Ο «Καποδιστριας» του Σμαραγδη, πεδιο πολεμου λαμπρου
Κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου, και ιδίως στο αποκορύφωμα των Χριστουγέννων, ξεκίνησαν οι προβολές της νέας ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή, «Καποδίστριας». Από τις πρώτες κιόλας ημέρες η ταινία προσέλκυσε το ενδιαφέρον του κοινού και, καθώς οι προβολές συνεχίζονται, τα εισιτήρια άρχισαν να καταγράφουν εντυπωσιακή πορεία, φτάνοντας πλέον τις 400.000. Παράλληλα όμως με την εμπορική επιτυχία, ξέσπασε ένας έντονος και πολυεπίπεδος δημόσιος διάλογος γύρω από το έργο.
Στα κοινωνικά δίκτυα, και στον δημόσιο λόγο γενικότερα, στήθηκε ένα «γαϊτανάκι» σχολίων και αντιπαραθέσεων. Οι θεατές φάνηκε να χωρίζονται σε δύο ευδιάκριτα στρατόπεδα: από τη μία, όσοι αποθεώνουν τον σκηνοθέτη για την προσέγγισή του, τη θεματική επιλογή και τον τρόπο ανάδειξης της ιστορικής μορφής του Ιωάννη Καποδίστρια και από την άλλη, εκείνοι που ασκούν δριμεία κριτική τόσο στη σκηνοθετική ματιά όσο και στη συνολικότερη ιστορική αφήγηση της ταινίας, ενώ ορισμένοι επιλέγουν φυσικά να μην την παρακολουθήσουν και καθόλου.
Μέσα σε αυτό το κλίμα έντασης, ενθουσιασμού και αμφισβήτησης, επιλέξαμε να σταθούμε όχι στην απλή παράθεση υπέρ ή κατά απόψεων, αλλά να αναδείξουμε δύο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες και ουσιαστικές «ματιές», ανάμεσα στις πολλές που κυκλοφορούν στα κοινωνικά δίκτυα. Στόχος μας δεν είναι φυσικά η τελική κρίση, αλλά η ενίσχυση του διαλόγου και του γόνιμου προβληματισμού γύρω από το πώς προσεγγίζουμε την ιστορία, πώς τη μεταφέρουμε στη μεγάλη οθόνη και πώς αυτή η αναπαράσταση επηρεάζει τη συλλογική πρόσληψη του παρελθόντος.
Ακολουθούν, λοιπόν, οι διαδικτυακές παρεμβάσεις δύο προσώπων με διαφορετική αφετηρία, αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα οπτική: του διακεκριμένου ιστορικού, Ομότιμου Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέα κ. Αντώνη Λιάκου, καθώς και του Χιώτη εκπαιδευτικού, Διευθυντή του 3ου Δημοτικού Σχολείου Χίου και ποιητή κ. Μιχάλη Μελαχροινούδη. Μέσα από τις προσωπικές τους αναρτήσεις στο Facebook, μας προσφέρουν ένα πολύτιμο έναυσμα για σκέψη, τόσο για τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία προβάλλεται και αφηγείται στον σύγχρονο πολιτισμό, όσο και για το κατά πόσο οι ίδιες οι συνθήκες και τα συμφραζόμενα είναι εκείνα που τελικά διαμορφώνουν –ή μας υποβάλλουν– τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε.
Αντώνης Λιάκος, «Δεν είναι η ιστορία, αλλά το έθνος και ο συλλογικός αυτοπροσδιορισμός αυτά που έχουν σημασία, που λειτουργούν ως μεταφορές το ένα του άλλου»
Είδα κι εγώ χτες τον «Καποδίστρια» του Σμαραγδή με δυο συναδέλφους ιστορικούς. Εντάξει, δεν έχει σχέση με τον ιστορικό Καποδίστρια, έχει πάρει απλώς τα βασικά του σεναρίου. Δεν είναι βέβαια ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος σκηνοθέτης που κάνει μια ταινία μυθοπλασίας με βάση ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα.
Το ζήτημα είναι τι θέλεις να πεις. Ποιες εικόνες θέλεις να δημιουργήσεις στο μυαλό των θεατών, ποιες σκέψεις. Από τα οράματα της Παναγίας έως την επίσκεψη του Καποδίστρια σε μάγο, για να του μαντέψει το μέλλον, από την παρουσίαση των κατοίκων της Ελλάδας ως κατσαπλιάδων και της διεθνούς συνωμοσίας εναντίον τους, το ζήτημα είναι τι κοινό ήθελε να «ψαρέψει» ο Σμαραγδής. Κι εδώ είναι το πρόβλημα.
