέπουμε κάτι αντίστοιχο. Μία κρατική εξουσία που κατοχυρώνεται περισσότερο και να μη δίνουμε τη βαρύτητα που πρέπει να δώσουμε στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων του πολίτη με βάση τα νέα δεδομένα που υπάρχουν ήδη. Κατά την άποψή μου, χωρίς να είμαι συνταγματολόγος, με τις γενικές γνώσεις συνταγματικού δικαίου που έχω, αν υπήρχε λόγος συνταγματικής αναθεώρησης θα έπρεπε να ανοίξει μία μεγάλη συζήτηση, και εύχομαι να ανοίξει και ο δικηγορικός σύλλογος έχει προγραμματίσει να στηρίξει αυτή τη συζήτηση έστω και σε τοπικό επίπεδο, για την κατοχύρωση και διασφάλιση των ατομικών μας δικαιωμάτων γιατί εκεί πραγματικά έχουμε αλλαγή των συνθηκών. Για παράδειγμα το θέμα που ζούμε τώρα τελευταία, το θέμα των υποκλοπών. Τι γίνεται με τις ανεξάρτητες διοικητικές αρχές; Μας κατοχυρώνουν; Φθάσαμε στο σημείο να αμφισβητούμε τα πάντα. Ένα ολόκληρο χρόνο είναι γνωστό το θέμα των υποκλοπών και η ΑΔΑΕ δεν είχε ιδέα και πέραν τούτου ακούμε σήμερα από έγκυρους πολιτικούς ότι δεν υπήρχε λόγος να ενημερωθεί η συγκεκριμένη αρχή. Κατά την άποψή μου αυτές οι αρχές με διαφορετικό τρόπο λειτουργίας και σύστασης εξ αρχής θα πρέπει να ενισχυθούν και θα πρέπει να λειτουργούν γιατί ίσως μέσα απ’ αυτές προστατεύονται τα δικαιώματά μας. Η ευρωπαϊκή πολιτική έννομη τάξη και κυρίως η παγκόσμια, τα τελευταία χρόνια έρχεται ακριβώς για να αμφισβητήσει αυτά τα δικαιώματα και όχι μόνο δεν τα προστατεύει αλλά δικαιώματα που έχουν σχέση με τη ζωή μας και την εργασία μας έχουν χάσει την έννοια του αυτονόητου. Εκεί πιστεύω ότι υπάρχει ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων μας. Σε μία τέτοια συνταγματική αναθεώρηση θα έπρεπε όλοι να στοχεύουμε συμβάλλοντας ο καθένας με τον τρόπο του, και αυτό θα είχε και νόημα.

ΠτΘ:κ. Πεταλωτή σύμφωνα με τα όσα λέχθηκαν περί αναθεώρησης δύο σημαντικά θέματα άπτονται της δικαστικής εξουσίας. Η μία αφορά στην ίδρυση συνταγματικού δικαστηρίου και η άλλη στην αφαίρεση της αρμοδιότητας από τα δικαστήρια να αποφασίζουν για την καταβολή αναδρομικών των μισθών. Μέχρι σήμερα όλοι γνωρίζαμε ότι η εκτελεστική εξουσία είχε περιορίσει κατά πολύ την νομοθετική και σε αυτό έχουν ευθύνες οι εκάστοτε κυβερνώντες. Σήμερα με όλα αυτά που λέγονται περί αναθεώρησης η εκτελεστική εξουσία προσπαθεί να περιορίσει και τη δικαστική εξουσία. Είναι δυνατόν όλα αυτά να αναβαθμίζουν τη δικαιοσύνη;

Γ.Π.: Κατά την άποψή μου δεν συμβάλλουν στην αναβάθμισή της και μάλιστα σε περίοδο που έχουμε αναταράξεις που αφορούν στην δικαιοσύνη, και το ζήτημα θα έπρεπε να εξετάζεται τελείως διαφορετικά και όχι με τη δημιουργία νέων ζητημάτων που θα κλονίσουν ακόμη περισσότερο την εμπιστοσύνη των πολιτών προς αυτή. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης υπήρξε μια πολύ καλή εισήγηση του Επιτίμου Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου του κ. Κρουσταλλάκη, που αφορούσε το συγκεκριμένο θέμα, δηλαδή τον παρεμπίπτοντα έλεγχο των δικαστηρίων στους νόμους, που σημαίνει ότι, όπως ισχύει σήμερα και εφαρμόσθηκε χωρίς να υπάρξει ειδικός νόμος πρώτη φορά το 1892 από το Πρωτοδικείο Αθηνών, το κάθε δικαστήριο και συγκεκριμένα ο κάθε δικαστής έχει την αρμοδιότητα να ελέγξει την αρμοδιότητα του νόμου τον οποίο καλείται να εφαρμόσει. Αν πιστεύει με την ελευθερία του δικαστή την οποία σαφώς έχει και πρέπει να έχει και του αναγνωρίζεται ότι ο νόμος βάσει του οποίου δικάζει είναι αντισυνταγματικός, μπορεί να κάνει τον έλεγχο την στιγμή της απόφασής του και να πει ότι ο νόμος είναι αντισυνταγματικός με τις συνέπειες που θα έχει επί της συγκεκριμένης υποθέσεως. Είναι ένα μείζον ζήτημα αλλά και βασικό στοιχείο της ανεξαρτησίας και της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης του δικαστή. Με μία κατασκευή νομική, γιατί περί νομικής κατασκευής πρόκειται, – όπως στη Γερμανία και Ιταλία όπου υπάρχει Συνταγματικό Δικαστήριο,- εκ των προτέρων ένας νόμος κρίνεται αν είναι ή όχι αντισυνταγματικός και από εκεί και πέρα ο δικαστής δεν μπορεί να κρίνει. Μη ξεχνάμε όμως ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο θα συντίθεται από συγκεκριμένους δικαστές και επειδή η επιλογή των ανωτάτων δικαστών γίνεται από την εκάστοτε κυβέρνηση, γεγονός που σημαίνει ότι θα είναι δικαστές επιλεγμένοι από την εκτελεστική όπως είπατε εξουσία. Έχουμε δηλαδή μία πλήρη υποταγή εκτός της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας με ό,τι επικίνδυνο συνεπάγεται. Κατά την άποψή μου αλλά και κατά την άποψη των περισσότερων νομικών που έχουν εκφρασθεί μέχρι τώρα η ίδρυση του Συνταγματικού Δικαστηρίου όχι απλώς δεν είναι χρήσιμη αλλά και απαράδεκτη γιατί ακριβώς περιορίζει την δυνατότητά του να ασκείται η δικαιοσύνη όπως πρέπει να ασκείται. Συνεπώς το θέμα είναι άκαιρο. Ήδη το Συμβούλιο της Επικρατείας που ελέγχει τους νόμους και τη νομιμότητα και έχει ένα πλήρη και εκτεταμένο έλεγχο των νόμων, όπου χρειασθεί, με απόφαση της Ολομέλειάς του εξέδωσε απόφαση αντίθετη προς την ίδρυση του Συνταγματικού Δικαστηρίου.