«Περα απο τους βαθμους»: «Η ζωη δεν τελειωνει σε μια εξεταση»

Καθώς χιλιάδες μαθητές και μαθήτριες ολοκλήρωσαν και φέτος τη διαδικασία των Πανελλαδικών Εξετάσεων, το άγχος δεν περιορίζεται μόνο στους ίδιους, αλλά αγγίζει τις οικογένειές τους και, συχνά, ολόκληρη την κοινωνία. Οι εξετάσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως μια κρίσιμη καμπή στη ζωή των νέων ανθρώπων, γεγονός που εντείνει την πίεση και τις προσδοκίες γύρω από την επιτυχία και την αποτυχία.

Με αφορμή την εξεταστική περίοδο, η Έλπη Μπλεκάτση συνομίλησε στο Ράδιο Παρατηρητής με την κοινωνική λειτουργό και εμψυχώτρια Ανδριάνα Δελέγκου για όλα όσα απασχολούν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν η σημασία των βαθμών, η ψυχολογική επιβάρυνση των υποψηφίων, ο ρόλος της οικογένειας, η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και η ανάγκη να αναγνωρίζονται οι πολλαπλές δεξιότητες και δυνατότητες κάθε παιδιού.

Όπως επισημαίνει η ίδια, οι βαθμοί μπορούν να ανοίξουν ή να κλείσουν ορισμένες επιλογές, δεν μπορούν όμως να καθορίσουν την αξία, την προσωπικότητα ή την πορεία ενός ανθρώπου. Το ουσιαστικό μήνυμα προς τους νέους είναι ότι οι Πανελλήνιες αποτελούν μία σημαντική δοκιμασία, όχι όμως τη μοναδική ευκαιρία που θα συναντήσουν στη ζωή τους.

Ανδριάνα Δελέγκου όμως αναλυτικά…

«Οι βαθμοί ανοίγουν ή κλείνουν κάποιες επιλογές και δεν πρέπει να αποκτούν απόλυτη σημασία στη ζωή του παιδιού»

ΠτΘ: Τελικά πιστεύεις ότι οι βαθμοί έχουν σημασία ή όχι;

Α.Δ.: Θα μπορούσαμε να πούμε ότι βαθμοί έχουν σημασία μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, μετρούν για μία συγκεκριμένη στιγμή. Αυτό που θέλω να κατανοήσουν όλα τα παιδιά και οι γονείς είναι ότι οι βαθμοί ανοίγουν ή κλείνουν κάποιες επιλογές και δεν πρέπει να αποκτούν απόλυτη σημασία στη ζωή του παιδιού. Άλλο είναι σημαντικοί και άλλο καθορίζουν τη ζωή και την αξία ενός ανθρώπου.

ΠτΘ: Οι βαθμοί βοηθούν στην εξέλιξη του παιδιού;Μήπως αν δεν υπήρχαν θα υποβαθμίζαμε την προσπάθειά τους;

Α.Δ.: Καθόλου. Η προσπάθεια αξίζει σεβασμό και αυτό που πρέπει να περάσουμε σαν μήνυμα στα παιδιά είναι ότι αξίζει σεβασμού ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Το μήνυμα που θέλουμε να δώσουμε δεν είναι «μην προσπαθείτε», αλλά «μην ταυτίζετε την αυτοαξία σας μόνο με ένα βαθμό».

Ο θεσμός των πανελληνίων, επιτυχία-αποτυχία και η κοινωνική πίεση

ΠτΘ: Κάποιοι θα έλεγαν ότι οι πανελλήνιες εξετάσεις είναι ένας δίκαιος και κάποιοι άλλοι ότι είναι άδικος. Εσύ πώς το κρίνεις;

Α.Δ.: Οι πανελλήνιες έχουν το στοιχείο της αντικειμενικότητας, ενδεχομένως, σε σχέση με κάποια άλλα συστήματα. Όμως, είμαστε σίγουροι ότι κανένα εκπαιδευτικό εξεταστικό σύστημα δεν μπορεί να αποτυπώσει πλήρως όλες τις ικανότητες και δεξιότητες που διαθέτει ένας άνθρωπος. Το θέμα δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε το θεσμό, αλλά να τον δούμε πιο ανθρώπινα και μέσα σ’ αυτό να καθορίσουμε τι ορίζεται αποτυχία και τι ορίζεται επιτυχία.

