Ισπανικες εκλογες: Η σημασια της ψηφου μεταναστων και αποδημων

Η Ισπανία οδηγείται στις κάλπες στις 29 Νοεμβρίου, εννέα μήνες πριν από την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής περιόδου, σε μια εκλογική αναμέτρηση κρίσιμη για τους πολιτικούς συσχετισμούς όχι μόνο στη χώρα, αλλά και στην ευρύτερη Ευρώπη. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ αποφάσισε στις 5 Οκτωβρίου τη διάλυση του Κοινοβουλίου, έπειτα από την απόρριψη δύο κυβερνητικών διαταγμάτων για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Η απόφαση επισημοποιήθηκε με βασιλικό διάταγμα που δημοσιεύθηκε στις 6 Οκτωβρίου.

Πίσω από την άμεση κοινοβουλευτική αφορμή βρίσκεται μια βαθύτερη πολιτική κρίση. Η κυβέρνηση συνασπισμού του «Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος» (PSOE) και της αριστερής συμμαχίας «Sumar» στηριζόταν σε μια εύθραυστη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, στην οποία καθοριστικό ρόλο διαδραμάτιζαν καταλανικά και άλλα περιφερειακά κόμματα. Η δυσκολία εξασφάλισης σταθερής υποστήριξης είχε περιορίσει τη δυνατότητα του Σάντσεθ να προωθήσει την κυβερνητική ατζέντα. Η κρίση κορυφώθηκε στις 2 Οκτωβρίου, όταν το συντηρητικό «Λαϊκό Κόμμα» (PP), το ακροδεξιό «Vox» και οι Καταλανοί αυτονομιστές του «Junts» συνέβαλαν στην απόρριψη δύο διαταγμάτων που αποσκοπούσαν στην προστασία των ενοικιαστών από τις εξώσεις και στην παράταση των μισθωτικών συμβάσεων. Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε σε κλίμα έντονων κοινωνικών κινητοποιήσεων για το αυξανόμενο κόστος της κατοικίας.

Το εκλογικό στοίχημα του Σάντσεθ

Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επέλεξε να μετατρέψει την κοινοβουλευτική ήττα σε πολιτικό δίλημμα. Υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια ισχυρότερη προοδευτική πλειοψηφία για να συνεχίσει τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, ενώ η αντιπολίτευση θεωρεί ότι η προκήρυξη εκλογών αποτελεί παραδοχή της αποτυχίας του να κυβερνήσει αποτελεσματικά. Το εγχείρημα εμπεριέχει σημαντικό κίνδυνο. Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το «Λαϊκό Κόμμα» του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο και το ακροδεξιό «Vox» του Σαντιάγο Αμπασκάλ να διαθέτουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες σχηματισμού κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Η «Vox» συγκεντρώνει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που δημοσιοποιήθηκαν κατά την προκήρυξη των εκλογών, ποσοστό κοντά στο 18%, έχοντας ενισχύσει ιδιαίτερα την απήχησή της σε ένα νεανικό και ανδρικό κοινό.  Μια ενδεχόμενη συγκυβέρνηση «Λαϊκού Κόμματος» (PP) και «Vox» θα σηματοδοτούσε μια σημαντική μετατόπιση της Ισπανίας προς τα δεξιά, με συνέπειες για τη μεταναστευτική πολιτική, τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις και τη θέση της Μαδρίτης στις ευρωπαϊκές πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Η ψήφος των μεταναστών: Το πραγματικό και το φαντασιώδες σε μια πολιτική διαμάχη

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της προεκλογικής περιόδου αφορά στους μετανάστες. Η Ισπανία αποτελεί σημαντικό προορισμό μεταναστευτικών ροών από τη Λατινική Αμερική, τη Βόρεια Αφρική και άλλες περιοχές, ενώ η οικονομία της εξαρτάται σε πολλούς κλάδους από την εργασία ανθρώπων που γεννήθηκαν στο εξωτερικό. Η κυβέρνηση Σάντσεθ αντιμετωπίζει τη μετανάστευση ως παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και δημογραφικής ανανέωσης. Αντίθετα, το «Vox» την παρουσιάζει ως πρόβλημα ασφάλειας, κοινωνικής συνοχής και εθνικής ταυτότητας. Η αντιπαράθεση εντάθηκε μετά τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες για τη νομιμοποίηση μεγάλου αριθμού μεταναστών χωρίς κανονικό καθεστώς διαμονής.

