300 διανοουμενοι/ες της Γαλλιας: «Οφειλουμε να μιλησουμε για γενοκτονια»

[Στις 27 Μαΐου 2025, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Libération» ένα συλλογικό κείμενο που υπέγραψαν πάνω από 300 συγγραφείς, κάτοχοι βραβείων Νόμπελ και Γκονκούρ, ή με σημαντική παρουσία στην πνευματική και κοινωνική ζωή της Γαλλίας, όπως η Ανί Ερνό, Ζ. Μ. Λε Κλεζιό, Νικολά Ματιέ, Ερβέ Λετελιέ, Αλίς Ζενιτέρ, Λεϊλά Σλιμανί, Ζοέλ Πομερά, Βιρζινί Ντεπάν. Πρόκειται για ένα κείμενο που τονίζει, πέρα από το αίτημα για εκεχειρία και κατάπαυση του πυρός, τη θέση του συγγραφέα στη σύγχρονη κοινωνία και γιατί οφείλει να παίρνει θέση στα φλέγοντα ζητήματα σε διάφορες γωνιές του πλανήτη, και ειδικότερα στη Γάζα.

Ακολουθεί σε μετάφραση του Στέφανου Γραβάνη ολόκληρο το κείμενο από τα γαλλικά.]

Πριν έναν χρόνο και εφτά μήνες, στις 20 Οκτωβρίου 2023, η Παλαιστίνια ποιήτρια Hiba Abu Naza σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια ισραηλινών βομβαρδισμών. Στο ποίημά της «Ένα αστέρι μιλάει για το χτες» (πρόκειται για ποίημα από τη συλλογή της με τίτλο «Que ma mort apporte l’espoir», Ed. Libertalia, 2023, μτφρ. στα ελληνικά: «Ο θάνατός μου να φέρει την ελπίδα») είχε φανταστεί ένα οικουμενικό καταφύγιο πάνω στη γη, σε αντίθεση με τον υπαρκτό κίνδυνο τον οποίον αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι, ως απόκληροι της ανθρωπότητας:

Κι αν μια μέρα, Φως μου

σε όλους τους γαλαξίες

ολόκληρου του σύμπαντος

δεν υπάρχει θέση πια για μας

θα πεις: «Μπείτε στην καρδιά μου

θα είστε επιτέλους ασφαλείς».

Το Ισραήλ δολοφονεί καθημερινά και δίχως σταματημό δεκάδες Παλαιστίνιους και Παλαιστίνιες, μεταξύ αυτών και συγγραφείς. Όταν δεν τους σκοτώνει, τους ακρωτηριάζει, τους εκτοπίζει, τους ωθεί σε λιμοκτονία. Το Ισραήλ κατέστρεψε τόπους γραφής και ανάγνωσης, βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια, οικίες και πάρκα. Με τη διακοπή της ανακωχής, από την πλευρά του Ισραήλ, η οποία και θα οδηγούσε στον τερματισμό του πολέμου, καθώς και στην απελευθέρωση των ομήρων, ξανάρχισε η επίθεση στη Γάζα, με ακόμη μεγαλύτερη βιαιότητα. Από δω και στο εξής, οι δηλώσεις προσώπων που βρίσκονται στο προσκήνιο, όπως π.χ. των Υπουργών Ιταμάρ Μπεν Γκιβρ και Μπεζαμέλ Σμόντριχ, καταδεικνύουν τις γενοκτονικές τους προθέσεις. Ο όρος «γενοκτονία» δεν αποτελεί πια αντικείμενο συζήτησης και διαφωνιών για διεθνολόγους και οργανισμούς προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως π.χ. η Διεθνής Αμνηστία, οι πραγματογνώμονες του ΟΗΕ, η Διεθνής Ομοσπονδία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η Human Right Watch, το Συμβούλιο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ.

Η συλλογική μας ευθύνη

Ενώ η ορολογία αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των κρατών (αν πρόκειται περί γενοκτονίας ή όχι), το Ισραήλ συνεχίζει να καταστρέφει αδυσώπητα κάθε μορφή ζωής στη Γάζα, εξαπολύοντας επιθέσεις από ξηρά, αέρα και θάλασσα. Επιδίδεται, επίσης, σε σφαγές και εκτοπισμό του εναπομείναντος πληθυσμού. Κανείς δεν εξαιρείται, ακόμη κι αν πρόκειται για παιδιά, ανάπηρους, μητέρες που θηλάζουν, δημοσιογράφους, υγειονομικό προσωπικό, ομήρους, ή εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις.

