Αποτελει λυση ο τιμωρητισμος στις ποινες;

Την άποψη πως τα στοιχεία δείχνουν πως ο τιμωρητισμός που έχει εισαχθεί στην Ελληνική σωφρονιστική Νομοθεσία τα τελευταία χρόνια έχει αποτύχει παταγωδώς, εξέφρασε μιλώντας στο Ράδιο Παρατηρητής ο Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κ. Κωνσταντίνος Κοσμάτος, ο οποίος ανέπτυξε τις θέσεις του κατά το πρόσφατο Συνέδριο για τα 50 χρόνια από την ίδρυση της Νομικής Κομοτηνής.

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου, σε πέντε συνεδρίες, αναπτύχθηκαν θέματα που αφορούν το παρόν και το μέλλον της Νομικής Επιστήμης, με τον κ. Κοσμάτο να μιλά στη συνεδρία για τις Ποινικές Εγκληματολογικές Επιστήμες με το θέμα της εισήγησής του να είναι «Ο τιμωρητισμός στην ελληνική σωφρονιστική νομοθεσία: ο Σωφρονιστικός Κώδικας μετά το Ν 4985/2022».

Μια σημαντική κίνηση το Συνέδριο

Αναφερόμενος στο διήμερο συνέδριο ο κ. Κοσμάτος επισήμανε πως ήταν ένα από τα πολύ σημαντικά γεγονότα της πόλης, μιας και στο Συνέδριο συμμετείχαν όλες οι νομικές σχολές της χώρας, καλύπτοντας όλους τους τομείς και τα γνωστικά αντικείμενα, σε μια πολύ τιμητική παρουσίαση στην Κομοτηνή.

Σημαντικό δε, και για τον τομέα των Ποινικών, είναι ότι τίμησαν την μνήμη του Στέφανου Παύλου με την επίδοση τιμητικού τόμου  κατά την έναρξη του συνεδρίου ένα  συλλογικό έργο στο οποίο έχουν  συμπράξει 30 περίπου  συνάδελφοι απ’  όλα τα πανεπιστήμια της  χώρας, των  ποινικών και εγκληματολογικών  επιστημών.

Γενική αυστηροποίηση και παραβίαση της ίσης μεταχείρισης

Όσο για την εισήγησή του, ο κ. Κοσμάτος σημείωσε πως η αναμόρφωση του Σωφρονιστικού Κώδικα με τον νόμο 4985/2022  αποτελεί τη συνέχεια των τροποποιήσεων που έγιναν στον Ποινικό Κώδικα  μετά το 2019, όταν και ψηφίστηκε ο νέος Ποινικός Κώδικας.

Ο κ. Κοσμάτος παρατήρησε πως υπάρχει μια  γενική αυστηροποίηση που εκδηλώνεται αρχικά  στο πεδίο της πρόβλεψης των ποινών, αλλά μετακινείται και στο πεδίο της έκτισης των ποινών.

Μέχρι το 2022 είχαμε ένα μοντέλο  σύμφωνα με το οποίο  όλοι οι κρατούμενοι είχαν ίση μεταχείριση, ανάλογα με την ποινή  την οποία έχει επιβάλει ένα  δικαστήριο, κάτι που αλλάζει πλέον ανάλογα με το είδος του εγκλήματος.

Η ποινή, ανέφερε, έχει τρία στάδια. Έχει την πρόβλεψη της ποινής, που είναι γενική και αόριστη για όποιον  τελέσει το αδίκημα,  με ένα εύρος αρκετά μεγάλο,  για παράδειγμα 10-20  χρόνια. Αυτή εξατομικεύεται από το ποινικό δικαστήριο με τις εγγυήσεις που υπάρχουν εκεί για μια δίκαιη  και ανάλογη τιμωρία. Στο σωφρονιστικό πεδίο τέλος, κατά την έκδοση της ποινής, αυτό το μοντέλο αρχίζει να διασπάται με την έννοια ότι υπάρχει μια γκάμα εγκλημάτων την οποία ο νομοθέτης αξιολογεί  διαφορετικά και ουσιαστικά επαναξιολογεί την εφαρμογή αυτή στο πεδίο της ποινής.