ΠτΘ: Τι ορίζεται αποτυχία και τι επιτυχία;

Α.Δ.: Μέσα σ’ όλο αυτό τα παιδιά θα καταλάβουν ότι είναι μια δοκιμασία μέσα από την οποία  μπορεί να βγούμε δυνατότεροι –και αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Μπορούμε να πετύχουμε αυτά τα οποία έχουμε θέσει ως στόχους, αλλά μπορούμε και να μην τα πετύχουμε. Αυτό όμως δεν σημαίνει κάτι, γιατί δεν είναι η μοναδική ευκαιρία που θα έχει ένα άτομο στη ζωή του, ούτε η τελική κρίση για το ποιος θα πετύχει στη ζωή.

ΠτΘ: Πώς έχουμε καταφέρει σαν κοινωνία και σαν οικογένεια, ώστε να αγχώνονται τόσο πολύ τα παιδιά.

Α.Δ.: Τα παιδιά συχνά νομίζουν ότι κρίνονται συνολικά, ως άνθρωποι. Υπάρχει γύρω τους τεράστια κοινωνική πίεση. Βλέπουμε σε αρκετές περιπτώσεις μια σύγκριση, τον εσωτερικό φόβο αποτυχίας που αισθάνονται τα ίδια και πολλές φορές αυτό που μεταφέρουν στις ομάδες και σε όλα όσα συνεργαζόμαστε με εφήβους είναι: «αν δεν πετύχω τώρα χάθηκα». Αυτό για ένα παιδί, για έναν έφηβο δημιουργεί ένα τεράστιο ψυχικό βάρος. Θεωρεί ότι η ζωή του θα κριθεί σε λίγες ώρες.

Ο ρόλος της οικογένειας

ΠτΘ: Σε όλο αυτό το γεγονός οι γονείς και η ελληνική οικογένεια τι ρόλο παίζει;

Α.Δ.: Τεράστιο θα έλεγα. Οι γονείς μπορούν είτε να λειτουργήσουν σαν πηγή ασφάλειας για τα παιδιά τους, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις δυστυχώς λειτουργούν και ως μια μορφή πίεσης. Αυτό που χρειάζεται το παιδί είναι ένα σταθερό σημείο. Θέλει ήρεμους, διαθέσιμους γονείς που να το ακούν περισσότερο -αυτό που ονομάζουμε ενεργητική ακρόαση- και να το συγκρίνουν λιγότερο. Στην ουσία, δεν πρέπει να λέμε στο παιδί «πρέπει να πετύχεις» ή «μην μας απογοητεύσεις». Αυτό το οποίο μπορούμε να πούμε θετικά στα παιδιά μας είναι «είμαστε μαζί σου» και να το εννοούμε και «ό,τι κι αν γίνει, εμείς μαζί θα βρούμε το δρόμο». Έτσι στηρίζουν και δεν μεταφέρουν επιπλέον άγχος.

ΠτΘ: Και αν –για παράδειγμα– έχουμε ένα παιδί, το οποίο δεν διαβάζεις και δεν το ενδιαφέρουν καθόλου οι πανελλήνιες, σαν γονείς τι θα πρέπει να κάνουμε;

Α.Δ.: Ότι μπορεί να αξιοποιήσει κάποια άλλα στοιχεία, κάποιες άλλες δεξιότητες, όπως τη δημιουργικότητα του, την επιμονή του, τη συναισθηματική του νοημοσύνη, ένα ταλέντο, που έχει στην τέχνη, στην επιχειρηματικότητα ή στην τεχνολογία. Κάπου αλλού…

ΠτΘ: Δηλαδή σαν γονείς ίσως θα πρέπει να ψάχνουμε να βρούμε και άλλες δεξιότητες του παιδιού;

Α.Δ.: Ακριβώς, και να βοηθήσουμε το παιδί να τις αναγνωρίσει. Το ίδιο πρέπει να κάνει και το σχολείο. Δεν υπάρχει παιδί χωρίς δυνατά στοιχεία. Δεν υπάρχει παιδί που δεν είναι καλός σε κάτι.

Η ζωή δεν τελειώνει σε μια εξέταση!

