Βασιλης Δαλκαβουκης, επικουρος καθηγητης Τμηματος Ιστοριας- Εθνολογιας ΔΠΘ: Οι συναντησεις ειναι ετησια διαδικασια καταγραφης της ερευνητικης εργασιας που γινεται στο τμημα Ιστοριας και Εθνολογιας

Ιδιαίτερα σημαντική η «5η Συνάντηση για την εθνογραφία και την κοινωνική ανθρωπολογία» που πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε στην πόλη μας και αναδεικνύει πόσο επίκαιρη αλλά και χρήσιμη, ενταγμένη στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, είναι η επιστήμη της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Μια επιστήμη που ανθεί τα τελευταία χρόνια στο Δημοκρίτειο χάρη στην αφοσίωση προς το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο του Βασίλη Δαλκαβούκη, των άλλων σήμερα μελών που θεραπεύουν το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο αλλά και προέδρου και του συνόλου των μελών ΔΕΠ του τμήματος Ιστορίας-Εθνολογίας της πόλης μας. Μία συνάντηση που συμπεριέλαβε στη θεματολογία του όψεις ζωής που μας αφορούν όπως οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης ή ο θάνατος και η ασθένεια ως κοινωνική πραγματικότητα με πολλές πολιτικές συνδηλώσεις.
Για τη συνάντηση, αυτή η οποία κοντά στα άλλα σημαντικά αναδεικνύει και τους νέους επιστήμονες, μεταπτυχιακούς και διδάκτορες, από το τμήμα της Κομοτηνής αλλά και από άλλα πανεπιστήμια της χώρας, λίγο μετά τη λήξη των εργασιών της, ζητήσαμε από τον Βασίλη Δαλκαβούκη να μας μιλήσει προκειμένου να ανακεφαλαιώσουμε τα όσα σημαντικά για τους φοιτητές του τμήματος αλλά και για την κοινωνία διατυπώθηκαν κατά τη διάρκειά της.
Βασίλης Δαλκαβούκης και όψεις της κοινωνικής πραγματικότητας από την οπτική της κοινωνικής ανθρωπολογίας…

Συνεργασίες μεταξύ πανεπιστημίων, διεπιστημονικές προσεγγίσεις και work shop για την κρίση στον τύπο με συμμετέχοντες εργαζόμενους του Alter

