Η Οικοκριτικη συνδεει τις ανησυχιες στη λογοτεχνια του χθες με το σημερα

Από τον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας ΕΚΠΑ και το Εργαστήριο Μελέτης Λατινικής Γλώσσας, Γραμματείας & Πολιτισμού ΔΠΘ

Στη σχέση λογοτεχνίας και περιβάλλοντος που διακρίνεται στη Λατινική ποίηση ήταν αφιερωμένο το Διεθνές Συνέδριο με τίτλο «Οικοκριτική στη Λατινική Ποίηση» (Ecocriticism in Latin Poetry) που έλαβε χώρα στις 16 και 17 Οκτωβρίου, με συνδιοργανωτές τον Τομέα Κλασικής Φιλολογίας του Τμήματος Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και το Εργαστήριο Μελέτης Λατινικής Γλώσσας, Γραμματείας & Πολιτισμού (ΣΤΕΛΑ) του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ.

Με την οικοκριτική να είναι μια σχετικά καινούρια εξέλιξη στο πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, το συνέδριο είχε την ευκαιρία να ασχοληθεί με πολλές πτυχές της, τόνισε ο κ. Χάρης Μιχαλόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας, μιλώντας στο Ράδιο Παρατηρητής για την θεματική του συνεδρίου, αλλά και τα θέματα που συζητήθηκαν σε αυτό.

Μια καινούρια προσέγγιση στις ανθρωπιστικές επιστήμες

ΠτΘ: κ. Μιχαλόπουλε, για κάποιον που δεν γνωρίζει,  τι είναι η Οικοκριτική;

Χ.Μ.: Η Οικοκριτική, κάτι σχετικά καινούργιο όσον αφορά το πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, είναι μία διεπιστημονική κριτική θεωρία, η οποία συνδυάζει πολλά μεθοδολογικά εργαλεία της οικολογίας με εργαλεία της κριτικής της λογοτεχνίας και μελετά τη σχέση λογοτεχνίας και περιβάλλοντος.

Προσπαθεί δηλαδή να κατανοήσει πώς η λογοτεχνία διαμορφώνει, εκφράζει ή πολλές φορές στέκεται ακόμη και κριτικά απέναντι στη στάση που έχει ο άνθρωπος στη φύση και το φυσικό περιβάλλον.

Είναι μια θεωρία που τα τελευταία 20 με 30 χρόνια ξεκίνησε να εφαρμόζεται στην λογοτεχνία ειδικά για τα κλασικά γράμματα και ουσιαστικά βρίσκεται εν τη γενέσει της.

Τα τελευταία χρόνια και εμείς στο Εργαστήριο Μελέτης Λατινικής Γλώσσας, Γραμματείας και Πολιτισμού (ΣΤΕΛΑ) είμαστε πολύ χαρούμενοι γιατί ασχολούμαστε με αυτό το πεδίο και έχουμε αναπτύξει ήδη συνέργειες με συναδέλφους τόσο στο εσωτερικό αλλά και κυρίως στο εξωτερικό. Καρπός μιας τέτοιας ενέργειας ήταν και το συνέδριο αυτό.

Από τον ανθρωποκεντρισμό στον οικοκεντρισμό

ΠτΘ: Ποια η σημασία των όσων συμπερασμάτων βγάζει κανείς από την μελέτη των κειμένων από την σκοπιά τις Οικοκριτικής;

Χ.Μ.: Μία από τις βασικές στοχεύσεις, και αυτό που προσπαθούμε να διαπιστώσουμε είναι να μελετήσουμε μέσα από τα κείμενα, είναι η μετατόπισή μας από τον ανθρωποκεντρισμό στον οικοκεντρισμό. Η Οικοκριτική παρεμβαίνει και επιδιώκει να υπερβεί αυτήν την έμφαση που έχουμε στην ανθρώπινη θεώρηση της φύσης. Ο άνθρωπος, στο πλαίσιο μιας οικοκριτικής θεώρησης δεν είναι αποκομμένος από το περιβάλλον του, αλλά είναι ένα κομμάτι της φύσης και όχι το επίκεντρό της.

