Οι επιπτωσεις της ανεργιας στην ψυχολογια του ανθρωπου

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, το ποσοστό της πραγματικής ανεργίας θα υπερβεί το 20% (1 εκατ. άτομα), για το 2011 φθάνοντας στα υψηλότερα επίπεδα της πεντηκονταετίας. Η είδηση από μόνη της είναι απογοητευτική, πόσο μάλλον, αν κάποιος είναι ήδη μέσα σε αυτό το θλιβερό ποσοστό του 20%. Το στρες που αναπτύσσεται σε έναν άνθρωπο που μόλις έχασε τη δουλειά του, συχνά εκδηλώνεται με άγχος, νευρικότητα, μελαγχολία, θυμό, μέχρι και με ψυχοσωματικά προβλήματα.
Για το μεγάλο αυτό πρόβλημα της εποχής μας, ζητήσαμε από την ψυχολόγο Ελισάβετ Μπάρδα, να μας μιλήσει για το πώς η ανεργία επιδρά στην ψυχολογία, αλλά και να μας δώσει κάποιες χρήσιμες συμβουλές για την αντιμετώπιση του ψυχολογικού προβλήματος από τον άνεργο και από τον κοινωνικό του περίγυρο.

Οι άνθρωποι για να προστατέψουν τον εαυτό τους από μελλοντική απογοήτευση ελαττώνουν τις προσδοκίες τους

ΠτΘ: Πώς επιδρά η ανεργία στην ψυχολογία των ανθρώπων;
Ε.Μ: Κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και βιώνει την ανεργία με διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα οι νέοι οι οποίοι έχουν πρόσφατα αποφοιτήσει από ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα και έχουν την διάθεση να εργαστούν, βιώνουν έντονα την ματαίωση της προσδοκίας τους ότι οι κόποι τους θα ανταμειφθούν. Για τα νέα ζευγάρια που θέλουν να κάνουν οικογένεια, αλλά αδυνατούν λόγω οικονομικής δυσχέρειας, οι στόχοι και τα σχέδια για το μέλλον ματαιώνονται προσωρινά. Οι οικογενειάρχες που έχουν την οικονομική ευθύνη της οικογένειας ενδέχεται να νοιώσουν το αίσθημα της ανικανότητας να συντηρήσουν την οικογένειά τους. Σύμφωνα με το άρθρο 23 της οικουμενικής διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η εργασία εξασφαλίζει ένα καλό βιοτικό επίπεδο ζωής για τον εργαζόμενο και την οικογένειά του, συνεπώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας που έχασαν τις δουλειές τους λίγο πριν συνταξιοδοτηθούν, είναι φυσιολογικό να νοιώσουν πικρία. Όταν επικρατεί μεγάλο ποσοστό ανεργίας, ακόμα και αυτοί που εργάζονται βιώνουν τον φόβο της ανεργίας και την αβεβαιότητα για το μέλλον. Ως φυσιολογική αντίδραση οι άνθρωποι για να προστατέψουν τον εαυτό τους από μια μελλοντική απογοήτευση τείνουν να ελαττώνουν τις προσδοκίες από τον εαυτό τους και από την κοινωνία.

ΠτΘ: Τα αρνητικά συναισθήματα κορυφώνονται όταν κάποιος μένει για μεγάλο χρονικό διάστημα άνεργος;
Ε.Μ.: Σύμφωνα με μελέτες οι άνεργοι εκδηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό, συγκριτικά με αυτούς που εργάζονται, το αίσθημα δυσαρέσκειας. Η συνεχής απόρριψη ειδικά στους νέους ανθρώπους μπορεί να οδηγήσει στο ψυχολογικό σύνδρομο γνωστό ως «μαθημένη αδυναμία αντίδρασης». Όταν το άτομο νοιώθει ότι η ζωή του ελέγχεται μόνο από εξωτερικούς παράγοντες, π.χ. οικονομική κρίση, αυτό σημαίνει ότι παύει να πιστεύει στις ικανότητες του (έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση διότι αισθάνεται ότι έχει χάσει τον έλεγχο της ίδιας του της ζωής).

ΠτΘ: Πώς εκδηλώνεται το στρες της ανεργίας;
Ε.Μ.: Σε άλλες περιπτώσεις το ψυχολογικό στρες που βιώνει κάποιος όταν είναι άνεργος (εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων) συχνά εκδηλώνεται με άγχος, νευρικότητα, μελαγχολία, θυμό, κοινωνική αποξένωση και με ψυχοσωματικά προβλήματα π.χ. πόνοι στο κεφάλι, στο στομάχι στα χέρια, στα δόντια, ίλιγγοι, τρεμούλα, αδυναμία και διαταραγμένο ύπνο. Έρευνες έχουν δείξει ότι σε κάποιες περιπτώσεις, κάποιοι καταφεύγουν στην χρήση αλκοόλ. Σύμφωνα με έρευνες οι άνεργοι είναι πιο πιθανό να εκτονώσουν τον θυμό τους με αντικοινωνικές συμπεριφορές και ενδοοικογενειακή βία, συγκριτικά με αυτούς που εργάζονται.