ΠτΘ: κ. Δαλκαβούκη τι κατατέθηκε σε αυτή τη συνάντηση;
Β.Δ.: Παλιότερα ονομάζαμε τις συναντήσεις αυτές ημερίδες, αλλά επειδή πλέον η συμμετοχή είναι μεγάλη, τις ονομάζουμε συνάντηση. Στην πραγματικότητα οι συναντήσεις για την εθνογραφία και την κοινωνική ανθρωπολογία, και η 5η που μόλις τελείωσε, είναι μια ετήσια διαδικασία που καταγράφει την ερευνητική δουλειά που γίνεται στο τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας αναφορικά με την κοινωνική ανθρωπολογία. Καταγράφει επίσης τις συνεργασίες που κάνουμε, και τις διεπιστημονικές, για αυτό και το πρώτο πάνελ ουσιαστικά ήταν ιστορικές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, τα θέματα τα δούλεψαν δηλαδή ιστορικοί αλλά με ανθρωπολογική ματιά. Υπήρξε επίσης ένα πάνελ που κατέγραψε τη συνεργασία μας με το πρόγραμμα Εκπαίδευσης των παιδιών της Μουσουλμανικής Μειονότητας. Να θυμίσω ότι από πέρσι εργάζονται φοιτητές μας ως εθελοντές στον οικισμό του Ηφαίστου, δηλαδή κάνουν πρόσθετη διδακτική στήριξη σε παιδιά του γυμνασίου σε συνεργασία με κοινωνικούς λειτουργούς. Μέσα από τρεις πολύ ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις καταγράφηκε επίσης μια συνεργασία που έχουμε στο πλαίσιο του Border Crossings network, ένα διεθνές, βαλκανικό βασικά, δίκτυο κοινωνικών ανθρωπολόγων, στο οποίο συμμετέχουμε και που πραγματοποιεί δύο δράσεις το χρόνο. Η μια δράση αφορά σ’ ένα διεθνές φοιτητικό συνέδριο,- εμείς το διοργανώσαμε το 2011,- φέτος θα γίνει στο Βουκουρέστι, στις 25 με 28 Απριλίου, και η δεύτερη δράση αφορά σε ένα θερινό σχολείο που γίνεται για την εθνογραφία και την κοινωνική ανθρωπολογία και τη συγκριτική λαογραφία των Βαλκανίων στην Κόνιτσα από το 2006 και μετά. Εκεί συμμετέχουν και φοιτητές μας οι οποίοι συνεργάζονται με φοιτητές και άλλων πανεπιστημίων της ημεδαπής και της αλλοδαπής και παράγονται εθνογραφικές δουλειές που αφορούν στο σύνορο, γιατί το θέμα μας είναι το σύνορο, και το φυσικό, το πολιτικό, αλλά και το συμβολικό. Σχετικά με τα θέματα που διερευνώνται στην Κόνιτσα, πολλοί φοιτητές μας αλλά και φοιτητές άλλων τμημάτων πανεπιστημίων έρχονται και ανακοινώνουν εδώ τα αποτελέσματα της έρευνά τους. Γι’ αυτό λέμε ότι η συνάντηση αυτή καταγράφει και τη συνεργασία μας με το Border Crossings network. Από το 2011 συμμετέχουμε και σε μια άλλη διαδικασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων σε ένα θερινό ή φθινοπωρινό σχολείο όπως το λέμε, γιατί γίνεται το Σεπτέμβριο και αφορά στην εργασία. Έγιναν δύο τέτοια σχολεία, ένα το φθινόπωρο του 2011 και ένα του 2012, στο Ζαγόρι το οποίο επίσης έχει αυτή τη δομή. Και αυτό καταγράφηκε στην συνάντηση, όπως καταγράφηκε και ένα ερευνητικό project που ξεκινήσαμε τον Αύγουστο με το συνάδελφο, το Μάνο Σπυριδάκη, από το πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Αυτό συγκροτείται ως επιτόπια έρευνα που συνεχίζεται στον τηλεοπτικό σταθμό Alter, και με την αφορμή του τροφοδοτήθηκε και το work shop, το εργαστήριο που κάναμε για την κρίση στον τύπο. Σ’ αυτό καλέσαμε εργαζόμενους του Alter που βρίσκονται σε επίσχεση και ουσιαστικά κάναμε ζωντανές συνεντεύξεις ενώπιον των φοιτητών μας για να δουν στην πράξη πώς γίνεται μια εθνογραφική συζήτηση και συνέντευξη. Ήταν εντυπωσιακό πραγματικά το γεγονός ότι επί δύο ώρες δεν κουνήθηκε κανείς. Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο, κάνω μάθημα για πολλά χρόνια, πάνω από είκοσι χρόνια είμαι δάσκαλος, πανεπιστημιακός είμαι επτά χρόνια, δεν έχω ξαναδεί κοινό καθηλωμένο και να μη θέλει να τελειώσει η συζήτηση.

