Η φιλοσοφια της ορειβασιας

Η φύση αποτελεί ένα χώρο, όπου το αίσθημα της συμμετοχής παρουσιάζεται εντονότερο, γιατί το περιβάλλον αποτελεί για όλους μας ένα χώρο ζωτικό. Τώρα που τα οικολογικά προβλήματα διαρκώς πληθαίνουν, ο άνθρωπος αισθάνεται όλο και περισσότερο ν’ απειλείται όχι μόνο η υγεία του, αλλ’ ακόμη και η ίδια η ζωή του.

Εκατομμύρια χρόνια ήμασταν στενά δεμένοι με τη φύση. Μόλις πριν χιλιάδες χρόνια ξεχωρίσαμε, γιατί δημιουργήσαμε σκέψη. Εξελιχθήκαμε και φθάσαμε σ’ένα σημείο, που το κύριο χαρακτηριστικό μας είναι ο ορθολογισμός. Ξεχάσαμε όμως ολότελα τη φύση και σαν να μην έφθανε αυτό, αρχίσαμε να την εκμεταλλευόμαστε ανορθόδοξα και άπληστα και τελευταία μάλιστα να τη μολύνουμε. Παράλληλα στις πόλεις απουσιάζει ο κοινωνικός έλεγχος, αφού οι ανθρώπινες σχέσεις είναι τυπικές, απρόσωπες και το άτομο νιώθει να “βυθίζεται διαρκώς μέσα σε μια ανωνυμία”. Η απουσία φραγμών για την εκδήλωση αντικοινωνικής συμπεριφοράς σχετίζεται με την κρίση αξιών, την έλλειψη ιδανικών και την αδιαφορία για τον συνάνθρωπό μας.

Η απομάκρυνση από τη φύση στερεί από τον άνθρωπο τη δυνατότητα φυγής από την κενότητα του σύγχρονου “αισθηματικού βίου” και ταυτόχρονα συμβάλλει στην ηθική φθορά και αλλοτρίωσή του. Η υιοθέτηση δύναμης και πλούτου, αφού σήμερα η καταξίωση σχετίζεται με την οικονομική επιτυχία και η ευτυχία θεωρείται “υπόθεση κατοχής αντικειμένων”. Κοινωνικά προβλήματα διαιωνίζουν ανισότητες, δημιουργούν το αίσθημα της αδικίας και πυροδοτούν βίαιες συγκρούσεις.

Η κρίση του θεσμού της οικογένειας συνδέεται με τις δυσκολίες κοινωνικής προσαρμογής του ανθρώπου και κατ’ επέκταση με την έλλειψη αγωγής και αυτοελέγχου. Μερικοί χρησιμοποιούν τη βία ως μέσο αντίδρασης στο κατεστημένο και στην καταπίεση  που υφίστανται ή ως μέσο αυτοεπιβεβαίωσης σ’ ένα κόσμο ρευστότητας, αντιφατικότητας και αξιολογικής σύγχυσης. Το χαμηλό πνευματικό επίπεδο σχετίζεται με το δογματισμό, το φανατισμό και την όξυνση των παθών. Η εκδήλωση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας οφείλεται στην κρίση του πολιτισμού και στην κρίση των ανθρώπινων σχέσεων, αφού τα μέλη των σύγχρονων τεχνοκρατικών κοινωνικών αισθάνονται σαν “η κόλαση να είναι οι άλλοι”.

Οι ανθρώπινες ενέργειες έχουν ένα κίνητρο. Στις ενέργειες αυτές, που έχουν ως κίνητρο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την καλλιέργεια και εξύψωση της ανθρώπινης ύπαρξης, συγκαταλέγονται και οι τέχνες και τ’ αισθήματα. Η ορειβασία είναι ένα άθλημα ομαδικό και μη ανταγωνιστικό. Είναι ένα από τα πιο αξιόλογα αθλήματα, μια και προσφέρει ταυτόχρονα έντονη γύμναση όλου του σώματος, σοβαρή πνευματική εργασία, σημαντικά διαπαιδαγωγικά στοιχεία, επαφή με τη φύση και συντροφικότητα. Όλοι είμαστε αμαθείς. Το πρόβλημα είναι ότι δεν αγνοούμε όλοι τα ίδια πράγματα, γι’αυτό και πρέπει να λειτουργούμε στη ζωή μας ως ομάδα, συστατικό στοιχείο της ορειβασίας.