Ως παράδειγμα έφερε τις άδειες των  κρατουμένων, που τις λαμβάνουν αν εκτίουν ποινή  φυλάκισης ή κάθειρξης και  ανάλογα με ένα  ποσοστό μέρος της ποινής που έχει εκτίσει, εφόσον έχουν καλή  συμπεριφορά στο κατάστημα κράτησης, που όμως σπάει αλλοπρόσαλλα σύμφωνα με τον κ. Κοσμάτο, μιας και όσοι εκτίουν μεν κάθειρξη  βγαίνουν σε ένα ποσοστό με άδεια, αλλά όσοι  εκτίουν κάθειρξη  συγκεκριμένων εγκλημάτων βγαίνουν σε ένα μεγαλύτερο ποσοστό.

«Αυτό δεν πατάει σε μια νομική στέρεη λογική, διότι  ουσιαστικά η πράξη του έχει κριθεί και ένα ποινικό δικαστήριο  την έχει αξιολογήσει με μια  τιμή  ποινής συγκεκριμένη» σημείωσε, και η επαναξιολόγηση της πράξης, χωρίς τη δικλείδα ενός δικαστηρίου,  παραβιάζει στοιχεία τα οποία αφορούν τη μεταχείριση του κρατουμένου.

Άλλο παράδειγμα είναι οι αγροτικές μεταγωγές, που «απαγορεύεται» ή  επιτρέπεται όχι για μια σειρά  ποινών, αλλά εγκλημάτων. Αυτό είναι το νέο στοιχείο που εισάγει ο Σωφρονιστικός Κώδικας.

Αρνητικά αποτελέσματα από την αυστηροποίηση των ποινών

Ο κ. Κοσμάτος δεν θεωρεί πως η αυστηροποίηση των ποινών έχει αποτρεπτικά αποτελέσματα, μιας και δεν έχουμε δει χαμηλότερη εγκληματικότητα ως αποτέλεσμά τους. «Συνεπώς δεν υπάρχει  θέμα αιτιότητας μεταξύ της ποινής, της αυστηροποίησης της ποινής και της εγκληματικότητας των ανθρώπων» ανέφερε, και τα αίτια θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού.

«Έχουμε έναν ληστή αποφασισμένο  να κάνει μια  ληστεία. Ο ληστής αυτός νομίζετε ότι θα αποτραπεί αν το πλαίσιο ποινής αντί για 5-15 χρόνια  γίνει  15-20  χρόνια; Ή  θα αποτραπεί αν μείνει στο σωφρονιστικό κατάστημα ένα χρόνο  παραπάνω;» αναρωτήθηκε.

 Αντίθετα θεωρεί πως η παρατεταμένη  παραμονή  στη  φυλακή οδηγεί σε αχρήστευση του ανθρώπου, και ένα κράτος δικαίου δεν πρέπει να επιδιώκει κάτι τέτοιο, κάτι που έχει κρίνει και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Δυστυχώς ο σωφρονισμός είναι μια ιδέα που δεν υπάρχει στα ελληνικά  σωφρονιστικά καταστήματα, αντίθετα ο κ. Κοσμάτος θεωρεί πως ο παρατεταμένος εγκλεισμός  δημιουργεί εγκληματικότητα, κάτι που φαίνεται από το γεγονός ότι έχουμε εγκληματικές οργανώσεις με έδρα τη  φυλακή.

Για αυτό και πρέπει η πολιτεία να βρει  άλλους  τρόπους αντεγκληματικής πολιτικής, μιας και αν ο τιμωρητισμός ήταν λύση, το πρόβλημα θα είχε λυθεί από τότε που υπήρχε η θανατική ποινή.

Πρόληψη όχι καταστολή

Δυστυχώς στο ζήτημα αυτό παρατηρεί πως το τελευταίο διάστημα τα όσα αναφέρει η επιστημονική κοινότητα δεν  φαίνεται να γίνονται κτήμα της πολιτείας και να μπαίνουν σε έναν ουσιαστικό διάλογο.

Θεωρεί όμως πως η λογική της πρόληψης θα μπορούσε να βοηθήσει και  όχι η  αμιγής καταστολή.   «Εγώ δεν λέω να μην  υπάρχει τιμωρία, ασφαλώς πρέπει να υπάρχει τιμωρία, να είναι όμως δίκαιη και ανάλογη» ανέφερε, γιατί διαφορετικά η υπέρμετρη τιμωρία δημιουργεί προβλήματα.

«Η αυστηροποίηση  στην Ελλάδα τα τελευταία 2-3  χρόνια έχει αποτύχει παταγωδώς, νομίζω ότι το πρόβλημα βρίσκεται  κάπου αλλού» τόνισε σημειώνοντας με νόημα πως δεν είναι οι νομικοί επιστήμονες που νομοθετούν.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.