Στόχος του εργαστηρίου να φέρει τους φοιτητές σε επαφή με την πραγματικότητα

ΠτΘ: Ίσως γιατί παρέπεμπε στην πραγματικότητα…
Β.Δ: Αυτός είναι και ο στόχος αυτού του εργαστηρίου να φέρει τους φοιτητές δίπλα στην πραγματικότητα, γιατί αυτό κάνει η ανθρωπολογία, μελετά τις όψεις της πραγματικότητας έτσι όπως κατασκευάζονται από >> >> τα κοινωνικά υποκείμενα. Τέλος η συνάντηση κατέγραψε μια συνεργασία που είχαμε με την διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Καστοριάς. Εμείς εδώ και χρόνια κάναμε ένα σεμινάριο εθνογραφίας σε εκπαιδευτικούς της Κομοτηνής και γενικότερα της Θράκης, το είχαμε ξεκινήσει το 2007 και μια χρονιά το κάναμε στη Χαλκιδική. Σε συνεργασία με τον Γιάννη Μάνο, επίκουρο καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στη Φλώρινα, στο Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών, μας κάλεσαν να κάνουμε αυτό το σεμινάριο από τον Οκτώβριο μέχρι το Δεκέμβριο σε εκπαιδευτικούς της Καστοριάς. Συμμετείχαμε εγώ, η συνάδελφος Βάλια Κράββα, εκλεγμένη λέκτορας στο τμήμα μας και ο Γιάννης Μάνος. Κάναμε επτά συναντήσεις στην Καστοριά και καλέσαμε τους συναδέλφους από εκεί να μιλήσουν για την εμπειρία αυτού του σεμιναρίου. Επίσης να πω ότι ορισμένες ανακοινώσεις είναι εργασίες των φοιτητών μας που δίνονται στο πλαίσιο των μαθημάτων της εθνογραφίας καθώς επίσης και τρεις πτυχιακές εργασίες που είναι πιο συγκροτημένες και με μεγαλύτερη εμβάνθυση στη θεωρία.

Το σώμα ως πολιτικό διακύβευμα

ΠτΘ: Πολύ ενδιαφέρουσα η ενότητα που αφορούσε στο σώμα ως πολιτικό διακύβευμα…
Β.Δ.: Αυτή η ενότητα υποστηρίχθηκε από δύο πρώην φοιτητές μας που είναι τώρα μεταπτυχιακοί. Ο μεν Παντελής Προμπονάς στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας στο Τμήμα ΙΑΚΑ, και η Φάλια Βαρελάκη, από το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, του Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Το θέμα ασχολείται με την προσέγγιση του σώματος στην Κοινωνική Ανθρωπολογία και αξιοποιεί κυρίως την έννοια της βιοπολιτικής, δηλαδή την έννοια του πώς το σώμα καταγράφει και ταυτόχρονα γίνεται ένα όργανο χειραγώγησης στα χέρια της εξουσίας. Ο Παντελής Προμπονάς μάλιστα εισηγήθηκε την έννοια όχι μόνο της βιοπολιτικής αλλά και της θανατοπολιτικής, δηλαδή πώς το σώμα δεν γίνεται μόνο όργανο για την πειθάρχηση των υποκειμένων στη διάρκεια της ζωής, αλλά και ως θάνατος, άρα ο θάνατος είναι μια εξίσου πολιτική πράξη με τη ζωή. Η αφορμή ήταν η αυτοκτονία του φαρμακοποιού στο Σύνταγμα έτσι όπως την έχουν καταγράψει τα μέσα. Σε αυτή την ενότητα ο Μάνος Σπυριδάκης, που μας βοήθησε πολύ στην οργάνωση, έφερε ένα υποψήφιο διδάκτορά του τον Παναγιώτη Γκούβερη ο οποίος έκανε μια καταπληκτική ανακοίνωση για την έννοια της σωματικής κακοποίησης των παιδιών των διαζευγμένων.

Όλοι οι γιατροί και οι εμπλεκόμενοι στο σύστημα της απονομής δικαιοσύνης πρέπει να κάνουν ανθρωπολογία