ΠτΘ: Τι θα λέγαμε σε ένα παιδί το οποίο θα δώσει εξετάσεις, αλλά θα αποτύχει;

Α.Δ.: Αυτό που πρέπει σίγουρα να του πούμε είναι ότι η ζωή δεν τελειώνει σε μια εξέταση. Θα κάνει την προσπάθειά του. Όλα τα παιδιά θα κάνουν την προσπάθειά τους με αξιοπρέπεια. Αυτό που πρέπει να θυμάται είναι ότι υπάρχουν πολλοί δρόμοι. Σίγουρα θα του δοθούν και δεύτερες ευκαιρίες. Τα παιδιά μπαίνουν σε μία πολύ μικρή ηλικία σε όλο αυτό -δεκαοχτώ χρονών. Σίγουρα θα τους δοθούν δεύτερες ευκαιρίες και άλλα πράγματα, που σήμερα ίσως δεν μπορούν να τα δουν, αλλά εμείς γνωρίζουμε ως ενήλικες ότι σίγουρα θα παρουσιαστούν στη ζωή τους και άλλες δυνατότητες.

Η ελληνική κοινωνία, η νέα γενιά και τα social media

ΠτΘ: Σαν ελληνική κοινωνία πιστεύουμε ότι η επιτυχία στη ζωή – τις περισσότερες φορές- συνδέεται με τις σπουδές; Ότι αν κάποιος σπουδάσει, αυτόματα θα πάει και καλά στη ζωή του;

Α.Δ.: Οι σπουδές μπορούν να ανοίξουν κάποιους δρόμους, όμως δεν είναι μοναδικός παράγοντας για να επιτύχει ένα παιδί. Χρειάζονται κι άλλοι, όπως η συνέπεια, η προσαρμοστικότητα, η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, η ψυχική ανθεκτικότητα και -κάτι που ξέρουμε οι περισσότεροι-, η αγάπη για αυτό που κάνεις.

ΠτΘ: Μήπως τελικά η νέα γενιά δεν αντέχει την πίεση;

Α.Δ.: Η αλήθεια είναι ότι η νέα γενιά μεγαλώνει μέσα σε πολύ διαφορετικές συνθήκες από ό,τι εμείς. Σε αυτό παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο και τα social media. Υπάρχει μια ανασφάλεια, μια αβεβαιότητα και βλέπουμε ότι όλοι γύρω τους έχουν υψηλές προσδοκίες και απαιτήσεις από τους ίδιους. Δεν είναι θέμα αδυναμίας χαρακτήρα. Είναι θέμα έντασης, πίεσης και έλλειψης ψυχικού χώρου. Πρέπει να αφήσουμε τα παιδιά να το βιώσουν όλο αυτό, αλλά όχι μόνα. Να νιώσουν ότι είμαστε συναισθηματικά διαθέσιμοι. Όταν το παιδί έρχεται να μοιραστεί μαζί μας την αγωνία του, τον προβληματισμό του, αυτή την ανασφάλεια που έχει ενισχυθεί από τα μέσα, να είμαστε εκεί, πραγματικά κοντά του.

ΠτΘ: Είναι οι πανελλήνιες και η επιτυχία σε αυτές ζήτημα κύρους ακόμη στην ελληνική κοινωνία και οικογένεια; Τι βλέπεις μέσα από την εμπειρία σου;

Α.Δ.: Παλαιότερα είχαμε προσδοκίες από περιβάλλοντα που είχαν υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Για παράδειγμα, επειδή κάποιος ήταν γιατρός έπρεπε και το παιδί του να σπουδάσει ιατρική για να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο, άρα δεν άκουγε την επιθυμία του παιδιού. Έχουμε παιδιά στην εξατομικευμένη που μας λένε «εγώ θα ήθελα τελικά να ακολουθήσω κάτι άλλο, γι’ αυτό θα δώσω κατατακτήριες για άλλη σχολή», άρα λοιπόν, δεν έκανε αυτό που αγαπούσε εξ αρχής, αλλά έκανε το όνειρο των γονιών του πραγματικότητα. Το ίδιο ισχύει και για τις δραστηριότητες που επιλέγουν τα παιδιά μας, που βλέπουμε πολλές φορές ότι δεν τις επιλέγουν συνειδητά, αλλά εμείς τους παροτρύνουμε σε εκείνη την κατεύθυνση. Άρα λοιπόν πρέπει να αφήσουμε τα παιδιά να επιλέξουν. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βλέπω ότι η επιλογή επαγγέλματος για τα παιδιά γίνεται και από άλλα στρώματα. Δηλαδή δεν παίζει ρόλο το προφίλ του γονέα απαραίτητα.

