Οι συνεχως μεταβαλλομενες οψεις των Βαλκανικων πολεων

Με έμφαση στον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στις πόλεις της Βαλκανικής επηρεάζουν τους κατοίκους, τον τρόπο ζωής τους αλλά και γενικότερα τη συλλογική μνήμη πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή από την Παρασκευή 19 έως την Κυριακή 21 Οκτωβρίου το Διεθνές συνέδριο «Όψεις των βαλκανικών πόλεων από το 1990 μέχρι σήμερα: χώρος και άνθρωποι, πολιτισμός και τουρισμός» από το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης σε συνεργασία με το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας.
 
Το συνέδριο θέλησε να χαρτογραφήσει πώς οι ανακατατάξεις της δεκαετίας του 1990 αλλά και οι πολιτικο-οικονομικές συνθήκες στη διάρκεια των πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα αναδιαμόρφωσαν, μετά την κατάρρευση των πρώην σοσιαλιστικών καθεστώτων, τη φυσιογνωμία των βαλκανικών πόλεων, με τις αλλαγές που έχουν συμβεί να έχουν αποτυπωθεί τόσο στο χώρο όσο και στις καθημερινές πρακτικές των ανθρώπων.
 
Έτσι στόχος του συνεδρίου ήταν η διερεύνηση των ανθρωπογεωγραφικών μεταβολών και των πολιτισμικών πρακτικών στον βαλκανικό αστικό χώρο, συμπεριλαμβάνοντας και τον τουρισμό ως πεδίο διαπολιτισμικών συναντήσεων και ως μέσο για την αλληλοτροφοδότηση συμβολικών νοημάτων μεταξύ των κοινωνιών οι οποίες είναι ταυτόχρονα αποδέκτες και επεξεργαστές του παγκόσμιου και του τοπικού. 

Το περίπλοκο ζήτημα της πολιτιστικής ταυτότητας στα Βαλκάνια 

Την κεντρική ομιλία του συνεδρίου πραγματοποίησε ο κ. Αλκιβιάδης Πρέπης, Καθηγητής του τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΔΠΘ, ο οποίος αναφέρθηκε στα ιστορικά μνημεία στα Βαλκάνια μετά το 1990, και στα προβλήματα διάσωσης, διαχείρισης και της πολιτισμικής τους ταυτότητας.
 
Ο ίδιος επικεντρώθηκε σε εμβληματικά μνημεία των Βαλκανίων, πολλά από τα οποία έχουν ενταχθεί στον κατάλογο πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, και έτσι έχουν μια υπέρ-εθνική σημασία, αλλά και υπευθυνότητα σε ό,τι αφορά τη διαχείριση και την προβολή τους.
 
Πολλά μνημεία καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια των  βαλκανικών πολέμων, όμως αποτελεί ερώτημα αν οι αποκαταστάσεις που έχουν γίνει μπορούν να επαναφέρουν την αρχική μορφή τους, και να αναστηλώσουν τη μνήμη.
 
Σε πολλές περιπτώσεις, σημείωσε, σε περίπτωση πολυεθνικών ή πολυθρησκευτικών κοινωνιών, η κάθε κοινότητα διαγκωνίζονταν για να αποκαταστήσει τα «δικά» της μνημεία. Για αυτό και έγινε αποδεκτό, τόσο από τους διεθνείς οργανισμούς, να ενταχθούν μνημεία στην πολιτιστική κληρονομιά ως ανακατασκευασμένα, όπως έγινε στη γέφυρα του Μόσταρ, η οποία ανακατασκευάστηκε με καινούργιο υλικό καθώς ένα πολύ μικρό μέρος του αρχικού υλικού ήταν σε θέση να ενσωματωθεί σε αυτή.
 
Όμως εντάχθηκε στον κατάλογο της UNESCO, ακριβώς γιατί η ανακατασκευή της συμβολίζει την ένωση του έθνους.
 