Στη δημόσια συζήτηση εμφανίστηκε η κατηγορία ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει μια νέα εκλογική βάση μέσω της νομιμοποίησης μεταναστών. Την άποψη αυτή προωθεί το «Vox», ενώ υιοθετήθηκε και από μερίδα του «Λαϊκού Κόμματος». Χρειάζεται, ωστόσο, να διακρίνουμε ανάμεσα σε δύο διαφορετικές νομικές διαδικασίες: Αφενός τη νομιμοποίηση της διαμονής και, αφετέρου, την απόκτηση της ισπανικής ιθαγένειας. Οι αλλοδαποί που διαθέτουν άδεια νόμιμης διαμονής, αλλά όχι ισπανική ιθαγένεια, δεν έχουν δικαίωμα ψήφου στις βουλευτικές εκλογές. Μπορούν να συμμετέχουν σε δημοτικές εκλογές υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: οι πολίτες άλλων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει του κοινοτικού δικαίου και οι υπήκοοι ορισμένων τρίτων χωρών βάσει διμερών συμφωνιών αμοιβαιότητας.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική ιδιαιτερότητα που συνδέει την ισπανική εκλογική πολιτική με τη Λατινική Αμερική. Οι πολίτες ιβηροαμερικανικών χωρών μπορούν, κατά κανόνα, να ζητήσουν ισπανική ιθαγένεια έπειτα από δύο χρόνια νόμιμης διαμονής, αντί των δέκα που ισχύουν γενικά για άλλες εθνικότητες. Η συμπλήρωση του χρόνου αυτού δεν συνεπάγεται αυτόματη πολιτογράφηση, αλλά ανοίγει τη δυνατότητα υποβολής αίτησης. Επομένως, οι κοινότητες των Λατινοαμερικανών που έχουν ήδη αποκτήσει ισπανική ιθαγένεια αποτελούν πραγματικό τμήμα του εκλογικού σώματος. Δεν πρόκειται, όμως, για ένα ενιαίο πολιτικό μπλοκ. Οι πολιτικές προτιμήσεις διαφέρουν ανάλογα με τη χώρα καταγωγής, την κοινωνική θέση και την εμπειρία από τα πολιτικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής. Ιδιαίτερα οι κοινότητες με καταγωγή από τη Βενεζουέλα και την Κούβα εμφανίζουν διαφορετικές πολιτικές τάσεις από άλλες λατινοαμερικανικές ομάδες.

Τα 2,77 εκατομμύρια των Ισπανών του εξωτερικού

Κρίσιμη είναι, επίσης, η συμμετοχή των Ισπανών που κατοικούν στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Στατιστικού Ινστιτούτου (INE), στις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου έχουν δικαίωμα ψήφου 38.728.356 πολίτες, από τους οποίους 2.769.645 κατοικούν εκτός Ισπανίας. Η Αργεντινή διαθέτει τη μεγαλύτερη κοινότητα εγγεγραμμένων Ισπανών εκλογέων στο εξωτερικό, με 524.852 άτομα. Ακολουθούν η Γαλλία με 267.387, οι Ηνωμένες Πολιτείες με 213.007, το Μεξικό με 192.177 και η Κούβα με 169.290. Σημαντικοί αριθμοί καταγράφονται επίσης στη Βενεζουέλα, στη Βραζιλία, στην Ουρουγουάη και στη Χιλή.

Οι μεγαλύτερες κοινότητες Ισπανών εκλογέων στο εξωτερικό

Η σημασία των αριθμών αυτών ενισχύεται από μια σημαντική εκλογική μεταρρύθμιση. Το 2022 καταργήθηκε το σύστημα του λεγόμενου «voto rogado», δηλαδή η υποχρέωση των αποδήμων να ζητούν εκ των προτέρων τη δυνατότητα συμμετοχής στην ψηφοφορία. Πλέον οι εγγεγραμμένοι εκλογείς του εξωτερικού μπορούν να ψηφίσουν χωρίς προηγούμενη ειδική αίτηση. Η μεταβολή αυτή διευκολύνει τη συμμετοχή, χωρίς όμως να εξασφαλίζει ότι όλοι οι εγγεγραμμένοι θα προσέλθουν στις κάλπες. Η απόσταση από τα προξενεία, οι ταχυδρομικές διαδικασίες και η περιορισμένη σύνδεση ορισμένων αποδήμων με την καθημερινή ισπανική πολιτική εξακολουθούν να επηρεάζουν τη συμμετοχή.