ΠτΘ: Είναι σημαντικό ότι η συνάντηση κατέδειξε ότι ζητήματα που παρουσιάζονται ως καθαρά τεχνοκρατικά, για παράδειγμα οι πρακτικές υγείας ή ότ,ι αφορά στο σώμα μπορούν να γίνουν και αντικείμενο μελέτης των θεωρητικών επιστημών…
Β.Δ.: Ο Παναγιώτης Γκούβερης είπε το εξής καταπληκτικό που εμείς το λέμε καιρό, αλλά το ακούσαμε από ένα επαγγελματία στο χώρο της υγείας. Είπε λοιπόν ότι «οι επαγγελματίες στο χώρο της υγείας χρειάζεται να κάνουν ανθρωπολογία». Όλοι οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι δικηγόροι, οι δικαστές, όσοι εμπλέκονται δηλαδή στο σύστημα της απονομής της δικαιοσύνης πρέπει να κάνουν ανθρωπολογία, για να αντιληφθούν τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες και οι κοινωνικές ομάδες τις οποίες διαχειρίζονται αποδίδουν νόημα στα πράγματα. Θα σας πω ένα εντυπωσιακό εύρημα που ανέφερε- να σημειώσω ότι εργάζεται στον τομέα της Συμβουλευτικής Υγείας- ότι υπάρχουν παιδιά που αρρωσταίνουν, γιατί αυτός είναι ένας τρόπος να φέρουν τους γονείς τους κοντά. Αυτό είναι ένα είδος κακοποίησης. Όταν οι γονείς είναι μαζί δεν αρρωσταίνουν, όταν δεν είναι αρρωσταίνουν ή υπάρχουν περιπτώσεις που ασκούνται πιέσεις πάνω στο σώμα των παιδιών, οι οποίες δεν έχουν να κάνουν με το ίδιο το σώμα αλλά με το πώς το σώμα γίνεται διακύβευμα μεταξύ γονέων, δικαιοσύνης και ούτω καθεξής. Ειπώθηκαν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα και ο κ.Γκούβερης χειρίσθηκε το θέμα με εξαιρετικό τρόπο.

ΠτΘ: Επειδή η κοινωνική ανθρωπολογία αναφέρεται στη ζωή πιστεύετε ότι αυτές οι συναντήσεις θα μπορούσαν τελικά να συγκεντρώνουν κόσμο από την πόλη;
Β.Δ.: Νομίζω πως ναι. Αυτός είναι παλιός μας στόχος.
Η αύξηση και η τακτικότητα της φοίτησης των παιδιών στο σχολείο στόχος του Προγράμματος στους οικισμούς Ρομά

ΠτΘ: Πώς τελικά οι επιστήμονες προσέγγισαν τον οικισμό του Ηφαίστου στο θέμα της εκπαίδευσης;
Β.Δ.: Οι ομάδες αυτές δεν είναι εύκολο να προσεγγισθούν. Δεν είναι εύκολο δηλαδή να εισχωρήσει κανείς για να κάνει τέτοιου είδους έρευνα. Ουσιαστικά εμείς προσκληθήκαμε να κάνουμε έρευνα. Από παλιά υπήρξε προσέγγιση των κοινωνικών λειτουργών, η οποία είναι διαρκής και εξαιρετικά αποτελεσματική και στον Ήφαιστο και στο Δροσερό της Ξάνθης. Εμείς ως δράση παρεμβαίνουμε σε αυτούς τους οικισμούς, όπως και στο Τέρμα Άβαντος στην Αλεξανδρούπολη. Επιδιώκουμε μέσω αυτών την αύξηση και την τακτικότητα της φοίτησης των παιδιών στο σχολείο.

«Στραπατσάρανε» το τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης με ένα παράλογο τρόπο

ΠτΘ: Όταν λέτε κοινωνικούς λειτουργούς εννοείτε από το τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης;
Β.Δ.: Ναι, αυτό το τμήμα που δυστυχώς «στραπατσάρανε» με ένα παράλογο τρόπο. Κατάργησαν ένα τμήμα με 25 μέλη ΔΕΠ για να το απορροφήσει ένα τμήμα που δεν έχει μέλη ΔΕΠ, το Πολιτικής Επιστήμης. Αυτό βέβαια είναι άλλο θέμα. Συνεχίζοντας θα πως ότι εκεί σε συνεργασία με τους κοινωνικούς λειτουργούς παρατηρήθηκε η ανάγκη για μια εκπαιδευτική στήριξη των παιδιών του Ηφαίστου. Να σημειώσω ότι το σχήμα έχει ξαναδοκιμασθεί παλιότερα με φοιτητές από το Τμήμα Φιλολογίας. Εγώ λοιπόν πρότεινα να χρησιμοποιηθούν εθελοντές από το τμήμα μας, γιατί αφενός είναι μια πολύ καλή πρακτική για τα παιδιά αυτά, τα οποία θέλουν να γίνουν δάσκαλοι, για να δοκιμάσουν και στην πράξη τις δυνάμεις τους σε ένα πολύ δύσκολο πεδίο, και αφετέρου αυτό να είναι για εμάς μια εθνογραφική ευκαιρία να προσεγγίσουμε και να καταδείξουμε τι συμβαίνει σε αυτό τον οικισμό. Αυτό και δουλεύουμε από πέρσι, αλλά δυστυχώς τα αποτελέσματα στην ανθρωπολογία και την εκπαίδευση είναι μακροχρόνια.

