Αποτελεί πλέον μια πραγματικότητα ότι τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (ΜΜΕ) κατέχουν μια αξιόλογη, και συνεχώς αυξανόμενη σε σημασία, θέση στις σύγχρονες κοινωνίες. Η άποψη αυτή για τα ΜΜΕ είναι ευρέως αποδεκτή και οι λόγοι αυτής της αποδοχής φαίνεται ότι σχετίζονται με το γεγονός ότι τα ΜΜΕ αποτελούν:

• πηγή εξουσίας – ένα εν δυνάμει μέσο άσκησης επιρροής, ελέγχου και πηγή νεωτερισμού στο πλαίσιο μιας κοινωνίας. Τα ΜΜΕ αποτελούν το πρωταρχικό μέσο μετάδοσης των ουσιωδών πληροφοριών για τη λειτουργία των περισσότερων θεσμών μιας κοινωνίας.

• πεδίο, όπου βλέπουν το φως της δημοσιότητας πολλά θέματα που απασχολούν τη δημόσια ζωή, τόσο σε εθνικό όσο και διεθνές επίπεδο.

• κύρια πηγή από την οποία ορίζεται και απεικονίζεται η κοινωνική πραγματικότητα. Τα ΜΜΕ είναι επίσης το πεδίο όπου καταγράφεται η εξέλιξη του πολιτισμού, καθώς κατασκευάζονται, αποθηκεύονται και κυρίως εκφράζονται οι αξίες των κοινωνιών και των ομάδων.

• βασική δίοδο τόσο για φήμη και κοινωνική αναγνώριση, όσο και για ενεργό παρουσία στη δημόσια ζωή.

• πηγή από την οποία εκρέει ένα σύστημα που οριοθετεί και σηματοδοτεί τη δημόσια ζωή, καθώς προσδιορίζει το τι είναι φυσιολογικό μέσα σε μια κοινωνία, τόσο στο επίπεδο της εμπειρίας, όσο και το επίπεδο της αξιολόγησης. Παράλληλα τα ΜΜΕ υποβοηθούν στην οργάνωση του ελεύθερου χρόνου και τη συσχέτισή του με τον υπόλοιπο χρόνο. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι ότι τα ΜΜΕ στις μέρες μας αποτελούν μια μεγάλη και συνεχώς αναπτυσσόμενη βιομηχανία, η οποία παρέχει νέες θέσεις εργασίας και προσφέρει πολλά περιθώρια κέρδους. Εάν οι παραπάνω ισχυρισμοί γίνουν δεκτοί, δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί το μεγάλο ενδιαφέρον που έχουν αποσπάσει τα ΜΜΕ από την πρώτη φάση της εμφάνισής τους. Ούτε είναι δύσκολο να κατανοηθούν οι λόγοι που τα ΜΜΕ αποτελούν το αντικείμενο δημόσιας έρευνας, νομοθετικών ρυθμίσεων και θεωρητικών προσεγγίσεων. Άλλωστε ελάχιστα σημαντικά κοινωνικά ζητήματα για τα οποία γίνεται λόγος δεν συνοδεύονται από κάποιες εκτιμήσεις, καλές ή κακές για το ρόλο των ΜΜΕ. Εξάλλου τα πιο ουσιώδη ζητήματα που αφορούν μια κοινωνία – κυρίως αυτά που αναφέρονται στη διανομή και την άσκηση της εξουσίας, τη διαχείριση των προβλημάτων και τις διαδικασίες ενσωμάτωσης και μεταβολής – στρέφονται στην επικοινωνία, ιδιαίτερα στα μηνύματα που μεταφέρονται από τα ΜΜΕ, ανεξαρτήτως αν αυτά έχουν τη μορφή ενημέρωσης, άποψης, εξιστόρησης ή και ψυχαγωγίας. Η πληροφόρηση της κοινής γνώμης δεν εντάσσεται στις επιδιώξεις των ΜΜΕ. Η παροχή της προσφερόμενης πληροφόρησης προσδιορίζεται αυστηρά από την έννοια του κέρδους και της απόκτησης του αναγκαίου κοινωνικού γοήτρου για την επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους. Οι συνέπειες της βασικής αυτής αρχής είναι θεμελιακές αν λάβουμε υπόψη τη μονοπώληση της πληροφόρησης από τα ΜΜΕ: η πραγματικότητα πλέον κατασκευάζεται σύμφωνα με τις επιταγές της κυρίαρχης ιδιωτικής οικονομίας. Η πραγματική ροή των

