Στην Κομοτηνη το «Νημα του χρονου» του Φιλιππου Ζαχαρη

Μια παρουσίαση που ξεπέρασε τα συνήθη όρια μιας βιβλιοπαρουσίασης και εξελίχθηκε σε ανοιχτή συζήτηση γύρω από τον χρόνο, τον άνθρωπο, τον διάλογο, τη φιλοσοφική αναζήτηση και τις αντιφάσεις της σύγχρονης ζωής πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή με αφορμή το βιβλίο του Φίλιππου Ζάχαρη «Το νήμα του χρόνου».

Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στη Λέσχη Κομοτηναίων, με τη συνδιοργάνωση των εκδόσεων Επίμετρο, της εφημερίδας «Παρατηρητής της Θράκης», της Λέσχης Κομοτηναίων και του βιβλιοπωλείου Bookstop, με την συμμετοχή του δικηγόρου και πρώην υπουργού κ.Γιώργου Πεταλωτή, του Καθηγητή του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ κ.Αντώνη Σκαμνάκη, του Επίκουρου Καθηγητή του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του ΔΠΘ κ.Γιώργου Σιάκα και του Ομότιμου Καθηγητή του ΔΠΘ και ποιητή κ.Θωμά Βουγιουκλή, υπό τον συντονισμό της δημοσιογράφου κ.Νατάσσας Βαφειάδου.

Γιώργος Πεταλωτής: Ένα βιβλίο που γεννά περισσότερες συζητήσεις από όσες μπορεί να χωρέσει μία παρουσίαση

Παίρνοντας τον λόγο πρώτος ο κ.Γιώργος Πεταλωτής στάθηκε εξαρχής στο εύρος των θεμάτων που ανοίγει το βιβλίο, εκτιμώντας ότι όσα μπορούν να ειπωθούν σε μία παρουσίαση αντιστοιχούν μόνο σε ένα μικρό μέρος όσων επιχειρεί να θέσει ο συγγραφέας.

Χαρακτήρισε το έργο απαιτητικό και βαθιά στοχαστικό, με έντονα στοιχεία φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας, υπογραμμίζοντας τη δυσκολία του εγχειρήματος σε μία εποχή κατά την οποία, όπως παρατήρησε, κυριαρχεί η ευκολία και η γρήγορη κατανάλωση της πληροφορίας.

«Έχουμε να κάνουμε με φιλοσοφία, έχουμε να κάνουμε με κοινωνιολογία, έχουμε να κάνουμε με στοχασμό, κάτι που έχουμε ξεχάσει πάρα πολύ, ειδικά τα τελευταία χρόνια», σημείωσε, υπογραμμίζοντας την συνύπαρξη – στις σελίδες του βιβλίου – δύο φαινομενικά διαφορετικών κόσμων στη διαδρομή του Φίλιππου Ζάχαρη. Από τη μία της φιλοσοφικής και υπαρξιακής αναζήτησης και από την άλλη της δημοσιογραφικής καθημερινότητας, των αλγορίθμων, της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο ίδιος αναφέρθηκε ακόμη στην έννοια του «βίου του διαλόγου», στη διαρκή ροή του χρόνου και στην προσπάθεια του βιβλίου να επαναφέρει ερωτήματα γύρω από το ίδιο το γεγονός της ζωής.

Όπως τόνισε, η αξία του βιβλίου βρίσκεται και στο γεγονός ότι δεν εξαντλεί τα ερωτήματα, αλλά αντίθετα ανοίγει νέους δρόμους σκέψης και συζήτησης.

Αντώνης Σκαμνάκης: Μια «πολυπρισματική φιλοσοφική περιήγηση»

Από την πλευρά του, ο Αντώνης Σκαμνάκης ξεκίνησε την τοποθέτησή του παρουσιάζοντας τη δημοσιογραφική και επαγγελματική διαδρομή του συγγραφέα, με τον οποίο τον συνδέει και μακρόχρονη προσωπική σχέση.