Ένα πρόσθετο ζήτημα αφορά στους απογόνους Ισπανών μεταναστών και εξορίστων. Η νομοθεσία για τη «Δημοκρατική Μνήμη» του 2022 διεύρυνε τη δυνατότητα απόκτησης ισπανικής ιθαγένειας από απογόνους ανθρώπων που εγκατέλειψαν τη χώρα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο. Η εφαρμογή της έχει δημιουργήσει νέες κατηγορίες δυνητικών εκλογέων, αλλά και δικαστικές αντιπαραθέσεις σχετικά με τις προϋποθέσεις αναγνώρισης της ιθαγένειας. Η υπόθεση περίπου 163.000 ενδιαφερομένων έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία εν όψει της ψηφοφορίας.

Η αλληλεπίδραση με την ισπανόφωνη Λατινική Αμερική

Η ισπανική αναμέτρηση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ισπανόφωνο κόσμο, όχι μόνο λόγω των ιστορικών και γλωσσικών δεσμών, αλλά και επειδή οι πολιτικές αντιπαραθέσεις της Ισπανίας συνδέονται όλο και περισσότερο με εκείνες της Λατινικής Αμερικής. Η ισπανική δεξιά και ιδιαίτερα το «Vox» έχουν αναπτύξει πολιτικές και ιδεολογικές σχέσεις με συντηρητικά και εθνικιστικά κινήματα της περιοχής. Αντίστοιχα, η ισπανική Αριστερά διατηρεί επαφές με προοδευτικές δυνάμεις της Λατινικής Αμερικής. Η ισπανική αντιπαράθεση ιδιαιτέρως για τη μετανάστευση και την ιστορική μνήμη υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα και απηχείται σε όλο τον ισπανόφωνο κόσμο.

Μια εκλογική επιτυχία του «Vox» θεωρείται ότι θα μπορούσε να ενισχύσει πολιτικά συγγενείς δυνάμεις στην Αργεντινή και σε άλλες λατινοαμερικανικές χώρες. Αντίθετα, μια νίκη του Πέδρο Σάντσεθ θα προσέφερε στους προοδευτικούς πολιτικούς σχηματισμούς ένα παράδειγμα εκλογικής αντοχής απέναντι στην άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Ωστόσο, δεν πρέπει να υπερεκτιμηθεί η δυνατότητα μεταφοράς του ισπανικού εκλογικού αποτελέσματος στη Λατινική Αμερική. Τα προεδρικά πολιτικά συστήματα πολλών χωρών της περιοχής διαφέρουν ουσιαστικά από το ισπανικό κοινοβουλευτικό σύστημα. Επιπλέον, τα τοπικά οικονομικά προβλήματα, η εγκληματικότητα και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις καθορίζουν συχνά περισσότερο την εκλογική συμπεριφορά από τις ιδεολογικές εξελίξεις στην Ευρώπη.

Εκεί όπου η ισπανική εμπειρία ενδέχεται να αποκτήσει ιδιαίτερη παραδειγματική σημασία είναι στο ζήτημα της πολιτικής συμμετοχής των μεταναστών και των αποδήμων. Η Ισπανία συνδυάζει τη δυνατότητα σχετικά ταχείας πολιτογράφησης πολλών Λατινοαμερικανών με τη διατήρηση ισχυρών εκλογικών δεσμών με εκατομμύρια πολίτες της που ζουν στο εξωτερικό. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός πολιτικού χώρου που εκτείνεται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι Λατινοαμερικανοί που έχουν αποκτήσει ισπανική ιθαγένεια συμμετέχουν στις ισπανικές εκλογές, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες Ισπανοί πολίτες που ζουν στη Λατινική Αμερική μπορούν επίσης να επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα.

Η αναμέτρηση της 29ης Νοεμβρίου θα αποτελέσει επομένως δοκιμασία όχι μόνο για την πολιτική επιβίωση του Πέδρο Σάντσεθ, αλλά και για δύο ανταγωνιστικές αντιλήψεις της ισπανικής ταυτότητας: μιας περισσότερο ανοιχτής και πολυπολιτισμικής και μιας που δίνει προτεραιότητα στην εθνική κυριαρχία και στον περιορισμό της μετανάστευσης. Σε μια εποχή κατά την οποία οι μεταναστευτικές κοινότητες και οι διασπορές αποκτούν αυξανόμενη πολιτική σημασία, η Ισπανία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς η δημοκρατική αντιπροσώπευση επεκτείνεται πέρα από τα γεωγραφικά όρια ενός κράτους, καθώς και για τα πολιτικά διλήμματα που προκύπτουν από την ψήφο των μεταναστών και των αποδήμων.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.