γεγονότων δεν έρχεται στην επιφάνεια στο συντριπτικό της ποσοστό και στη θέση της παρουσιάζεται μια στρεβλή, εντυπωσιακή, ψευδής, εικονική πραγματικότητα που καταλαμβάνει το σύνολο των ανθρωπίνων και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Η κατασκευή της «τεχνητής πραγματικότητας», δεν γνωρίζει όρια στους τρόπους προβολής της: οι ειδήσεις, οι διαφημίσεις, οι τηλεοπτικές δραματικές, κωμικές, ψυχαγωγικές εκπομπές, οι ενημερωτικές συζητήσεις, τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, η πολιτική και κοινωνική γραμμή των εφημερίδων βασίζονται στον εντυπωσιασμό, στην απόκρυψη της σφαιρικότητας των γεγονότων, στην ανάδειξη απόψεων, θεωριών, θέσεων που απηχούν την κυρίαρχη ιδεολογία και που ευνοούν την ισχυροποίηση και την αναπαραγωγή του συστήματος ιδιωτικής οικονομίας, των ελαχίστων οικονομικά ισχυρών εκφραστών της. Η πολιτιστική παραγωγή των ΜΜΕ υποστηρίζει σημαντικά τον κεντρικό σκοπό ύπαρξής τους: χρησιμοποιεί στρεβλά τρόπους ζωής, έθιμα, σύμβολα, επεμβαίνει παραμορφωτικά στα πολιτιστικά δημιουργήματα ανθρώπων και λαών και κατασκευάζει μια βολική πολιτιστική πραγματικότητα που επηρεάζει τις κοινωνίες προς την κατεύθυνση κατανάλωσης των προϊόντων των πανίσχυρων εταιριών και της αποπολιτικοποίησης. Η προώθηση της κατασκευασμένης- τεχνητής αντίληψης της μετατροπής του κόσμου σε μια παγκόσμια κοινότητα όπου οι δυνατότητες οικονομικής ανέλιξης, εξάπλωσης της δημοκρατίας, πολιτιστικής ισότιμης ανταλλαγής, παροχής ωφέλιμων και τεχνολογικών προϊόντων όπως και άλλων ευκαιριών βελτίωσης των όρων διαβίωσης, που συναντάται στις μέρες μας στη χρήση του όρου ΄΄παγκοσμιοποίηση΄΄ πέρα από την ιδεολογική της σκοπιμότητα, εκπορεύεται κυρίως από τα ίδια τα ΜΜΕ που πέρα από τη διαφήμιση προϊόντων, διαφημίζουν πλέον κατά σύστημα την πληθωρική και πολύχρωμη διάχυση της ιδιωτικής οικονομίας και της ιδεολογίας της. Τα ΜΜΕ-επιχειρήσεις συντελούν αποφασιστικά στη διαδικασία ενσωμάτωσης. Στο ήδη υπάρχον σύστημα παραγωγής, κατανάλωσης, ιδεολογίας, απομονώνουν όποια ατομική ή συλλογική σκέψη και δραστηριότητα είναι ικανή, δυνάμει ή θέσει, να προτάξει μια διαφορετική θεώρηση της πραγματικότητας. Όσα κυρίως αποτελούν οργανωμένα διεθνή, πανεθνικά, περιφερειακά συγκροτήματα, πέραν του ιδιοκτησιακού καθεστώτος τους που είναι και ο καθοριστικότερος παράγοντας διαμόρφωσης της επίσημης πολιτικής- ιδεολογικής- οικονομικής γραμμής τους, αποκτούν τη δομή μιας κάθετης ιεράρχησης στην οποία κατανέμονται αυστηρά καθήκοντα και όρια επαγγελματικής δραστηριότητας για να επιτυγχάνεται αμεσότερα και πιο αποτελεσματικά ο κύριος σκοπός της ύπαρξης και της λειτουργίας τους: η οικονομική τους ισχυροποίηση, δηλ. η απόκτηση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους από τον ουσιαστικό ιδιοκτήτη της κάθε επιχείρησης. Στην πραγματικότητα όσο μεγαλύτερο και πιο οργανωμένο είναι το μαζικό μέσο επικοινωνίας τόσο και το κέρδος ή η προσδοκία κέρδους του επεκτείνεται σε παράλληλες ή και πρώτιστες επιχειρήσεις και το μαζικό μέσο αποτελεί είτε το