Ο Σμαραγδής συμπεριφέρεται σαν ένας επιτήδειος. Σαν πονηρός πολιτευτής. Βέβαια, το ζήτημα είναι σαν την κότα με τ’ αυγό. Υπάρχει αυτό το κοινό που απευθύνεται ή το κοινό αυτό δημιουργείται; Τα εισιτήρια που έκοψε η ταινία και ο ντόρος που έκανε κάτι δείχνει. Κάτι που θέλει έρευνα. Ποια ιστορία θέλει το κοινό αυτό, τι πράγμα νομίζει ότι είναι η ιστορία; Προφανώς, δεν είναι η ιστορία αλλά το έθνος και ο συλλογικός αυτοπροσδιορισμός αυτά που έχουν σημασία, που λειτουργούν ως μεταφορές το ένα του άλλου.
Πάντως, αντί να κοροϊδεύουμε το κοινό αυτό και να καγχάζουμε για το επίπεδό του, το ζήτημα είναι πώς το ακουμπάμε; Πώς συναντάμε τα άγχη του που βγάζει με το χειροκρότημα της ταινίας, τι του λέμε για την ιστορία; Όχι για τα γεγονότα και τις λεπτομέρειες, αλλά για τα βασικά ερμηνευτικά σχήματα που θέλει να ακούσει; Βρέθηκα στις γιορτές σε καφενεία ορεινών χωριών και άκουσα τρικούβερτες συζητήσεις. Τι είναι αυτό που τις προκαλεί, και τι καταλαβαίνουμε εμείς από αυτό, πέρα από τα δασκαλίστικα;
Μιχάλης Μελαχροινούδης, «Εγώ θα μείνω με τον Καποδίστρια της Ιστορίας»
Καταρχάς, ξέρω ότι δεν σας νοιάζει, αλλά δεν θα δω την ταινία του Σμαραγδή για τον Καποδίστρια. Πρώτα απ’ όλα, εδώ στο νησί δεν έχουμε αίθουσα κινηματογράφου· έχουμε μόνο την Κινηματογραφική Λέσχη Χίου.
Και δεν θα το δω, γιατί απολαμβάνω τον τσακωμό πριν δούμε την ταινία –ή μετά που την είδαμε– για το αν είναι αριστούργημα ή προδοσία του Γένους. Ανάλογα με την κριτική του καθενός, ποταμός τα σχόλια από κάτω: ιστορία, πολιτική, κινηματογράφος, αισθητική, γνώμη, άποψη – όλα σ’ ένα ωραίο μπλέξιμο.
Διαβάζοντας τις απόψεις ένθεν κακείθεν, σκέφτομαι ότι τελικά ο σκοπός του έργου –του σκηνοθέτη, των χρηματοδοτών, των χορηγών και όσων άλλων– πέτυχε απολύτως. Οπότε, ένας θεατής λιγότερος, δηλαδή εγώ, τι ζημιά να κάνει; (Άσε που σκέφτομαι μήπως, έστω άθελά μου, την κάνω κι εγώ τη διαφήμισή μου.)
Από όσα έχω διαβάσει, ο σκηνοθέτης καταθέτει τη δική του άποψη για τον Κυβερνήτη – και πολύ καλά κάνει. Πιθανόν απευθύνεται στο θυμικό και στο πατριωτικό ρίγος – επίσης δικαίωμά του. Από την άλλη όμως, ξέρω πια ποιες ταινίες μου αρέσει να βλέπω στον κινηματογράφο και ποιες όχι. Πού βάζω το χέρι στην τσέπη για να πληρώσω το αντίτιμο και πού όχι.
Οπότε, αντί για Σμαραγδή, αν θελήσω να θυμηθώ τον Καποδίστρια, μπορώ να κοιτάξω στη βιβλιοθήκη μου, να διαβάσω ένα βιβλίο, να δω ένα ντοκιμαντέρ, να θυμηθώ λίγο και την εκπαιδευτική του πολιτική – για να θυμηθώ και τα νιάτα μου.
Μέχρι τότε, καλή προβολή σε όσους πάνε.
Εγώ θα μείνω με τον Καποδίστρια της Ιστορίας.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
