Τα ομορφα σχολεια ομορφα χανονται!
Παραφράζω μια σπουδαία αντιπολεμική ταινία του γιουγκοσλαβικού κινηματογράφου για να αποδώσω τα συναισθήματα ενός εκπαιδευτικού που υπηρέτησε σε ένα μακρινό σχολείο τα τελευταία 8 έτη.
Το Δημοτικό σχολείο των Αμαξάδων με ιστορία σχεδόν ενός αιώνα θα εισέλθει σύντομα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.
Σύντομη ιστορική αναδρομή του χωριού
Το χωριό Αμαξάδες βρίσκεται πάνω στον βόρειο επαρχιακό άξονα Κομοτηνής- Ξάνθης και απέχει 32 χμ από την πρωτεύουσα του νομού Ροδόπης.
Η περιοχή έχει μεγάλη, αν και για πολλούς άγνωστη, ιστορία. Εδώ βρισκόταν ο μυθικός βασιλιάς Διομήδης με τα σαρκοφάγα άλογα τα οποία σκότωσε ο Ηρακλής κατά τον όγδοο άθλο του. Στα προ Ομήρου χρόνια εδώ βρισκόταν η Τίριδα. Στα Ρωμαϊκά χρόνια η περιοχή ήταν γνωστή ως Στάβλοι του Διομήδη (Mutatio ad Stabulo Diomedis) ή Κόσσιντο (Cosinto ή Consinto). Ο αυτοκράτορας Αναστάσιος Α’ (491-518) έχτισε την οχυρωμένη πόλη Αναστασιούπολη και το κοντινό υδραγωγείο τα οποία βελτίωσε κατόπιν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός (τμήμα του υδραγωγείου προσπερνάμε καθώς πλησιάζουμε στο χωριό). Επίσης έφερε μεγάλο πληθυσμό Ισαύρων από τα βάθη της Μικράς Ασίας για να εποικήσουν την περιοχή η οποία είχε λειψανδρία εξαιτίας των επιδρομών των Γότθων (με αρχηγό τον Αλάριχο το 396 μ.Χ.), των Ούννων (του Αττίλα 430 ως 450 μ.Χ.) και όλων των εχθρικών επιδρομών που συνέβαιναν σχεδόν κάθε άνοιξη με καλοκαίρι στη Θράκη κατά τον 4ο και 5ο αιώνα. Κατά τα τέλη του 9ου η πόλη μετονομάστηκε σε Περιθεώριο[1]. Οι ληστρικές επιδρομές διαφόρων λαών όμως συνεχίστηκαν, το 1198 οι Βούλγαροι με τον τσάρο Ιβαγκός και το 1207 με τον τσάρο Ιωαννίτση, ομάδες σταυροφόρων και το 1308 ομάδα Καταλανών μισθοφόρων[2]. Η πόλη κυριεύθηκε από τους Οθωμανούς κατά το 1373. Όπως σε όλη τη Θράκη κατά την Οθωμανοκρατία εδώ τοποθετήθηκαν μουσουλμανικοί πληθυσμοί από τα βάθη της ανατολής για να εκμεταλλευτούν τα εύφορα χωράφια και να επιτύχουν την αλλοίωση του πληθυσμού[3]. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών με τη συνθήκη της Λωζάννης εγκαταστάθηκαν εδώ οικογένειες από την Ψάθη (Καρλίκιοϊ) της Ανατολικής Θράκης, από το Ζαλούφι της Ανατολικής Θράκης και αργότερα οικογένειες Σαρακατσάνων.
Το χωριό πιθανότατα ονομάστηκε από τους κατασκευαστές ξύλινων αμαξών (κάρα), για αυτό και το τούρκικο όνομα του είναι Αραμπατζίκιοϊ. Σήμερα είναι ενωμένο με το χωριό Πελεκητή στο οποίο κατοικούν μουσουλμάνοι συμπατριώτες μας, αρκετοί εκ των οποίων κατάγονται από τα ορεινά πομακοχώρια.