Η φύση δεν είναι ένα σκηνικό για ανθρώπινες ιστορίες, δεν μελετάμε δηλαδή την αναπαράσταση των βουνών, της θάλασσας αλλά από μόνη της έχει τη δική της υπόσταση. Είναι ένα οργανικό σύνολο, ένας κόσμος όπου ο άνθρωπος, τα ζώα, τα φυτά, η φύση, η ύλη, το κλίμα συνδέονται και συμμετέχουν εξίσου.

Όλοι είναι κομμάτια που έχουν εξίσου την ίδια βαρύτητα για τον κόσμο και για τη φύση. Δεν είναι πια ο άνθρωπος ανώτερος από τα ζώα, αλλά όλα τα έμβια όντα συμμετέχουν εξίσου και ισότιμα σε αυτήν την οικολογία της της φύσης.

Μεγάλο το ενδιαφέρον από όλο τον κόσμο

ΠτΘ: Ακούγεται σαν να είναι ένα πάρα πολύ χρήσιμο εργαλείο και μάλλον θα έπρεπε να μιμηθούν όλοι

Χ.Μ. Το συνέδριο έγινε διαδικτυακά και αυτό ήταν μια συνειδητή επιλογή μας, υπαγορευμένη από οικολογικά κριτήρια, ακριβώς με στόχο τη βιωσιμότητα και το μηδενικό ανθρακικό αποτύπωμα.

Επιπλέον τηρήθηκαν δύο άλλες βασικές αρχές της Οικοκριτικής προσέγγισης, η ισότητα και η συμπερίληψη, μιας και ήταν ανοιχτό συνέδριο με δωρεάν παρακολούθηση χωρίς εγγραφή.

Ήταν ανέλπιστα υψηλή η συμμετοχή, και άνθρωποι από την Αμερική, από την Ευρώπη, από την Ελλάδα συνδέθηκαν και συμμετείχαν και παρακολούθησαν ενεργά με ερωτήσεις τις εργασίες του συνεδρίου στο οποίο είχαμε συναδέλφους και καθηγητές και ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, της Γλασκώβης, του Μάντσεστερ, του Τορόντο, της Καλιφόρνια, Λος Άντζελες και φυσικά ΕΚΠΑ και ΔΠΘ.

ΠτΘ: Υπήρξε κάτι το οποίο μέσα από τη συζήτηση και τα όλα όσα ακούστηκαν προέκυψε, το οποίο σας εξέπληξε σχετικά και με τη σχέση του ανθρώπου και του περιβάλλοντος;

Χ.Μ.: Εκείνο που νομίζω πως αναδείχτηκε ξεκάθαρα σε αυτές τις δύο μέρες του συνεδρίου είναι πως τελικά αυτή η αρχαιότητα είναι σε πολλά πεδία πιο σύγχρονη από ό,τι φανταζόμαστε, καθώς τους απασχολούν οι ίδιοι προβληματισμοί που φαίνεται να μας απασχολούν σήμερα, όπως οι σχέσεις μας με το φυσικό περιβάλλον, πόσο ανυπεράσπιστος είναι ο άνθρωπος απέναντι στα φυσικά φαινόμενα, το αίτημα για βιωσιμότητα.

Στη Ρώμη τους απασχολούν το μπάζωμα των ρεμάτων για να χτιστούν αυτές οι περίφημες ρωμαϊκές βίλες. Το ζήτημα της καταστροφής των δασών, για να χτιστούν στόλοι ή για οικοδομικό υλικό. Νομίζω ότι αυτό το αίτημα και η ανησυχία για τη βιωσιμότητα και πόσο σε οικονομικά μεγέθη μεταφράζεται αυτή η φυσική καταστροφή, φαίνεται ότι βρίσκεται στο επίκεντρο του προβληματισμού των ανθρώπων της εποχής.