Σ’ αυτήν την ιστορική στιγμή, δεν μπορούμε να στρέψουμε το βλέμμα μας αλλού. Ως συγγραφείς, έχουμε καθήκον να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Είναι η Ιστορία που μάς το επιβάλλει, άλλωστε. Ο όρος “γενοκτονία” δεν είναι ένα απλό σλόγκαν. Εμπεριέχει πολιτικές, ηθικές και νομικές ευθύνες. Δεν αρκούμαστε να μιλάμε μόνο για φρίκη, επιδεικνύοντας ενσυναίσθηση, γενικά και αόριστα, παραλείποντας να προσδιορίσουμε τι πραγματικά συμβαίνει

Φέρουμε, όμως, πια συλλογική ευθύνη. Συγγραφείς που χρησιμοποιούμε τα γαλλικά ως γλώσσα γραφής αργήσαμε να μιλήσουμε με ενιαία φωνή, αν και ορισμένοι από μας έχουν ήδη υπογράψει διάφορα συλλογικά κείμενα, έγραψαν άρθρα, συμμετείχαν σε διαδηλώσεις. Τώρα, όμως, με τη συγγραφική μας ιδιότητα, παίρνουμε τον λόγο για να μιλήσουμε για δικούς μας ανθρώπους, όπως είναι οι Παλαιστίνιοι συγγραφείς. Θέλουμε να είμαστε ξεκάθαροι. Η ζωή ενός/μιας συγγραφέα δεν είναι πολυτιμότερη από οποιουδήποτε άλλου, ειδικότερα όταν ολόκληρες οικογένειες έχουν πια σβηστεί από τα δημοτολόγια των τοπικών αρχών.

Γιατί τότε παίρνουμε τον λόγο ως συγγραφείς;

Διότι, σκοτώνοντας έναν συγγραφέα, είναι η ελευθερία, η κουλτούρα, οι μαρτυρίες και τα γραπτά τεκμήρια που σβήνονται. Ο θάνατος ενός συγγραφέα αποτελεί επιβολή λογοκρισίας και σιωπής. Οι συγγραφείς στη Γάζα μάς υπενθυμίζουν το προφανές: oι Παλαιστίνιοι δεν είναι τα θύματα ενός απροσδιόριστου πολέμου. Από την πλευρά μας, ως συγγραφείς, οφείλουμε να περιγράψουμε με ακριβή τρόπο την πραγματικότητα και να βρούμε τις κατάλληλες λέξεις, για να ρίξουμε φως σε σκοτεινές και αμφισβητούμενες πλευρές αυτής της πραγματικότητας. Ωστόσο, τα τελευταία δύο χρόνια, το λεξιλόγιο αυτό βρίσκεται υπό διωγμό. Πολύ συχνά, οι λέξεις χρησίμευσαν για να δικαιολογήσουμε τα αδικαιολόγητα, να αρνηθούμε το αδιαμφισβήτητο, να υποστηρίξουμε το ανυπόστατο. Τον τελευταίο καιρό, βαρυσήμαντες λέξεις με ακριβή προσδιορισμό, άρχισαν να εξαφανίζονται, κυρίως μαζί με αυτούς που θα μπορούσαν να τις βάλουν στο χαρτί.

Οφείλουμε περισσότερο από ποτέ να διασώσουμε τις λέξεις των συναδέλφων μας. Ας προσπαθήσουμε η Γάζα να αποκτήσει οντότητα και ζωή, εδώ, πάνω στη Γη. Πρέπει να το προσπαθήσουμε για τη Hiba, τους περισσότερους από πενήντα χιλιάδες νεκρούς και για όσους έχουν επιζήσει και είναι πεινασμένοι, τραυματισμένοι και εξαθλιωμένοι. Είναι επιτακτική ανάγκη να επιβληθούν κυρώσεις στο κράτος του Ισραήλ. Ζητάμε, επίσης, άμεση κατάπαυση του πυρός, που να εξασφαλίζει δικαιοσύνη και ασφάλεια για τους Παλαιστίνιους, αλλά και την απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων, καθώς επίσης και αυτή των χιλιάδων Παλαιστινίων που κρατούνται σε φυλακές του Ισραήλ

Σ’ αυτήν την ιστορική στιγμή, δεν μπορούμε να στρέψουμε το βλέμμα μας αλλού. Ως συγγραφείς, έχουμε καθήκον να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Είναι η Ιστορία που μάς το επιβάλλει, άλλωστε. Ο όρος «γενοκτονία» δεν είναι ένα απλό σλόγκαν. Εμπεριέχει πολιτικές, ηθικές και νομικές ευθύνες. Δεν αρκούμαστε να μιλάμε μόνο για φρίκη, επιδεικνύοντας ενσυναίσθηση, γενικά και αόριστα, παραλείποντας να προσδιορίσουμε τι πραγματικά συμβαίνει.