Το σχολείο
Το δημοτικό σχολείο Αμαξάδων ιδρύθηκε από το ελληνικό κράτος με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της περιοχής για δημόσια παιδεία[4].
Σύμφωνα με μαρτυρίες παλιών μαθητών το Δημοτικό Σχολείο Αμαξάδων κατά τη δεκαετία του 1950-60 είχε περισσότερους από 100 μαθητές, οι οποίοι συνωστίζονταν στη μοναδική αίθουσα επιφάνειας περίπου 50 τ.μ. Από κάτω υπήρχε υπόγειο όπου στοιβάζανε τα καυσόξυλα το οποίο είναι κλειστό και αθέατο τα τελευταία χρόνια αφού η εξωτερική πόρτα που οδηγούσε σε αυτό έχει χτιστεί. Αργότερα κτίστηκε και η δεύτερη αίθουσα. Μάλιστα είναι τόσο περίτεχνα κατασκευασμένη και όμοια με την πρώτη ώστε το κτήριο από έξω φαίνεται σαν να χτίστηκε όλο μαζί.
Το 1965 το σχολείο αριθμούσε 56 μαθητές, το 1975 αριθμούσε 49, το 1985 αριθμούσε 30 μαθητές[5]. Η φθίνουσα πορεία συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες[6].Η αστυφιλία, η αναζήτηση εργασίας και καλύτερων συνθηκών ζωής οδήγησε πολλούς κατοίκους να μετακομίσουν στην Ξάνθη, την Κομοτηνή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας.
Από το 1993 το Σχολείο ορίστηκε ως μονοθέσιο, δηλαδή με μια τάξη και έναν μόνιμο εκπαιδευτικό[7]. Την τελευταία δεκαετία ο αριθμός των μαθητών έφτασε σε μονοψήφια νούμερα. Σε αυτό συνέτεινε η επιλογή των γονέων να εγγράφουν τους μουσουλμανοπαίδες στα μειονοτικά σχολεία του χωριού και τα τελευταία χρόνια να επιλέγουν το δημοτικό σχολείο του Ιάσμου το οποίο στεγαζόταν σε καινούριο κτήριο και ήταν στελεχωμένο με περισσότερο εκπαιδευτικό δυναμικό. Επίσης η εγκατάλειψη του χωριού από τους νέους οδήγησε στο γεγονός το σχολικό έτος 2024-25 να φοιτήσουν στην ΣΤ΄ Δημοτικού τα 2 τελευταία ελληνόπουλα χριστιανικού θρησκεύματος. Από την επόμενη χρονιά στο χωριό των Αμαξάδων θα διαμένουν μόνο 2 χριστιανόπουλα, μαθητές πλέον στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Πλήθος εκπαιδευτικών υπηρέτησαν σε τούτο το σχολείο, κάποιοι για ένα, δύο ή περισσότερα χρόνια. Από το 1965 και έπειτα ξεχωρίζουν για την παραμονή τους επί συναπτά έτη οι περιπτώσεις των δασκάλων – διευθυντών Κ. Θεοχάρη, ο Γ. Γκαβάκη, ο Κ. Γεωργιάδη, ο Λ. Φιλιππίδη κ.α.
Η συνάντηση παλιών μαθητών
Τον Οκτώβριο του 2024, μετά από προτροπή του προϊστάμενου του Δημοτικού Σχολείου πραγματοποιήθηκε απογευματινή συγκέντρωση- συζήτηση με παλιούς μαθητές. Περίπου 40 άντρες και γυναίκες ηλικίας 50 και άνω συνέρευσαν στο σχολείο.