πρόσχημα είτε το μέσο πίεσης προς την κυβέρνηση και τους κρατικούς οργανισμούς από τον ιδιοκτήτη ή τους ιδιοκτήτες του μέσου. Τα διευθυντικά στελέχη και οι δημοσιογράφοι είτε ευθυγραμμίζονται πλήρως με την πολιτική γραμμή του μέσου όπου εργάζονται είτε για λόγους δημοκρατικού προσωπείου τους επιτρέπεται να εκφράζουν τη διαφορετική προσωπική τους γνώμη σε προσδιορισμένα εκ των προτέρων όρια. Αν τα ξεπεράσουν ή αν ενοχλήσουν ουσιαστικά τα συμφέροντα του μέσου επεμβαίνουν οι ιεραρχικά ανώτεροί τους για να τους επαναφέρουν στην τάξη ή πιο δραστικά τους αποπέμπουν από την εργασιακή τους θέση. Κατά κύριο λόγο όμως αποκτούν τη συνείδηση του έμπιστου προς το μέσο που εργάζονται και προσαρμόζουν τη δράση τους στα συμφέροντα της εργοδοσίας τους. Το κυρίαρχο ζήτημα όμως σήμερα παραμένει ο έλεγχος των ΜΜΕ και η κατασκευή της πραγματικότητας που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των ΜΜΕ, έχει όμως διαγραφόμενο μέλλον. Στις εθισμένες από την παραπληροφόρηση, την πολιτιστική υποβάθμιση, τη θεαματική κατασκευή της πραγματικότητας, την αλλοτρίωση των διαφορετικών πολιτιστικών χαρακτηριστικών, κοινωνίες, η συνεχής επανάληψη και προβολή ενός ανύπαρκτου, κατασκευασμένου κόσμου όπου αποθεώνεται η οικονομική και πολιτική κυριαρχία των λίγων, η πολιτιστική υπεροχή της υποκουλτούρας της κατανάλωσης, απειλείται σταθερά η διατήρηση των βασικών, διαχρονικών μέχρι τώρα αξιών και αρχών. Κατά συνέπεια η προπαγάνδα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στοχεύει στην απομάκρυνση του κοινού από τη λήψη αποφάσεων για την ίδια του τη μοίρα, να περιορίσουν τη δημόσια αρένα, να ελέγξουν την άποψη, να πείσει το κοινό ότι οι βασικές αποφάσεις για το πώς θα διοικηθεί ο κόσμος – στις οποίες περιλαμβάνεται το εμπόριο, η παραγωγή, η διανομή, η σκέψη, η κοινωνική πολιτική, τα πάντα – έχουν ήδη ληφθεί από εκείνους που νομιμοποιούνται να ορίζουν το σύνολο της κοινωνικής ζωής. Η κατασκευή της συναίνεσης με την έννοια της χρήσης νέων τεχνικών προπαγάνδας προκειμένου να παραμείνει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού αδρανές και αδιάφορο για την πολιτική και οικονομική κατάσταση βρίσκει στα ΜΜΕ τον καλύτερο αγωγό σταθερής και πολύτροπης διοχέτευσής της. Ότι είναι αναγκαίο, προσοδοφόρο, ακίνδυνο, παθητικά ουδέτερο, ομογενοποιημένο, ότι είναι εμπορεύσιμο και πολιτικά αποστασιοποιημένο, εντάσσεται και διαδίδεται σε όλο τον κόσμο, κατ΄ επανάληψη, καθ΄ όλο το χρόνο, χωρίς παύσεις και άλλες αντιεμπορικές και πολιτικά επικίνδυνες αναφορές. Δυστυχώς στη σημερινή εποχή τα ΜΜΕ απειλούν ή ΄΄απειλούν΄΄ ανοιχτά τη δημοκρατία και τίποτε δεν φαίνεται ικανό να σταματήσει αυτή τη ΄΄μετατροπή της ανθρώπινης κοινωνίας σε μια κοινωνία του θεάματος΄΄

Υ.Γ. Η τελευταία πρόταση είναι από το βιβλίο του Γκι Ντεμπόρ, ΄΄Η κοινωνία του θεάματος΄΄.

Υ.Γ.2 Για τη συγγραφή του κειμένου αντλήθηκαν πληροφοφρίες απο το βιβλίο του Νόαμ Τσόμσκι, ΄Τα ΜΜε ως όργανα κοινωνικού ελέγχου και επιβολής΄΄

Tάσος Συκάκης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.