Αναφέρθηκε στις σπουδές του Φίλιππου Ζάχαρη στη Γερμανική Φιλολογία, στην πολυετή δημοσιογραφική του παρουσία στον περιφερειακό Τύπο και σε ελληνικά και γερμανόφωνα μέσα, καθώς και στη βράβευσή του το 2017 από την Ένωση Ευρωπαίων Δημοσιογράφων με το βραβείο «Κωνσταντίνος Καλλιγάς» για τη συμβολή του στην ποιοτική δημοσιογραφία και την ανάδειξη ευρωπαϊκών θεμάτων.

Περνώντας στο ίδιο το έργο, το χαρακτήρισε «μια πολυπρισματική φιλοσοφική περιήγηση στα υπαρξιακά, γνωσιολογικά και κοινωνικά αδιέξοδα του σύγχρονου ανθρώπου», μέσα από μία πυκνή και απαιτητική γραφή.

Έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στον ρόλο του διαλόγου στο έργο του Φίλιππου Ζάχαρη, τον οποίο περιέγραψε ως ένα μέσο υπέρβασης του εγωκεντρικού μονολόγου και ως μία μορφή αντίστασης απέναντι στην καχυποψία, την ασυνεννοησία και την «ανθρωποφαγία» της εποχής.

Κατά την ανάγνωσή του το βιβλίο αντλεί στοιχεία από την προσωκρατική κοσμολογία, τη σωκρατική διαλεκτική, τη σύγχρονη θεωρία της επικοινωνίας αλλά και τον μεταμοντέρνο σκεπτικισμό, επιχειρώντας να προσεγγίσει τη σχέση ανάμεσα στο άτομο, το όλον, τη γνώση και το άγνωστο.

«Η καθαρότητα των λέξεων και η ανταλλαγή απόψεων αποτελούν τη μόνη συνθήκη τιμής που διασώζει την ανθρώπινη ποιότητα σε χαλεπούς καιρούς», σημείωσε, αποδίδοντας ένα από τα βασικά νοήματα του έργου, ενώ δεν παρέλειψε να ασκήσει και τη δική του κριτική ανάγνωση, παρατηρώντας ότι η ανάλυση του βιβλίου επικεντρώνεται κυρίως στη συνείδηση και στις πνευματικές και κοινωνικές εκφάνσεις της αλλοτρίωσης, αφήνοντας σε δεύτερο επίπεδο τις οικονομικές και παραγωγικές σχέσεις που, κατά τη δική του προσέγγιση, συνδιαμορφώνουν αυτή την πραγματικότητα.

Παρά τη διαφορετική αυτή αφετηρία, χαρακτήρισε την κριτική του συγγραφέα πολύτιμη, καθώς, όπως είπε, δίνει «ένα ισχυρό θεωρητικό έναυσμα για την αμφισβήτηση της κυρίαρχης ιδεολογίας».

Γιώργος Σιάκας: Ανάμεσα στο «εγώ» και το «εμείς»

Με διαφορετική οπτική προσέγγισε το βιβλίο ο κ.Γιώργος Σιάκας, ο οποίος από την αρχή διευκρίνισε ότι δεν προέρχεται από τον χώρο της φιλοσοφίας, αλλά από την εμπειρική πολιτική επιστήμη και ειδικότερα από το πεδίο της εκλογικής συμπεριφοράς και της έρευνας κοινής γνώμης.

Ακριβώς μέσα από αυτή τη σκοπιά διάβασε το έργο, εντοπίζοντας τρεις βασικούς άξονες.

Ο πρώτος αφορά, όπως είπε, τη διαρκή διαλεκτική ανάμεσα στο «εγώ» και το «εμείς», δηλαδή ανάμεσα στη συνείδηση και στις επιθυμίες του ατόμου και στις ανάγκες του συλλογικού υποκειμένου.

Χρησιμοποίησε μάλιστα ως παράδειγμα το ζήτημα των κοινών αγαθών, παρατηρώντας ότι αυτό που είναι επιθυμητό για ένα άτομο δεν είναι απαραίτητα ωφέλιμο για το σύνολο.