Όπως και στις 7 Οκτωβρίου 2023 ήταν σημαντικό να χαρακτηρίσουμε τις δολοφονίες αμάχων και πολιτών ως εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, έτσι και σήμερα οφείλουμε να μιλάμε για γενοκτονία.

Zητάμε την άμεση κατάπαυση του πυρός

Πρόσφατα, ο Αλεξίς Ντεσβαέφ, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και δικηγόρος στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, υπενθύμισε την έννοια του «θεατή που απλά επιδοκιμάζει». Ο όρος προέρχεται από τη νομολογία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την Πρώην Γιουγκοσλαβία. Χαρακτηρίζει έναν ανώτερο αξιωματούχο που απλά παρατηρεί και του οποίου η σιωπή εκλαμβάνεται από τους εγκληματίες ως συναίνεση. Εμείς δεν είμαστε στρατιωτικοί ή πολιτικοί ιθύνοντες, όμως αρνούμαστε να αποτελούμε θεατές που επιδοκιμάζουν.

Αυτό πηγάζει όχι μόνο από τον ανθρωπισμό και το ενδιαφέρον μας για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και από τη συγγραφική μας ιδιότητα, που απειλείται στη Γάζα, κάθε φορά που αρνούμαστε να καταγγείλουμε αυτό το έγκλημα.

Τα τελευταία ποιήματα της Hiba Abu Nada περιγράφουν, ακόμη και τώρα, αυτήν τη δυσάρεστη προοπτική. Αναφέρει, χαρακτηριστικά, σε ένα προφητικό κείμενό της για το μέλλον, που αναρτήθηκε στο Facebook, στις 16 Οκτωβρίου 2023, λίγες μέρες πριν τον θάνατό της:

Εδώ πάνω, αυτή τη στιγμή χτίζουμε μια άλλη πόλη

με γιατρούς που δεν έχουν να φροντίσουν τραυματίες ούτε αιμορραγίες

με διδάσκοντες δίχως πολυπληθείς τάξεις και παιδικές φωνές

με οικογένειες δίχως πόνο και δυστυχία

με ποιητές που γράφουν για αιώνιους έρωτες

Όλοι είναι από τη Γάζα, όλοι τους.

Στον Παράδεισο υπάρχει μια νέα Γάζα, χωρίς μπλόκα

Σχηματίζεται αυτήν εδώ τη στιγμή.

Οφείλουμε περισσότερο από ποτέ να διασώσουμε τις λέξεις των συναδέλφων μας. Ας προσπαθήσουμε η Γάζα να αποκτήσει οντότητα και ζωή, εδώ, πάνω στη Γη. Πρέπει να το προσπαθήσουμε για τη Hiba, τους περισσότερους από πενήντα χιλιάδες νεκρούς και για όσους έχουν επιζήσει και είναι πεινασμένοι, τραυματισμένοι και εξαθλιωμένοι. Είναι επιτακτική ανάγκη να επιβληθούν κυρώσεις στο κράτος του Ισραήλ. Ζητάμε, επίσης, άμεση κατάπαυση του πυρός, που να εξασφαλίζει δικαιοσύνη και ασφάλεια για τους Παλαιστίνιους, αλλά και την απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων, καθώς επίσης και αυτή των χιλιάδων Παλαιστινίων που κρατούνται σε φυλακές του Ισραήλ.

Ζητάμε να δοθεί ένα τέλος σ’ αυτήν τη γενοκτονία και δεσμευόμαστε ότι θα προσπαθήσουμε γι’ αυτό.

*Ο Στέφανος Γραβάνης είναι Μέλος ΕΕΠ της Γαλλικής Γλώσσας και Πολιτισμού της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ. Το παρόν κείμενό του δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 11 Ιουνίου, στην ιστοσελίδα epohi.gr.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.