Η νεα επετηριδα της ΣΚΑΣ/ΔΠΘ γονιμος «τοπος» επιστημονικου διαλογου
Ο τέταρτος τόμος της «Επιστημονικής Επετηρίδας» της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες, έντυπα και ψηφιακά, από τις εκδόσεις Ηρόδοτος και ήρθε να συμπληρώσει έναν κύκλο γόνιμης ακαδημαϊκής δημιουργίας και, παράλληλα, να λειτουργήσει ως ένα εν δυνάμει «αποχαιρετιστήριο» για τη Σχολή υπό τη σημερινή της μορφή, μια και σε λίγους μόνο μήνες θα αποτελείται πλέον από ένα και μόνο Τμήμα.
Πρόκειται για μια έκδοση που, όπως και οι προηγούμενες, εκφράζει το επιστημονικό στίγμα και τις ερευνητικές ανησυχίες των μελών της Σχολής, ενώ παράλληλα αντανακλά τις μεταβολές που συντελούνται στον χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών. Ο νέο αυτός τόμος, που καλύπτει το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025, εκδίδεται από την Επιστημονική Επιτροπή, που συναποτελούν οι κ. Γεώργιος Τσιγάρας, Καθηγητής και Πρόεδρος του ΤΙΕ/ΔΠΘ, Γρηγόριος Παπαγιάννης, Καθηγητής και Πρόεδρος του ΤΕΦ/ΔΠΘ, Ηλίας Πετρόπουλος, Καθηγητής και Πρόεδρος του ΤΓΦΠΠΧ/ΔΠΘ και Θανάσης Β. Κούγκουλος, Επίκουρος Καθηγητής στο ΤΙΕ/ΔΠΘ, υπό τη διεύθυνση του Κοσμήτορα της ΣΚΑΣ και Καθηγητή κ. Μανόλη Γ. Βαρβούνη.
Η έκδοση αυτή, που ξεπερνά τις 700 σελίδες και συγκεντρώνει ένα πλούσιο και πολυεπίπεδο περιεχόμενο, εκδίδεται με τη χορηγία της κ. Αικατερίνης Μπελεφάντη-Σοφιανού, Μεγάλης Αρχόντισσας των Εκκλησιών και Πρέσβειρας Αποδήμου Ελληνισμού του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής.
Ας διατρέξουμε, όμως, το πλούσιο περιεχόμενο του τόμου…
Μανόλης Γ. Βαρβούνης, «Απομένει να δούμε αν η συγχώνευση των Τμημάτων, που ουσιαστικά ακρωτηριάζει τις ανθρωπιστικές σπουδές στο ΔΠΘ, θα επιτύχει τους σκοπούς του σχεδιασμού της»
Τα νέα μονοπάτια που οδηγούνται οι ανθρωπιστικές επιστήμες στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση προκαλούν έντονες ανησυχίες και επιφυλάξεις, τις οποίες συμμερίζεται και εκφράζει στο προλογικό του σημείωμα ο κ. Μανόλης Γ. Βαρβούνης: «Ο παρών τέταρτος τόμος της “Επιστημονικής Επετηρίδας”της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, που καλύπτει το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025, είναι πιθανότατα ο τελευταίος που εκδίδεται από τη Σχολή μας, δεδομένου ότι από τον Σεπτέμβριο του 2025 τα τρία Τμήματα της Σχολής, σύμφωνα με τις προβλέψεις σχετικού νόμου, και συγκεκριμένα τις διατάξεις του αρ. 9 του Ν. 5094/2024, θα συγχωνευθούν στο ενιαίο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών, ώστε η Σχολή πλέον να είναι μονοτμηματική και να ονομάζεται Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών. Άρα, ακόμη και αν συνεχιστεί η έκδοση της Επετηρίδας, αυτή θα είναι πλέον η “Επιστημονική Επετηρίδα”της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Να σημειωθεί εδώ ότι, αν το κριτήριο της μετεξέλιξης της Σχολής ήταν μόνο ο αριθμός των φοιτητών που επιλέγουν τα Τμήματά της, τότε θα έπρεπε το Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών να συγχωνευθεί με το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας και να απορροφηθεί από αυτό. Το γεγονός ότι η συγχώνευση αφορά και το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας, το οποίο δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα αριθμού εισακτέων, δείχνει ότι τα κίνητρα αυτής της εξέλιξης συνδέονται μάλλον με την προσπάθεια να αναδιαταχθεί ο ακαδημαϊκός χάρτης του πανεπιστημίου μας, ίσως δε να υπάρξει προηγούμενο και για ανάλογες εξελίξεις ομοειδών Σχολών σε άλλα ελληνικά ΑΕΙ, που θα ακολουθήσουν.