Η ορειβασία αποτελεί το ιδανικό αίσθημα, όχι με τη στενή του όρου έννοια αλλά σαν μια στάση απέναντι στη φύση και στη ζωή μας. Είναι ο μεγαλύτερος και ο καλύτερος πόλος έλξης του ανθρώπου για το πλησίασμα της φύσεως στην αγνότερη και καθαρότερη μορφή της. Μέσα στο φυσικό περιβάλλον ο άνθρωπος θα ηρεμεί και θα καθαρίζει τις σκέψεις του, θα εξασφαλίζει και θα θωρακίζει την υγεία του, θα “διπλώνει” τα μειονεκτήματά του και θα  “ξεδιπλώνει” τα πλεονεκτήματά του, θ’αναπτύσσει στενότερες και δυνατότερες ανθρώπινες σχέσεις, θα περιορίζει το άγχος και την ανία του, θ’ αντιμετωπίζει την καθημερινότητα του με νηφαλιότητα και οξυδέρκεια και τελικά θα ζει, αντλώντας πραγματική δύναμη από τον αυτοέλεγχο του, με περισσότερη αγάπη, αισιοδοξία, ανθρωπιά, δημιουργικότητα, προοπτική κι ευτυχία.   

Στο άθλημα της ορειβασίας δεν υπάρχει αντίπαλος. Αντίπαλος του καθενός ορειβάτη είναι μόνο ο εαυτός του. Το βουνό δεν είναι αντίπαλος. Είναι ο χώρος πάνω στον οποίο μαθητεύουμε. Η ορειβασία είναι σπουδή. Ο χρόνος που στ’ άλλα  αθλήματα είναι το μέτρο σύγκρισης, στην ορειβασία δεν παίζει, κατά κανόνα, κανένα ρόλο. Η επιτυχία στο άθλημα αυτό δεν εξαρτάται τόσο από μια καλή φυσική κατάσταση ή τέλεια τεχνική, όσο από μια τρομερή θέληση κι αποφασιστικότητα.

Ο ορειβάτης στο βουνό δεν ανταγωνίζεται τον διπλανό του, δεν υπάρχει γι’ αυτόν αντίπαλος αλλά σύντροφος. Ο ένας για όλους και όλοι για τον ένα. Η ορειβατική επιτυχία είναι πάντοτε ομαδική και ποτέ ατομική. Ο χώρος που διεξάγεται το άθλημα της ορειβασίας είναι αποκλειστικά και μόνο το φυσικό πεδίο του βουνού, όπου έχεις ν’ αντιπαλέψεις με όλο το φάσμα των εναλλαγών και την αντιξοοτήτων. Ο κίνδυνος είναι το τίμημα που καταβάλλεις για να εξαγνίσεις το πνεύμα σου, αλλά σε αποζημιώνει με μια ανεπανάληπτη ευεξία. Σε τούτο  ακριβώς το σημείο η ορειβασία διαφοροποιείται από τ’ άλλα αθλήματα και εξαιτίας αυτής της ποιοτικής διαφοράς τοποθετείται στην κορυφή της αθλητικής πυραμίδας.

Τα κάθε μορφής προβλήματα αντιμετωπίζονται με καλή οργάνωση και ικανή εφεδρία δυνάμεων και γνώσεων που αποτελούν τη συνισταμένη των ευνοϊκών επιπτώσεων των γεγονότων, τα οποία επιδρούν στη συνολική λειτουργία του ανθρώπου και της παράξενης ψυχοσύνθεσης του ορειβάτη. Αυτός έχει το προνόμιο, όταν παλεύει με τις φυσικές δυνάμεις, να γεύεται την αίσθηση της νίκης του αγώνα του, αλλά, όντας ευγενικός και πολύτιμος, συντελεί στη φυσική ολοκλήρωση του και του δίνει τη μοναδική ευκαιρία να βρίσκεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του.