Μετά από ένα σύντομο καλωσόρισμα αρχίσαμε να μιλάμε για τις πρώτες αναμνήσεις από το σχολείο μας. Ο πρεσβύτερος της συζήτησης, διηγήθηκε ότι πρωτοήρθε στο σχολείο το 1954. Τότε ήταν μία μόνο αίθουσα με υπόγειο, η αυλή δεν είχε συστηματική περίφραξη και ήταν περισσότεροι από 100 μαθητές. Θυμόταν το δάσκαλο του, κάποιον πόντιο από τη Δράμα, ο οποίος κατά τα απογεύματα με ένα λοστό απομάκρυνε τις πέτρες από την αυλή προσπαθώντας να την εξομαλύνει ώστε να παίζουν τα παιδιά, καθώς και τις ξεχασμένες σφαίρες από τον πόλεμο. Χρησιμοποιούσαν πλάκα και κοντύλι και καλλιεργούσαν κήπους.
Κάποιος άλλος παλιός μαθητής επεσήμανε ότι γινόντουσαν διακρίσεις ανάμεσα σε βλαχάκια (παιδιά Σαρακατσάνων που ήρθαν αργότερα στο χωριό) και Γκρεκάκια, (τα ελληνόπουλα που είχαν έρθει πιο νωρίς στην περιοχή).
Από άλλους μαθητές αναφέρθηκαν τα ονόματα των δυο δασκάλων (Σπαγγόπουλος και Κωνσταντινίδης) οι οποίοι έδειχναν μεγάλη αγάπη για την καλλιέργεια παρτεριών. Όλοι οι μαθητές, μικροί και μεγάλοι είχαν το δικό τους παρτεράκι. Άλλος καλλιεργούσε μαρούλια, άλλος λάχανα κ.ο.κ. Τα λαχανικά και τα φρούτα αποδίδονταν ένα μέρος στον δάσκαλο που έμενε στο χωριό και ένα άλλο μέρος πουλιόντουσαν στο χωριό ώστε με τα έσοδα οι μαθητές να πραγματοποιήσουν την ετήσια εκδρομή τους. Μάλιστα από σεβασμό κάποιες φορές μαθητές και μαθήτριες βοηθούσαν στο σπίτι του δασκάλου, καθαρίζοντας την αυλή ή κάνοντας μικροδουλειές.
Από πολλούς άλλους αναφέρθηκε το γεγονός της βοήθειας από την UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration)[8] μια οργάνωση που παρείχε καθημερινά γάλα και μοίραζε ρούχα στα παιδιά.
Το σχολείο άνοιγε και τα απογεύματα κατά την Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή. Το μεσημέρι τα παιδιά πήγαιναν λίγα μέτρα πιο κάτω, κοντά στην εκκλησία όπου τους περίμενε συσσίτιο.
Αναφέρθηκαν τα ονόματα των δασκάλων Δ. Διαμαντίδη και Βλάση Ψαρά που διαμένουν τώρα σε Ξάνθη και Κομοτηνή.
Η πειθαρχία
Όλοι σχεδόν οι παραβρισκόμενοι, παλιοί μαθητές, εξομολογήθηκαν στιγμές που υπέστησαν αδικαιολόγητη και σκληρή βία από τους δασκάλους ως μέτρο πειθαρχίας και συμμόρφωσης.
Ο γηραιότερος πια μαθητής εξομολογήθηκε πως πρωτάκι ακόμα δέχτηκε ένα τόσο ισχυρό χτύπημα που έπεσε μπρούμυτα στο μωσαϊκό της τάξης επειδή δεν απάντησε σε μία ερώτηση! Μια νεότερη καλεσμένη διηγήθηκε πως, αν και ήταν άριστη μαθήτρια, για μια λάθος απάντηση δέχτηκε ένα τρομερό χτύπημα με τη βίτσα στην πίσω μεριά των γονάτων και σωριάστηκε κάτω. Φαίνεται πάντως ότι, δυστυχώς, οι σωματικές τιμωρίες ήταν κάτι το συνηθισμένο και αποδεκτό.
