Φονταμενταλισμος και Συνυπαρξη: Εναρξη του Διεθνους Παρατηρητηριου στην Θρακη
Με την πραγματοποίηση του πρώτου συνεδρίου του, εγκαινιάστηκε στην Αλεξανδρούπολη η λειτουργία του Διεθνούς Παρατηρητηρίου Θρησκευτικού Φονταμενταλισμού, της Ιεράς Μητροπόλεως Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης. Το Διεθνές Συνέδριο με τίτλο «Θρησκευτικός Φονταμενταλισμός: Γένεση και Εξέλιξη ενός Φαινομένου», που πραγματοποιήθηκε στις 13-14 Ιουνίου 2025, ανέδειξε πολυδιάστατα το ζήτημα του θρησκευτικού φονταμενταλισμού ως απειλής για τη δημοκρατική συνύπαρξη.
Οι εισηγήσεις κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα θεματικών, μέσα από τη συμβολή ομιλητών από πανεπιστημιακά τμήματα Θεολογίας, Νομικής, Δημοσιογραφίας και Πολιτικών Επιστημών, από ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κύπρου, καθώς και από εκπροσώπους διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων. Η διεπιστημονική και διαθρησκειακή προσέγγιση ενίσχυσε τον διάλογο για την κατανόηση των αιτιών και των εκφάνσεων του φαινομένου του φονταμενταλισμού, αλλά και για την αναζήτηση τρόπων προαγωγής της κοινωνικής συνοχής και του σεβασμού στην ετερότητα.
Ο διάλογος «εργαλείο» κοινωνικής συνοχής
Στα μηνύματά τους, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος υπογράμμισε τη σημασία του διαθρησκειακού διαλόγου έναντι του φανατισμού, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος εστίασε στην ανάγκη των θρησκευτικών κοινοτήτων να συμβάλουν στην κοινωνική συνοχή. Τις εργασίες του συνεδρίου χαιρέτησαν επίσης οι Νικόλαος Παπαϊωάννου, Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Γιώργος Καλαντζής, Γ.Γ. Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Χριστόδουλος Τοψίδης, Περιφερειάρχης Αν. Μακεδονίας Θράκης, και Γιάννης Ζαμπούκης, Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης. Στους χαιρετισμούς τους, αναγνωρίστηκε ο ρόλος του Παρατηρητηρίου στην πρόληψη της μισαλλοδοξίας.
Ο Μητροπολίτης Άνθιμος διευκρίνισε πως στόχος του Παρατηρητηρίου δεν είναι η επιτήρηση και ο έλεγχος της θρησκευτικής πίστης, αλλά η ενίσχυση του διαλόγου και της ειρηνικής κοινωνικής συνοχής, καθώς και η κατανόηση των καταστάσεων που οδηγούν τους ανθρώπους στον φανατισμό, στην περιχαράκωση και στην μετατροπή της θρησκευτικής εμπειρίας σε όργανο εκμετάλλευσης από πολιτικές –και όχι μόνο– επιδιώξεις.
Οι εισηγήσεις του συνεδρίου
Η κεντρική εισήγηση του Χρυσόστομου Σταμούλη, καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας (ΑΠΘ) και Διευθυντή του νεοσύστατου ερευνητικού φορέα, ανέλυσε τις αιτίες και τις εκδηλώσεις του φαινομένου, τονίζοντας την ανάγκη ενδυνάμωσης της υγιούς θρησκευτικότητας και της συνεισφοράς της στη συνοχή των δημοκρατικών κοινωνιών.
Κατά τη διάρκεια των πέντε συνεδριών του Συνεδρίου, οι εισηγητές παρουσίασαν πλούσιο θεωρητικό και εμπειρικό υλικό. Εξετάστηκαν ιστορικά παραδείγματα πρώιμων μορφών φονταμενταλισμού, η σύγχρονη σχέση του με τον εθνοφυλετισμό, η εμπειρία των πολέμων στα Δυτικά Βαλκάνια καθώς και η πρόκληση της καταλλαγής και της θεραπείας του μνημονικού τραύματος.
Εξετάστηκαν επίσης ο ρόλος των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στην προαγωγή ψευδών ειδήσεων, ρητορικής μίσους και τοξικών κοινωνικών και θρησκευτικών προτύπων, η αλληλεπίδραση φονταμενταλισμού και αντιθεσμικής εκκλησιολογικής αντίληψης, καθώς και η επικίνδυνη σύνδεση θρησκευτικής ρητορικής με την πολιτική, με αναφορά και στη σημερινή εμπειρία της αμερικανικής κοινωνίας.
Σε άλλες ενότητες, συζητήθηκε η σημασία της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση κοινωνικών αντιστάσεων, η σχέση απόλυτης αλήθειας στον θρησκευτικό λόγο και αποδοχής της ετερότητας, καθώς και ο φονταμενταλισμός ως έκφραση στον χώρο της ιατρικής, της τέχνης και της οικονομίας. Τέλος, αναλύθηκε η θεολογική αντίληψη περί ειρήνης, αρμονικής συνύπαρξης και βίας στον Χριστιανισμό και στο Ισλάμ.
Ανάγκη συνεργασίας και εμβάθυνσης στην κατανόηση του φαινομένου
Οι συνεδρίες κατέληξαν σε πλούσιο διάλογο και τη διαπίστωση πως χρειάζεται εκτενής έρευνα και ανάλυση των πτυχών του ζητήματος του φονταμενταλισμού, ένα φαινόμενο που το πρώτο συνέδριο του Παρατηρητηρίου μόλις άρχισε να αναδεικνύει. Το συνέδριο ολοκληρώθηκε με τη στρογγυλή τράπεζα εκπροσώπων θρησκευτικών κοινοτήτων (Ορθόδοξη, Μουσουλμανική και Ευαγγελική) και ακαδημαϊκών, οι οποίοι υπογράμμισαν την αναγκαιότητα συνεργασίας και εμβάθυνσης στην κατανόηση του φαινομένου.
Το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού και η πλατφόρμα mnemonikon.gr ευχαριστούν τον Σεβασμιώτατο κ. Άνθιμο για την πρόσκληση συμμετοχής στις εργασίες του συνεδρίου. Η όλο και συχνότερη διοργάνωση αντίστοιχων εκδηλώσεων στην Ξάνθη, στην Κομοτηνή και στην Αλεξανδρούπολη, ανταποκρίνεται σε μια υπαρκτή κοινωνική ανάγκη: τη διαμόρφωση και διασφάλιση ενός κοινού μέλλοντος με αλληλεγγύη και κοινωνική συνεργασία μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων. Το πρόγραμμα εντάσσει αυτή τη διάσταση στον ευρύτερο σχεδιασμό των δράσεών του, αξιοποιώντας εμπειρίες συμμετοχής σε πεδία διεθνούς οικουμενικού, διαθρησκειακού και διαπολιτισμικού διαλόγου και αντλώντας έμπνευση από τη Θράκη ως τόπο ζωντανής συνάντησης. Ευχόμαστε καλή και δημιουργική πορεία στο Παρατηρητήριο, στον κοινό τόπο της Αν. Μακεδονίας και Θράκης, όπου διαφορετικές προσπάθειες συναντιούνται με πνεύμα περιφερειακής συνέργειας και κοινωνικής προόδου.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