Ο χώρος που ασκείται η ορειβασία την κάνει διαφορετική. Τα βουνά και οι απότομες ορθοπλαγιές τους είναι το πεδίο δράσης της. Η κατάκλιση τους απαιτεί  άριστη φυσική κατάσταση, τεράστιο ψυχικό σθένος, αρμονική συνύπαρξη και δράση, αλληλεγγύη , καθαρή και νηφάλια σκέψη και ταπεινοφροσύνη.

Ο ορειβάτης πρέπει να έχει εξαιρετική υπομονή, επιμονή, αντοχή, θάρρος, αποκοτιά, αυτοκυριαρχία και ταχύτητα στις αποφάσεις του. Στη μοναξιά και στη σιωπή του βουνού αναμετρά το χαρακτήρα του και χρησιμοποιεί με φρόνηση όλες του τις δυνάμεις  εναντίον των διαφόρων δυσκολιών, εμποδίων και κινδύνων. Κάθε ορειβατική επιτυχία είναι καρπός σωματικών και ψυχικών ικανοτήτων, τεχνικών γνώσεων, προσεκτικών υπολογισμών, λογικής και τόλμης, αποφασιστικότητας και αποτελεσματικότητας, συντροφικότητας κι αλληλεγγύης. Βασική αρχή της ορειβασίας είναι η αλληλεγγύη, αλληλεγγύη χωρίς όρια σε βαθμό αυταπάρνησης. Καμία ορειβατική προσπάθεια δεν πρόκειται να πετύχει αν τα μέλη της ομάδας δεν συνδέονται με τέτοια απόλυτη σχέση. Το βουνό είναι αφιλόξενο. Αν κάποιο από τα παραπάνω στοιχεία λείπει από την ορειβατική ομάδα κανένα βουνό δεν μπορεί να κατακτηθεί και όχι μόνο αυτό. Η πάλη πάνω στο βουνό, με τα στοιχεία της φύσης στην πιο άγρια μορφή τους, είναι παράλληλα και μια πάλη με την ίδια την ύπαρξή μας. Τη φυσική και τη ψυχική. Όταν  το βουνό αντιπαραθέτει τη δική του δύναμη στη δική μας, τότε καμιά απολύτως ανθρώπινη δύναμη δεν μπορεί να τη νικήσει. Τότε η λογική και η ταπεινοφροσύνη πρέπει να επικρατήσει και να σταματήσουμε την προσπάθειά μας, αλλιώς αυτή θα είναι η τελευταία. Ο άνθρωπος δεν είναι αιχμάλωτος της μοίρας του, αλλά μόνο αιχμάλωτος του μυαλού του.

Και πάλι όσο φιλόξενο και να είναι το βουνό, η φυσική μας δύναμη δεν αρκεί για την κατάκτησή του. Αν ο ορειβάτης δεν σκύψει μέσα στα βάθη της ψυχής του και αν δεν αντλήσει απ’ εκεί την επιπλέον δύναμη, η ήττα είναι σίγουρη. Ο ορειβάτης μέσα απ’ αυτές τις φυσικές και ψυχικές λειτουργείς του καταλήγει σε υψηλά πνευματικά επίπεδα, φτάνοντας στην ολοκλήρωσή του. Όσο πιο ψηλά και δύσκολα ανεβαίνει, τόσο πιο βαθιά μέσα του αναγκάζεται να κατεβαίνει.