ΠτΘ: Τα social media παίζουν κάποιο ρόλο σε όλη αυτήν την κατάσταση;

Α.Δ.: Παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Bέβαια πολλές φορές δίνουν και λάθος κατευθύνσεις στα παιδιά, υπερτονίζοντας το εύκολο χρήμα και πώς μπορεί κανείς να κάνει μια δουλειά που θα του δώσει πάρα πολλά χρήματα και θα του εξασφαλίσει ένα διαφορετικό μέλλον. Γι’ αυτό και συναντάμε πολλά παιδιά που θέλουν να γίνουν ποδοσφαιριστές ή influencers. Το εύκολο χρήμα είναι αυτό που προβάλλεται συνήθως μέσα από τα social media.

ΠτΘ: Τελικά το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας είναι σωστό; Πρέπει να αλλάξει.

Α.Δ.: Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται διαρκή εξέλιξη. Θα έλεγα πως ίσως χρειάζεται λιγότερη έμφαση στην παπαγαλία, στη στείρα αξιολόγηση γνώσεων, αλλά θα έπρεπε -για παράδειγμα- να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτό που ονομάζουμε κριτική σκέψη στην ομαδική συνεργασία. Βλέπουμε παιδιά που δεν μπορούν να συνεργαστούν γιατί δεν τους το έμαθε κανείς αυτό και σίγουρα στη συναισθηματική ανάπτυξη.

Προσοχή στα «καμπανάκια» και σημειώστε τις γραμμές υποστήριξης

ΠτΘ: Τι σημαίνει τελικά το «πέρα από τους βαθμούς»; Πώς θα μπορούσαμε να το οριοθετήσουμε;

Α.Δ.: Το να βλέπουμε τον νέο άνθρωπο ολόκληρο, όχι μόνο ως επίδοση αλλά συνολικά ως προσωπικότητα, με δυνατότητες, συναισθήματα, ταλέντα και προοπτική ζωής. Ο στόχος μας σαν κοινωνία δεν πρέπει να είναι μόνο η επιτυχία στις εξετάσεις, αλλά αυτό που πρέπει να στοχεύουμε όλοι μας – γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες και παιδιά- είναι να διαμορφώσουμε ισορροπημένους ανθρώπους, δημιουργικούς, ψυχικά ανθεκτικούς.

ΠτΘ: Τι θα πρέπει να προσέξουν οι γονείς στη συμπεριφορά των παιδιών, που θα πρέπει να τους ανησυχήσει όταν το δουν;

Α.Δ.: Αν ένα παιδί παρουσιάζει εσωστρέφεια, αν δεν θέλει να βγει από το σπίτι, που μοιάζει να έχει μια παθητική στάση, να είναι κλεισμένος στον εαυτό του, να μην βρίσκει ευχαρίστηση και χαρά μέσα στην καθημερινότητα, να μην έχει φίλους, να μην αξιοποιεί κάπου στον ελεύθερο του χρόνο, να μην έχει ανοιχτή επικοινωνία με τους γονείς, να μην φροντίζει την εικόνα του σε επίπεδο παραμέλησης υγιεινής ή διατροφής. Όλα αυτά είναι σημάδια «καμπανάκια», που θα πρέπει ο γονιός να τα εντοπίσει. Για να τα εντοπίσει, όμως, χρειάζεται να είναι εκεί. Και δεν εννοώ σε ποσότητα χρόνου, αλλά σε ποιότητα χρόνου. Χρειάζεται να είναι εκεί, συναισθηματικά διαθέσιμος.

ΠτΘ: Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να προσθέσεις ή να επισημάνεις κλείνοντας;

Α.Δ.: Υπάρχουν γραμμές που προσφέρουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας για νέους όπως η «κλίμακα» στο 11552 ή η γραμμή παρέμβασης για ζητήματα αυτοκτονιών για παιδιά τα οποία βιώνουν θλίψη στο 1018, και οι οποίες λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο και θα μπορούσαν να είναι πάρα πολύ βοηθητικές, ώστε τα παιδιά να μη νιώθουν μόνα σ’ όλο αυτό, αλλά να ξέρουν ότι υπάρχει μια υποστήριξη από επαγγελματίες ειδικούς.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.