Από την άλλη άλλα εμβληματικά μνημεία με εθνική σημασία, ανακατασκευάστηκαν ώστε να δώσουν στις τοπικές κοινωνίες τη δυνατότητα να εκφράσουν το θρησκευτικό τους πιστεύω, και να αποτελέσουν ένα συνεκτικό πόλο, ώστε να επιστρέψουν οι πρόσφυγες στα σπίτια τους. 

Ζητούμενο η διατήρηση των μνημείων και της μνήμης 

Γενικότερα όμως η διατήρηση των μνημείων, ιδίως στην περιοχή μας, αποτελεί ένα ζητούμενο το οποίο δεν έχει απαντηθεί ικανοποιητικά από τις τοπικές κοινωνίες, των οποίων η ενεργοποίηση είναι απαραίτητη ώστε αυτά να διατηρηθούν.
 
Ο κ. Πρέπης έκανε αναφορά στις Καπναποθήκες της Φιλιππούπολης, η οποία θα είναι η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης το 2019. Η παλιά πόλη, όπως εξήγησε, έχει συντηρηθεί από παλιά, σε ικανοποιητικό βαθμό, και είναι μια πραγματικά αρχοντική πόλη. Στην πόλη υπάρχει και μια συνοικία, η οποία ονομάζεται η πόλη του καπνού, όπου υπάρχουν καπναποθήκες μεγαλύτερες από αυτές που απαντώνται στην Ελληνική Θράκη, μιας και αποτελούν κατασκευές της ύστερης φάσης του εμπορίου, τη δεκαετία 1920, που κατασκευάστηκαν από πολύ πλούσιους καπνεμπόρους σε μεγάλη κλίμακα.
 
Οι αποθήκες ήταν εγκαταλελειμμένες, και πριν από κάποιο διάστημα, πήραν φωτιά, με αποτέλεσμα πολλές από αυτές να έχουν σημαντικές ζημιές, και ο Δήμος να παίρνει απόφαση να γκρεμιστούν, ενώ φαίνεται, σύμφωνα με τον κ. Πρέπη, πως μετά την κατεδάφιση υπήρχε σχέδιο ανέγερσης πολυτελών ξενοδοχείων.
 
Αυτό που ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικό, σημείωσε, ήταν η αντίδραση των κατοίκων, που πραγματοποίησαν διαμαρτυρίες και εμπόδισαν τις μπουλντόζες που ήταν έτοιμες να τις γκρεμίσουν.
 
Τελικά, μετά την παρέμβαση της Ένωσης Αρχιτεκτόνων της Βουλγαρίας, αποφασίστηκε να γίνει αποκατάσταση και να ενταχθούν στην σύγχρονη ζωή της πόλης.
 
«Είναι θέμα παιδείας σε τελική ανάλυση, πόσο αγαπάει κανείς την πόλη του και τι αισθήματα έχει για αυτή» ανέφερε, για αυτό και είναι σημαντικό να διατηρείται, μέσω των μνημείων, και η μνήμη.
 
Άλλωστε κλείνοντας έθεσε το ερώτημα να μπορεί να γίνει, μέσω της υλικής αποκατάστασης, και η αποκατάστασης της μνήμης, κάνοντας ειδική αναφορά στην καταστροφή της μεγάλης βιβλιοθήκης του Σεράγιεβο, ένα εμβληματικό μνημείο στο οποίο σώζονταν 1,5 εκ. τόμοι βιβλίων και 155.000 πολύτιμα χειρόγραφα, τα οποία χάθηκαν για πάντα.
 
«Επομένως η καταστροφή δεν είναι μόνο υλική, είναι πνευματική, είναι συναισθηματική, άρα ποια τα όρια των δυνατοτήτων μας, γιατί υπάρχουν κάποιες καταστροφές που γίνονται ανεπιστρεπτί και είναι ολοκληρωτικές» κατέληξε.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.