Όποιος δεν πάτησε μια, έστω και χαμηλή κορυφή, μόνο εκείνος  δεν καταλαβαίνει το μεγαλείο και την προσφορά της φύσης. Όταν ο ορειβάτης φτάνει στην κορυφή, γοητεύεται από τη μαγεία της φύσης και αναλογίζεται το ελάχιστο χρονικό διάστημα της γήινης διαδρομής του απέναντι στην ατέλειωτη δική της. Αυτά τα δύο συναισθήματα τον εξανθρωπίζουν και τον εξαϋλώνουν. Το βουνό μας αντιπροσωπεύει και μας βοηθά να μη “σκουριάζει” η ψυχή μας.  

Η κατάκτηση της κορυφής ενός βουνού είναι για τον ορειβάτη κάτι απλό, αμετάβλητο, συγκεκριμένο. Οι σχετικοί κίνδυνοι δίνουν στη προσπάθειά του μια σοβαρότητα σκοπού, βάζοντας στην άκρη το συνηθισμένο επίπεδο της καθημερινότητάς του. Γι’ αυτόν η πορεία της ζωής του ορίζεται βάσει των βουνών που έχει ανέβει και των βουνών που ελπίζει ν’ ανέβει. Δεν θεωρεί ποτέ ότι είναι αρκετά αυτά που έχει κάνει και προσπαθεί διαρκώς να μαθαίνει τι είναι περισσότερο από το αρκετά. Και ονειρεύεται πάντοτε τα βουνά, ανεξάρτητα αν τα όνειρα του είναι μικρά ή μεγάλα.

Κάθε ορειβατική επιτυχία είναι καρπός σωματικών και ψυχικών ικανοτήτων, τεχνικών γνώσεων, προσεκτικών υπολογισμών, λογικής και τόλμης, αποφασιστικότητας και αποτελεσματικότητας, συντροφικότητας κι αλληλεγγύης. Βασική αρχή της ορειβασίας είναι η αλληλεγγύη, αλληλεγγύη χωρίς όρια σε βαθμό αυταπάρνησης. Καμία ορειβατική προσπάθεια δεν πρόκειται να πετύχει αν τα μέλη της ομάδας δεν συνδέονται με τέτοια απόλυτη σχέση. Το βουνό είναι αφιλόξενο. Αν κάποιο από τα παραπάνω στοιχεία λείπει από την ορειβατική ομάδα κανένα βουνό δεν μπορεί να κατακτηθεί και όχι μόνο αυτό

Όσο πιο δύσκολες είναι οι συνθήκες και όσο πιο μεγάλες είναι οι απαιτήσεις που προβάλλονται στον ορειβάτη, τόσο απελευθερώνεται η έντασή του και η πιθανότητα κινδύνου λειτουργεί θετικά στην όξυνση της αντίληψης και της ικανότητάς του ελέγχου. Κι ίσως αυτή να είναι η λογική πίσω απ’ όλα τα επικίνδυνα αθλήματα. Σκοπίμως εντείνει τις προσπάθειες και την αυτοσυγκέντρωση του, ούτως ώστε να καθαρίζει το μυαλό του από τα τετριμμένα. Είναι πρότυπο ζωής σε μικρή κλίμακα, αλλά με μια διαφορά. Αντίθετα από την καθημερινή του ζωή, όπου τα λάθη συνήθως διορθώνονται εύκολα και όπου οι συμβιβασμοί είναι εφικτοί, οι πράξεις του, όσο σύντομο και αν είναι το χρονικό διάστημα, έχουν θανάσιμη σημασία. Η δύναμη που ασκεί η ορειβασία στη ψυχή του ορειβάτη και ο σκοπός που προσδίδει στην απλή ζωή του είναι καταλυτική. Γι’ αυτόν η ορειβασία προσφέρει τα περισσότερα απ’ αυτά που του λείπουν στη ζωή, πρόκληση, συντροφικότητα, αίσθηση αποστολής.