Η οικογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στο κομμάτι της ψυχολογικής υποστήριξης

ΠτΘ: Αληθεύει ότι η ανεργία μπορεί να οδηγήσει σε ψυχοπαθολογία;
Ε.Μ.: Από μελέτες έχουν καταγραφεί, ότι οι χρόνια άνεργοι ανήκουν στις ομάδες υψηλού ρίσκου να εκδηλώσουν κατάθλιψη, αγχώδης διαταραχές και αυτοκτονικό ρίσκο. Εδώ πρέπει να επισημάνω, ότι καθοριστικό ρόλο παίζει η οικονομική κατάσταση που βρίσκεται το συγκεκριμένο άτομο και ασφαλώς η ψυχολογική υποστήριξη που λαμβάνει καθώς και η αυτοαντίληψη του. Αξίζει να σημειωθεί ότι η οικογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στο κομμάτι της ψυχολογικής υποστήριξης. Η ελληνική κοινωνία βασίζεται στην ισχυρή δομή της οικογένειας που σημαίνει ότι ένας άνεργος στις περισσότερες περιπτώσεις δέχεται ψυχολογική και οικονομική βοήθεια.

Η απόλυση μπορεί να μην σχετίζεται με τις ικανότητες του ατόμου

ΠτΘ: Τι θα συμβουλεύατε σε κάποιον που μόλις έχασε την δουλειά του;
Ε.Μ.: Θα τον συμβούλευα να διατηρήσει την ψυχραιμία του, διότι δεν ήρθε το τέλος του κόσμου. Η φυσιολογική αντίδραση μιας επιχείρησης για να μην κλείσει είναι οι περικοπές. Αυτό σημαίνει ότι η απόλυση δεν σχετίζεται τις ικανότητες του εργαζομένου, ο οποίος μπορεί να είναι αξιόλογος. Συνεπώς, δεν πρέπει να αισθάνεται ενοχές. Πρέπει να διατηρεί ακμαίο ηθικό και να έχει μια θετική αυτοαντίληψη, που σημαίνει να αποφύγει σκέψεις του τύπου «θέλω» αλλά δεν «μπορώ», λόγω οικονομικής κρίσης. Αναμφισβήτητα από οικονομικής άποψης ζούμε μια δύσκολη εποχή και είναι απόλυτα φυσιολογικό για κάποιον να απελπιστεί. Η απογοήτευση όμως λειτουργεί αρνητικά, διότι δεν οδηγεί στην λύση του προβλήματος. Η παραίτηση υποδηλώνει μια παθητική, και απαισιόδοξη στάση ζωής.
Θα πρέπει επίσης να αφήσει τους ανθρώπους που τον νοιάζονται να τον βοηθήσουν, στην δύσκολη αυτή περίοδο. Επίσης θα πρότεινα να μοιραστεί με την οικογένεια και τους φίλους του τις ανησυχίες του και τους προβληματισμούς του, προκειμένου να αποφύγει ξεσπάσματα, τα οποία θα τον απομακρύνουν από τους οικείους του.
Πρέπει να τονίσουμε ότι είναι πολύ σημαντικό για τον άνεργο να αποφύγει την κοινωνική απομόνωση διότι ο κοινωνικός περίγυρος μπορεί να συμβάλλει στην εύρεση εργασίας.

ΠτΘ: Πώς μπορεί ο άνεργος να αποφύγει την αίσθηση ότι δεν είναι παραγωγικός;
Ε.Μ.: Το ότι κάποιος δεν εργάζεται δεν σημαίνει ότι παύει να είναι παραγωγικός. Πιο συγκεκριμένα, θα τον βοηθήσει να ακολουθήσει καθημερινό πρόγραμμα στο οποίο πρέπει να ενσωματώσει, και την εύρεση εργασίας. Η εθελοντική εργασία (π.χ. σε ανθρώπους με αναπηρίες ή γηροκομεία), εφόσον δεν εμπλέκεται στην εύρεση εργασίας θα τον βοηθήσει να νοιώσει ενεργός πολίτης και θα του προσφέρει εσωτερική δύναμη. Πολλοί επίσης από τους άνεργους εκμεταλλεύονται τον χρόνο κάνοντας κάποια περαιτέρω εξειδίκευση. Η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει την αγορά εργασίας όχι μόνο στην χώρα μας αλλά και σε άλλες χώρες. Όπως το ξεπέρασαν οι άλλες χώρες, έτσι και η δική μας κάποια στιγμή θα ανακάμψει και θα ανοίξει πάλι η αγορά εργασίας.

ΠτΘ: Τι γίνεται όταν ο άνεργος έχει οικογένεια;
Ε.Μ.: Εάν ο άνεργος έχει οικογένεια θα πρέπει να συζητήσει με τα μέλη της οικογένειας για τα έξοδα του νοικοκυριού προκειμένου να μην αγχωθεί με τις οικονομικές υποχρεώσεις που θα προκύψουν. Πολύ σημαντικό είναι να επαναπροσδιορίσει τις αξίες του ως άνθρωπος. Εάν π.χ. είναι πολύ μορφωμένος να μην ντραπεί να κάνει μια δουλειά, η οποία δεν είναι κοινωνικά καταξιωμένη. Δεν είναι το επάγγελμα που καθορίζει την ταυτότητα του ανθρώπου, αλλά ο ίδιος ως προσωπικότητα. Ένα αισιόδοξο παράδειγμα προς μίμηση είναι οι νέοι φοιτητές που δεν χάνουν το κουράγιο τους και εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές (για να μην επιβαρύνουν την οικογένεια τους), προκειμένου να πάρουν το πτυχίο τους.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.