ΠτΘ: Υπάρχει πρόνοια αυτές οι υποθέσεις και οι έρευνες όταν καταλήγουν να τις βλέπουμε και ως εκδόσεις;
Β.Δ.: Προσωπικά ήθελα να το προτείνω. Είναι η πέμπτη συνάντηση αυτή που διοργανώθηκε και από τις δύο πρώτες έχει κυκλοφορήσει ένας τόμος συλλογικός, με επιμέλεια δική μου, του Γιάννη Μάνου και της Χριστίνας Βέικου- κοινωνική ανθρωπολόγος την οποία είχαμε εδώ παλιότερα. Τίτλος του: «Ανυποψίαστοι ανθρωπολόγοι, καχύποπτοι φοιτητές» ή διδάσκοντας ουσιαστικά ανθρωπολογία «σε αυτούς που δεν τη χρειάζονται», γιατί το θέμα ήταν τι τη θέλουμε την ανθρωπολογία . Υπάρχουν άλλες τρεις συναντήσεις με πολύ αξιόλογες εισηγήσεις, τις οποίες πρέπει να τις δούμε, να τις επιμεληθούμε από θεωρητική άποψη, να τις ολοκληρώσουμε όπου είναι αδύναμες και έχουν κενά, και από εκεί και πέρα να τις εκδώσουμε. Το συζητήσαμε με τον κ. Σπυριδάκη και καταλήξαμε ότι θα μπορούσαν ίσως να τροφοδοτηθούν δύο τόμοι: ο ένας επικεντρωμένος στη Θράκη, δηλαδή με κείμενα φοιτητών μας που έχουν δοκιμασθεί σε ημερίδες και αφορούν στη Θράκη και ένας τόμος με κείμενα γενικότερου ενδιαφέροντος που θα μπορούσε να πάει και αλλού.
Το πρόθεμα -εθνο- δηλώνει τα γνωστικά μοντέλα που χρησιμοποιούν οι εντόπιοι για να προσεγγίσουν την πραγματικότητα

ΠτΘ: Στο τμήμα χρησιμοποιείτε και τους δύο όρους την εθνογραφία και την κοινωνική ανθρωπολογία. Την εθνογραφία με ποια έννοια;
Β.Δ.: Είναι μεγάλη η συζήτηση. Η εθνογραφία κατ’ αρχήν σημαίνει το μεθοδολογικό κομμάτι της ανθρωπολογίας της κοινωνικήε ανθρωπολογίας. Ερευνούμε δια της εθνογραφίας. Είναι μεγάλη συζήτηση αλλά ας αναφέρουμε δύο πράγματα. Το πρόθεμα -εθνο- στην εθνογραφία δεν έχει να κάνει με το έθνος έτσι όπως το ξέρουμε στη νεωτερικότητα, δεν μεταφράζεται ως nation. H εθνογραφία είναι μεταφορά της ευρωπαϊκής λέξης ethnographic. Το -εθνο- είναι πρόθεμα σε πολλές επιστημονικές προσεγγίσεις και δηλώνει τα γνωστικά μοντέλα που χρησιμοποιούν οι εντόπιοι για να προσεγγίσουν την πραγματικότητα Αυτό μελετούμε εμείς: Πώς σκέφτονται οι άνθρωποι για την πραγματικότητα και πώς προσαρμόζουν τη δράση τους σε αυτά τα μοντέλα. Για παράδειγμα πιστεύουν ή όχι στο μάτιασμα; Οι άνθρωποι που πιστεύουν στο μάτιασμα και οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν προσαρμόζουν τη δράση τους, πολύ δε περισσότερο οι άνθρωποι που πιστεύουν στο ξεμιάτιασμα άρα είναι ένα μοντέλο γνώσης που βοηθά τους ανθρώπους να προσαρμόσουν τη δράση τους. Για παράδειγμα ο θρησκευόμενος άνθρωπος λειτουργεί και προσαρμόζει τη δράση του διαφορετικά από το μη θρησκευόμενο. Άρα αυτό το -εθνο- περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο μια ομάδα ανθρώπων σκέπτεται τον κόσμο και προσαρμόζει τη δράση του.