Η ορειβασία είναι ενασχόληση υψηλού κινδύνου. Ο κίνδυνος είναι το βασικό συστατικό της και χωρίς αυτόν ελάχιστα θα διέφερε από εκατοντάδες άλλες κοινότοπες εκδηλώσεις. Είναι διεγερτική η προσέγγιση του αινίγματος της θνητότητας, το να κλέβεις μια ματιά πέρα από τα απαγορευμένα όρια. Η ορειβασία είναι μια μεγαλοπρεπής δραστηριότητα εξαιτίας των πολλών και διαφόρων κινδύνων της. Η ορειβασία δεν θα γίνει ποτέ ένα ασφαλές και προβλέψιμο εγχείρημα που θα διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες. Πρόκειται για μια δραστηριότητα που εξιδανικεύει το ρίσκο. Κάθε εμπόδιο που αντιμετωπίζει ο ορειβάτης, το μόνο που καταφέρνει είναι να τον κάνει πιο αποφασιστικό στην πραγματοποίηση του στόχου του. Πετυχαίνουν μόνο εκείνοι που έχουν στόχους. Το μεγαλύτερο σφάλμα είναι να μη στοχεύεις ψηλά. Κανένας δεν θα πάρει περισσότερα απ’ αυτά που πιστεύει ότι μπορεί να πάρει. Ο ορειβάτης δεν το βάζει ποτέ κάτω, κοιτά πάντοτε μπροστά και ψηλά.

Η αγάπη του ορειβάτη για το φυσικό περιβάλλον είναι δεδομένη. Όσο πιο παρθένα κα άγρια είναι η φύση, τόσο πιο πολύ τον ελκύει. Η ορειβασία απαιτεί από τον άνθρωπο τέτοια στοιχεία, που η ταύτιση του με αυτά να τον διαμορφώνει και να τον ωριμάζει σαν τον ιδανικό. Καθώς η επαφή με το μεγαλείο της φύσης τον φέρνει αντιμέτωπο με τη μικρότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, αναγκάζεται ν’ αποβάλλει όλα τα ματαιόδοξα σχέδιά του για τη ζωή και να στέκεται μόνο σ’ αυτά που χαρακτηρίζονται ως ιδανικά.

Τρόπος ζωής η ορειβασία, πέρα από τη φυσική και πνευματική άσκηση, αποτελεί τον ιδεωδέστερο τρόπο για να γνωρίσει ο άνθρωπος  τη σοφία και τη μεγαλοσύνη του δημιουργού, τις ατέλειωτες ομορφιές του φυσικού περιβάλλοντος, να διακρίνει τους ορίζοντες του και να προχωρήσει στην προσωπική ολοκλήρωσή του μέσα από την αρμονία της φύσης. Η ορειβασία προσφέρει απλόχερα τα πλούσια δώρα της. Σωματική υγεία, ψυχική ισορροπία, πνευματική γονιμότητα κι ανόθευτη  συντροφικότητα. Στα βουνά δεν πηγαίνουν οι τρελοί. Πηγαίνουν όσοι ενδιαφέρονται για ένα καθαρό και δημιουργικό μυαλό μέσα σ’ ένα δυνατό και υγιές σώμα. Εκεί υπάρχουν τα ερεθίσματα για μια ζωή ήρεμη, ανθρώπινη κι όμορφη, συμφιλιωμένη με την πρόσκαιρη γήινη διαδρομή της. Εκεί συμβαδίζουν, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, η κούραση με την αντοχή, η αποτυχία με την επιτυχία, η υπομονή με την επιμονή, η λογική με την τόλμη, το θάρρος με τον φόβο, η ζωή με τον θάνατο. Εκεί τ’ άλλα πράγματα αποκτούν κολοσσιαίες, σύνθετες και ολοκληρωμένες διαστάσεις που καλύπτουν κάθε μόριο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Υ.Γ. Στον Μπάμπη Τσουπρά, εκεί ψηλά που είναι… και στους άλλους ορειβάτες, Έλληνες και ξένους που βρίσκονται μαζί του!

*Ο Κωνσταντίνος Π. Σαραντάκος  είναι:

Τέως Πρόεδρος Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Κομοτηνής 

Τέως Β΄ Αντιπρόεδρος Ελληνικής Ομοσπονδίας Ορειβασίας- Αναρρίχησης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.