Εκεί είναι η αξία της συνάντησης της Οικοκριτικής με την κλασική φιλολογία. Οι ανησυχίες του παρελθόντος μπορούν να χρησιμοποιηθούν μάλλον ως ένας οδηγός αναστοχασμού και επαναπροσδιορισμού της δικής μας σχέσης, τώρα που πια είμαστε και τεχνολογικά πιο προηγμένοι, για να επαναπροσδιορίσουμε το ρόλο μας και να βάλουμε να ξαναδούμε τους περιορισμούς που εκ των πραγμάτων τίθενται στη σχέση μας και στην εκμετάλλευση του ανθρώπου της φύσης από τον άνθρωπο.

Πρόσφορο έδαφος για την οικοκριτική

ΠτΘ: Η λατινική ποίηση είναι πρόσφορο έδαφος για την Οικοκριτική;

Χ.Μ.: Είναι μια εναλλακτική οπτική θεώρηση της κλασικής λογοτεχνίας, η οποία ξεφεύγει από πιο «παραδοσιακές» προσεγγίσεις που κάναμε μέχρι τώρα. Είναι ένα σε μεγάλο βαθμό παρθένο έδαφος που περιμένει ερευνητές, νεότερους αλλά και παλαιότερους, να σκύψουν πάνω σε αυτά τα κείμενα και να τα διαβάσουν.

Ήδη στο εργαστήριο τρέχουμε τέτοιου είδους εργασίες και σε επίπεδο μεταπτυχιακών εργασιών και διδακτορικών διατριβών και μεταδιδακτορικής έρευνας. Πέραν όμως της έρευνας, είναι σημαντικό για εμάς να δούμε και πώς αυτό το κομμάτι το Οικοκριτικό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στη σχολική τάξη σε οποιαδήποτε βαθμίδα της εκπαίδευσης για την οικολογική αφύπνιση και ενσυναίσθηση που χρειαζόμαστε αυτή την εποχή.

ΠτΘ: Υπάρχει στο μυαλό σας να έχει συνέχεια αυτό το εγχείρημα για πρώτη φορά;

Χ.Μ.: Ναι. Μας εξέπληξε ιδιαίτερα ότι αμέσως με την ολοκλήρωση του συνεδρίου, ένας πολύ σημαντικός επιστημονικός εκδοτικός οίκος του εξωτερικού, ενδιαφέρθηκε για να βγει ένα συλλογικός τόμος βασισμένος στις εργασίες του συνεδρίου.

Από εκεί και πέρα στο εργαστήριο συνεχίζουμε την έρευνα στην Οικοκριτική, και  θα ανακοινώσουμε σύντομα τα σχέδιά μας. Ήδη σε διημερίδα που οργανώθηκε στην Καβάλα με θέμα την προβολή των Τενάγων των Φιλίππων κάναμε ένα εργαστήριο προς την εκπαιδευτική κοινότητα, για το πώς μέσα από την Οικοκριτική ανάγνωση των μύθων της περιοχής μας, τον μύθο του Ορφέα στην προκειμένη περίπτωση μπορούμε να την χρησιμοποιήσουμε για εναλλακτικές εκπαιδευτικές δράσεις στο σχολείο.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τους συναδέλφους και φίλους, τον Ανδρέα Μιχαλόπουλο, καθηγητή Λατινικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, την Ελένη Ντάνου, διδάσκουσα Λατινικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ, καθώς και την Άρτεμη Αρχοντογιώργη, διδάκτορα Λατινικής Φιλολογίας στο Τμήμα μας και μέλος του Εργαστηρίου ΣΤΕΛΑ, γιατί χωρίς τη βοήθειά τους, τον κόπο, το τρέξιμο και την έγνοια τους, αυτό το συνέδριο δεν θα μπορούσε να έχει πραγματοποιηθεί.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.