ΠτΘ: Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι δεν είναι η μελέτη των εθνών, των άλλων με την έννοια του εξωτικού, του πρωτόγονου, του άλλου…
Β.Δ.: Είναι η μελέτη του άλλου ως συλλογικότητας μέσα από τον τρόπο που οργανώνει τη σκέψη του και τη ζωή του.

ΠτΘ: Είναι πολύ ενδιαφέρον που αναφέρατε την εθνογραφία ως μέθοδο της κοινωνικής ανθρωπολογίας…
Β.Δ.: Ταυτόχρονα είναι και ερμηνεία, διότι στην ανθρωπολογία λένε ότι κανείς δεν μπορεί να είναι ανθρωπολόγος χωρίς να έχει κάνει εθνογραφία, δηλαδή επιτόπια έρευνα, και ταυτόχρονα κανείς δεν μπορεί να κάνει επιτόπια έρευνα χωρίς θεωρία, επομένως είτε δηλώσει κάποιος κοινωνικός ανθρωπολόγος είτε εθνογράφος είναι οι όψεις του ίδιου νομίσματος

Κατάλογος συνέδρων

• Δαλκαβούκης Βασίλης, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Κράββα Βασιλική, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Μαυρομμάτης Γιώργος, ΤΕΕΠΗ – ΔΠΘ
• Σπυριδάκης Μάνος, Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
• Χατζόπουλος Κωνσταντίνος, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Αναστασοπούλου Ελένη, Εκπρόσωπος του Γραφείου Σχολικών Συμβούλων Α/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Καστοριάς
• Αυγέρη Σοφία, ΠΤΔΕ – ΔΠΘ
• Βαρελάκη Φάλια, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
• Βασιλείου Πετρίνα, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Γκούβερης Παναγιώτης, Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
• Δημητρολοπούλου Έφη, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο
• Εργαζόμενοι στον τηλεοπτικό σταθμό Alter
• Ιακωβίδου Μαγδαληνή, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Καραθανάση Ειρήνη, Τμήμα Παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου
• Κατσαρή Τζένη, εκδότρια εφημερίδας Παρατηρητής της Θράκης
• Κεφαλίδου Δέσποινα, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Κόκκινου Χαρούλα, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο
• Λιναρίτης Παντελής, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
• Λιοσάτου Παρασκευή, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
• Μήτρου Ζωή, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Μπαντελάς Βαγγέλης, Τμήμα ΙΑΚΑ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
• Ναούμ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Α/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Καστοριάς
• Πάλλα Ευαγγελία, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Προμπονάς Παντελής, Τμήμα ΙΑΚΑ – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
• Σακελλίων Σταμάτης, ανταποκριτής εφημερίδας Αυγή
• Ταρτανή Μαρία, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Τριανταφυλλίδης Σάββας, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
• Τσάκαλου Σταυρούλα, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Τσανίδου Αναστασία, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Τσουτσουλόπουλος Δημήτρης, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Τυχόλα Ελένη, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας ΔΠΘ
• Φίλιου Βίκη, Νομική Σχολή ΔΠΘ
• Χατζηδαμιανού Δαμιανός, Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας

Συνέντευξη: Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη [email protected]
Άννα Πατρωνίδου [email protected]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.