Οι συνεπειες των γεωγραφικων ανακαλυψεων
Η ιστορία των μεγάλων γεωγραφικών ανακαλύψεων δεν τελειώνει φυσικά με το ταξίδι του Μαγγελάνου, γύρω στα τέλη του Μεσαίωνα και την αυγή της νέα εποχής (βλ. σχετικά εδώ). Αντιθέτως, ο περίπλους της γης ήταν εκείνος ο οποίος έδωσε ακόμα μεγαλύτερη ώθηση σε αυτές.
Ήδη, όμως, από τα μέσα του 16ου αιώνα, οι πρώτες ανακαλύψεις είχαν πυροδοτήσει μια σειρά κοσμοϊστορικών αλλαγών, οι οποίες έμελλε να αλλάξουν οριστικά και αμετάκλητα τη μορφή του μεσαιωνικού έως τότε κόσμου και να θέσουν τα θεμέλια της αποικιοκρατίας και του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Ενδεικτικά, αναφέρουμε εδώ ότι η αποικιοκρατία έληξε επισήμως μονάχα στα τέλη του 20ού αιώνα, με την οριστική ανεξαρτητοποίηση του Μπελίσε (κράτος της κεντρικής Αμερικής) από τη βρετανική κυριαρχία –συγκεκριμένα μόλις το 1981. Καταλαβαίνουμε, επομένως, ότι οι συνέπειες των ανακαλύψεων, ιδιαίτερα για τις χώρες του αποκαλούμενου Τρίτου Κόσμου, ήταν τεράστιες.
Τα ταξίδια αυτά οδήγησαν, εν τέλει, στη γέννηση του καπιταλισμού, ο οποίος θα λάμβανε το οριστικό του πρόσωπο στους κατοπινούς αιώνες, υπό την επίδραση της Βιομηχανικής Επανάστασης. Οι ανακαλύψεις ώθησαν σταδιακά στην παρακμή τις ναυτικές ιταλικές δημοκρατίες, όπως τη Γένοβα και τη Βενετία, και οδήγησαν στην ανάδειξη νέων υπερδυνάμεων στην Ευρώπη, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας αρχικά και, αργότερα, της Γαλλίας, της Ολλανδίας και της Μεγάλης Βρετανίας. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών για τα κατακτημένα εδάφη θα οξυνόταν στο εξής ολοένα και περισσότερο, μετά από αυτές τις ανακαλύψεις, που θεμελίωσαν την Ευρώπη ως την κυρίαρχη ιμπεριαλιστική δύναμη.
Η εξόντωση εκατομμύρια ιθαγενών ήταν μία ακόμα παράπλευρη –όσο και θλιβερή– συνέπεια των ανακαλύψεων, όπως και η άνοδος του πληθωρισμού στην Ευρώπη, στην οποία οδήγησε μακροπρόθεσμα η συστηματική εισροή πολύτιμων μετάλλων από τον Νέο Κόσμο.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι χωρίς τις μεγάλες γεωγραφικές ανακαλύψεις, ο κόσμος μας δεν θα ήταν ο ίδιος με αυτόν που γνωρίζουμε σήμερα. Χωρίς αυτούς τους τολμηρούς ταξιδευτές του Μεσαίωνα και της πρώιμης νεώτερης εποχής, από τους Βίκινγκ μέχρι τον Κολόμβο και τον Μαγγελάνο, ο κόσμος μας και η οπτική που έχουμε σήμερα γι’ αυτόν θα ήταν εντελώς διαφορετικός. Γι’ αυτό και δικαίως τα μεγάλα ερευνητικά ταξίδια θεωρούνται μία από τις πιο φωτεινές αναλαμπές του ύστερου μεσαιωνικού κόσμου
Όπως είναι φυσικό, επίσης, από τις ανακαλύψεις ωφελήθηκαν όλοι οι κλάδοι των επιστημών, όπως η Εθνολογία, η Βοτανική, η Ζωολογία, η Χαρτογραφία και η Γεωγραφία. Βέβαια, η ανακάλυψη του ιθαγενούς και διαφορετικού «άλλου» με μία μορφή πολιτισμού, εντελώς διαφορετικού από τον ευρωπαϊκό, έδωσε την αφορμή σε ορισμένους Ευρωπαίους να διατυπώσουν τις φυλετικές θεωρίες τους περί της δήθεν ανωτερότητας της λευκής φυλής.
Φυσικά, η εξόντωση των αυτόχθονων πληθυσμών ήταν εκείνη η οποία οδήγησε, ακόμη, στην ανάπτυξη του δουλεμπορίου στον Νέο Κόσμο, με την ύπαρξη στο εξής του τριγωνικού εμπορίου μεταξύ Αφρικής, Αμερικής και Ευρώπης. Το δουλεμπόριο δεν θα καταργούνταν παρά μονάχα τον 19ο αιώνα.[1]
Επίσης, υπήρξαν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην κοινωνία από τις ανακαλύψεις, λόγω της εισαγωγής νέων διατροφικών προϊόντων, αλλά και άλλων συνηθειών, όπως για παράδειγμα του καπνίσματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πατάτα, το πιο δημοφιλές τρόφιμο από τον Νέο Κόσμο που εισήχθη στην Ευρώπη, έσωσε στους αιώνες που θα ακολουθούσαν πολλές φορές τους Ευρωπαίους από τον λιμό. Τέλος, ευνοήθηκε η άνοδος μιας νέας τάξης, της αστικής.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι χωρίς τις μεγάλες γεωγραφικές ανακαλύψεις, ο κόσμος μας δεν θα ήταν ο ίδιος με αυτόν που γνωρίζουμε σήμερα. Χωρίς αυτούς τους τολμηρούς ταξιδευτές του Μεσαίωνα και της πρώιμης νεώτερης εποχής, από τους Βίκινγκ μέχρι τον Κολόμβο και τον Μαγγελάνο, ο κόσμος μας και η οπτική που έχουμε σήμερα γι’ αυτόν θα ήταν εντελώς διαφορετικός. Γι’ αυτό και δικαίως τα μεγάλα ερευνητικά ταξίδια θεωρούνται μία από τις πιο φωτεινές αναλαμπές του ύστερου μεσαιωνικού κόσμου.
*Η Λεύκη Σαραντινού είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας.
[1] Η πράξη κατάργησης της δουλείας από το Ηνωμένο Βασίλειο χρονολογείται στα 1833. Σε πολλές περιοχές του κόσμου, όμως, η δουλεία κράτησε ακόμη περισσότερο.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