Ο δεύτερος άξονας ήταν ο ίδιος ο χρόνος και ο τρόπος με τον οποίο τον αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος. Για τον κ. Σιάκα, ο χρόνος δεν μετριέται μόνο με λεπτά, ώρες και χρόνια, αλλά και με βάση δύο θεμελιώδη στοιχεία: «τι αφήνεις πίσω σου» και «τι προσδοκάς να κάνεις στο μέλλον».

Ως τρίτο στοιχείο ανέδειξε αυτό που, κατά τον ίδιο, θα ήθελε να δει περισσότερο μέσα στο έργο το κάλλος, την ομορφιά, υπογραμμίζοντας πως «παλεύουμε όχι μόνο για το τι θα αφήσουμε και για το τι θα δώσουμε. Παλεύουμε και για την ομορφιά. Παλεύουμε να κάνουμε τη ζωή μας καλύτερη, να κάνουμε τη ζωή μας πιο ευτυχισμένη».

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η αξία τέτοιων συζητήσεων δεν βρίσκεται στην ομοφωνία, αλλά στο γεγονός ότι διαφορετικοί άνθρωποι, από διαφορετικά γνωστικά και επαγγελματικά πεδία, μπορούν να συμβάλουν στον ίδιο προβληματισμό από διαφορετικές αφετηρίες.

Θωμάς Βουγιουκλής: «Είναι μετρήσιμος ο χρόνος ή θέλουμε να είναι μετρήσιμος;»

Μια διαφορετική, μαθηματική αλλά ταυτόχρονα ποιητική προσέγγιση στον χρόνο κατέθεσε ο κ.Θωμάς Βουγιουκλής.

Ο Ομότιμος Καθηγητής του ΔΠΘ, με αφορμή τον τίτλο του βιβλίου, διερωτήθηκε κατά πόσο είναι δυνατόν να υπάρξει ένα ενιαίο μέτρο για τον χρόνο και κατά πόσο οι συμβατικές μονάδες με τις οποίες τον καταγράφουμε αντιστοιχούν πράγματι στον τρόπο με τον οποίο τον βιώνουμε.

«Όσο δύσκολο είναι να ορισθεί ένα ενιαίο μέτρο, άλλο τόσο δύσκολο και δυσκολότερο είναι να οριστεί ο ενιαίος χρόνος», σημείωσε, επισημαίνοντας πως ο χρόνος αποτελεί απαραίτητο εργαλείο κατανόησης και επικοινωνίας, την ίδια στιγμή όμως που η ίδια η επιστήμη δυσκολεύεται να τον περιγράψει πλήρως.

Με χιούμορ και φιλοσοφική διάθεση αναρωτήθηκε τι σημαίνει πραγματικά «ημέρα», «μήνας» ή «έτος» για διαφορετικούς ανθρώπους και διαφορετικές δραστηριότητες, θέτοντας παράλληλα το ερώτημα εάν ο άνθρωπος μετρά τον χρόνο επειδή είναι πράγματι μετρήσιμος ή επειδή έχει ανάγκη να τον καταστήσει «βολικό».

Στάθηκε ακόμη στην έννοια του «νήματος», παρατηρώντας ότι η εικόνα ενός συνεχούς νήματος οδηγεί αναπόφευκτα σε ερωτήματα γύρω από τη συνέχεια, τη διάταξη και την αλληλουχία του χρόνου.

Φίλιππος Ζάχαρης: «Η αμφισβήτηση είναι στοιχείο ανθρώπινο»

Τον κύκλο των τοποθετήσεων έκλεισε ο ίδιος ο Φίλιππος Ζάχαρης, ο οποίος μίλησε για τη δική του πνευματική διαδρομή, τις επιρροές του αλλά και την ανάγκη που τον οδήγησε στη συγγραφή.