Αναφέρθηκε ότι κυρίως τα αγόρια εκείνες τις εποχές ήταν πιο απείθαρχα, έφευγαν από το σχολείο για να πάνε στο ποτάμι για ψάρεμα και κάνανε διάφορες αταξίες, χωρίς όμως κακία και χωρίς να το πολυσκεφτούν. Μια από τις αγαπημένες συνήθειες των μεγάλων αγοριών τότε ήταν να ψάχνουν στο δρόμο κάποιο αποτσίγαρο σε καλή κατάσταση για να το καπνίσουν στα κρυφά. Μάλιστα αν έβρισκαν κάποιο σχετικά μεγάλο που θα τους εξασφάλιζε λίγες ρουφηξιές το αποκαλούσαν «βασιλική γόπα»!
Το πιο εντυπωσιακό και στενάχωρο όμως ήταν ότι ένας κύριος κοντοστάθηκε στην είσοδο του σχολείου και δίσταζε για μερικά λεπτά να εισέλθει. Μόλις μπήκε μου είπε: «Δάσκαλε είναι η πρώτη φορά που μπαίνω εδώ και 40 χρόνια! Έχω φάει τόσο ξύλο που δεν ήθελα να έρθω τόσα χρόνια! Ήρθα έτσι, για να δω τους παλιούς συμμαθητές μου».
Το μέλλον του σχολείου
Φθάνοντας λοιπόν στην δυσάρεστη κατάληξη αναρίθμητων σχολείων της χώρας μας, το σχολείο τούτο σύντομα θα εισέλθει σε προσωρινή αναστολή λειτουργίας, περιμένοντας την οριστική παύση μετά από δεκαετίες αδιάλειπτης λειτουργίας και προσφοράς στην εκπαίδευση και στην κοινωνία. Ένα σχολείο που έζησε, μετασχηματίστηκε και πορεύτηκε παράλληλα με τον τόπο του σχεδόν έναν αιώνα τώρα θα παραδοθεί στο συστεγαζόμενο νηπιαγωγείο και ίσως στον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο, όπως γίνεται σε πολλά σχολεία της Ελλάδας.
Το λιθόκτιστο κτήριο θα αποτελέσει μνημείο της τοπική ιστορίας, της προσπάθειας εκατοντάδων μαθητών και εκπαιδευτικών που έζησαν και μόχθησαν εντός του αναζητώντας παιδεία και ένα καλύτερο αύριο. Θα αποκτήσει, καλώς εχόντων των πραγμάτων, νέες λειτουργικότητες και χρήσεις και μακάρι να γεμίζει αθώες παιδικές φωνές του νηπιαγωγείου για πολλά ακόμα έτη.
Πάντα όμως θα αποτελεί ένα σημαντικό σταθμό στην ιστορία της δημόσιας εκπαίδευσης της περιοχής μας και συχνά, περνώντας από έξω και κοιτώντας το θα ζωντανεύουν μνήμες και ίσως, με τη συνδρομή της φαντασίας, να ακούγονται και οι χαρούμενες φωνές των μαθητών που πέρασαν από εδώ.
*Ο Λάζαρος Φιλιππίδης είναι εκπαιδευτικός
[1] Κων/νος Πορφυρογέννητος, Περί Θεμάτων, σ.81-82.
[2] Π.Α. Γεωργαντζή, Αναστασιούπολη Περιθεώριον,Ξάνθη 2015,σ.43-46.
[3] Βακαλόπουλος, Θράκη, Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης 2000, Β΄
έκδοση, σελ 211
[4] ΦΕΚ Ίδρυσης Σχολικής Μονάδας 61702/1923
[5] Βιβλίο Πιστοποιητικών Σπουδής Σχολείου 1965-77
[6] Βιβλίο Πιστοποιητικών Σπουδής Σχολείου 1978-2025
[7] ΦΕΚ Οργανικότητας 352/Β/17-05-1993
[8] https://shorturl.at/knizN (τελευταία επίσκεψη 27-3-25)
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