Όπως αποκάλυψε, η αναζήτησή του ξεκίνησε ήδη από πολύ νεαρή ηλικία, μέσα από την επαφή του με τη φύση και μία πρώιμη προσωπική αναζήτηση του θείου.

Στη συνέχεια, η σκέψη του επηρεάστηκε από τον Βίλχελμ Ράιχ και τον Νίτσε, από την πολιτική φιλοσοφία και τη Σχολή της Φρανκφούρτης, αλλά και από στοχαστές όπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης και ο Κώστας Αξελός.

Όπως υπογράμμισε ο ίδιος αντιλαμβάνεται τη διαδρομή του πρωτίστως ως μία συνεχή αναζήτηση, τονίζοντας πως  «θεωρώ ότι η αμφισβήτηση είναι στοιχείο ανθρώπινο και πρέπει να διατηρηθεί και να μεταλαμπαδευτεί στις επόμενες γενιές, γιατί χωρίς αυτό δεν υπάρχει τίποτα».

Ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του διαλόγου και της διαφορετικής άποψης, εξηγώντας ότι τον ενδιαφέρει «να πηγαίνει από το ένα στο άλλο» και να συνομιλεί με ανθρώπους διαφορετικών αντιλήψεων.

Αναφερόμενος στο ίδιο το βιβλίο, εξήγησε ότι η αφετηρία της συγγραφής του χρόνου δεν ήταν η νοσταλγία αλλά η ανάγκη διερεύνησης των γεγονότων, της ιστορίας και του αποτυπώματος που αφήνει ο χρόνος πάνω στον άνθρωπο.

«Είναι γενικά δύσκολο να περιγράψει κανείς με λόγια την έκταση και το μέγεθος του χρόνου, όταν αυτός περνά και αφήνει ίχνη από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση και από αυτήν στη γήρανση», σημείωσε.

Ο χρόνος, όπως τον περιέγραψε, δεν αποτελεί απλώς μία γραμμική διαδρομή, αλλά έναν χώρο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος συμμετέχει άλλοτε ενεργά και άλλοτε παθητικά, αναζητεί νοήματα, ξεχνά αξίες, επαναλαμβάνει λάθη, επιχειρεί ανατροπές και συχνά επιστρέφει ξανά στη συντήρηση και στην επανάληψη.

«Ξεκίνησα να γράφω για τον χρόνο όχι από μια τάση νοσταλγίας και πλησμονής, αλλά από την ανάγκη διερεύνησης όσων συμβαίνουν στην ιστορία και κατ’ επέκταση συμπεριλαμβάνονται στο πάνθεον της θνητής επιβίωσης», εξήγησε καταληκτικά.

Οι παρουσίες

Των εισηγήσεων ακολούθησε εκτενής διάλογος επί των νοημάτων του βιβλίου με τους παρευρισκόμενους, μεταξύ των οποίων ήταν ο Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητρόπολης Μαρωνείας και Κομοτηνής Άνθιμος Κωσταράκης, εκπροσωπώντας τον Μητροπολίτη Μαρωνείας και Κομοτηνής, ο πρόεδρος του Επαγγελματικού και Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Ροδόπης κ.Θεόδωρος Σαββάκης, η πρόεδρος του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Π.Ε. Ροδόπης «Ορφέας» Κομοτηνής κ. Σιμπέλ Μουσταφά Ογλού, η δικηγόρος και επίκουρη καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ κ. Άννα Αποστολίδου, η ομότιμη καθηγήτρια γλωσσολογίας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ κ. Πηνελόπη Καμπάκη – Βουγιουκλή, συνοδευόμενη από την τραγουδοποιό κόρη της Σουζάνα Βουγιουκλή, ο κ.Δαμιανός Σταθάκης κ.α.

Η εκδήλωση επαναλήφθηκε την επόμενη ημέρα στην Ξάνθη με εισηγητές τους κ.κ. Σκαμνάκη και Βουγιουκλή, υπό τον συντονισμό της Εκδότριας της Εφημερίδας «Εμπρός» κ.Ελένης Διαφωνίδου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.