Όπως και στους προηγούμενους τόμους του περιοδικού, η “Επιστημονική Επετηρίδα” της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκηςσυνομιλεί επιστημονικά με ανάλογα περιοδικά ομοειδών Σχολών σε πανεπιστήμια της ημεδαπής και της αλλοδαπής, στο πλαίσιο της απαραίτητης για το σύγχρονο ακαδημαϊκό τοπίο “διεθνοποίησης”. Πρόκειται για έναν στόχο που υπηρετείται με συνέπεια από τα μέλη της Σχολής μας, με διάφορες δράσεις και συνέργειες, αναγνωρίζεται δε ήδη από συναδέλφους και ανάλογες Σχολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Ο παρών τόμος περιλαμβάνει αφενός μεν εργασίες που υποβλήθηκαν για έκδοση, αφετέρου δε ανακοινώσεις από το Διεθνές Συνέδριο “Η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών στην τέχνη (1923-2023)”, που διοργανώθηκε στην Αλεξανδρούπολη υβριδικά τον Νοέμβριο του 2023 (17-19 Νοεμβρίου 2023), από την Κοσμητεία της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ, σε συνεργασία με την Ισπανική Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών, την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τον Δήμο Αλεξανδρούπολης, το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης – Αγγελική Γιαννακίδου και το Çatalca Mübadele Müzesi της Τουρκίας. Πρόκειται για τα κείμενα που παραδόθηκαν ως τις 31 Δεκεμβρίου 2024, προθεσμία που τέθηκε από την εκδοτική επιτροπή του περιοδικού, ώστε να εκδοθεί έγκαιρα ο τέταρτος αυτός τόμος.
Επίσης, στον παρόντα τέταρτο τόμο, σε συνέχεια του προηγουμένου, δημοσιεύονται και οι “Έπαινοι”, από τις τελετές αναγόρευσης Επίτιμων Διδακτόρων των Τμημάτων και Επίτιμων Καθηγητών της Σχολής, καθώς και τα σχετικά με τη διάρθρωση και τα πεπραγμένα της Σχολής μας […].
Στα σχετικά με τη συγχώνευση των τριών Τμημάτων της Σχολής μας αναφερθήκαμε στον πρόλογο του προηγούμενου τρίτου τόμου, ώστε να μη χρειάζεται να επαναλάβουμε εδώ τις θέσεις μας. Απομένει να δούμε αν η εξέλιξη αυτή, που ουσιαστικά ακρωτηριάζει τις ανθρωπιστικές σπουδές στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, θα επιτύχει τους σκοπούς του σχεδιασμού της και θα βοηθήσει την ουσιαστική ανάπτυξη των ανθρωπιστικών σπουδών στο πανεπιστήμιό μας, δεδομένου ότι οι κλασικές σπουδές ούτε καν αναφέρονται στους τίτλους Τμήματος, Σχολής και νέων προγραμμάτων σπουδών.
Αυτή είναι η ευχή μας, και προς αυτήν την κατεύθυνση είμαστε έτοιμοι να συστρατευθούμε, όσο κι αν οι αμφιβολίες μας είναι ισχυρές και, πιστεύω, πλήρως δικαιολογημένες».
Πλούσιο και διεπιστημονικό το περιεχόμενο της νέας «Επετηρίδας»
Η διάρθρωση του τέταρτου τόμου της «Επετηρίδας» είναι σαφής και είναι η ακόλουθη:
—Το πρώτο μέρος ξεκινά με έξι μελετήματα. Στο πρώτο, ο Βασίλης Δαλκαβούκης ερευνά έναν «άγνωστο» λόγιο στη Βιέννη, τον Ευγένιο Ζωμαρίδη, ακολούθως, ο Ανέστης Ζήδρος εντοπίζει και σχολιάζει αβλεψίες και παραλειπόμενα στο ειρμολόγιο του Ευστρατιάδη σε σχέση με τον κώδικα Soislin 220, οι Θανάσης Β. Κούγκουλος, Βασίλης Κούγκουλος, Θεοδώρα Μπαλλή και Σινέμ Αλήμπαση επικεντρώνονται στις ψηφιοποιημένες αυτοτελείς εκδόσεις ελληνικής πεζογραφίας του 19ου αιώνα, οι Νάντια Μαχά-Μπιζούμη, Αλεξάνδρα Τράντα και Ελευθερία Ρηγοπούλου αναδεικνύουν αναπαραστάσεις της γυναικείας εργασίας στο Μουσείο Μετάξης, η Ευσταθία Ν. Παρασκευά μελετά τη συγκρότηση και μεταβίβαση της συλλογικής μνήμης στους προσφυγικούς πληθυσμούς, και ιδίως τους Γκαγκαβούζους της Οινόης Ν. Έβρου, και ο Νικόλαος Τσουρής ολοκληρώνει το μέρος αυτό, με το μελέτημά του «Ο “Ελληνόπαις” και η απεικόνιση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821».
—Το δεύτερος μέρος αποτελείται από προσφωνήσεις αναγορεύσεων Επίτιμων Μελών της Σχολής και των Τμημάτων της και εκδηλώσεων της Σχολής, και περιέχει τρία κείμενα του Μανόλη Γ. Βαρβούνη: μία προσφώνηση από την τελετή αναγόρευσης του Καθηγητή και Ακαδημαϊκού Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη σε Επίτιμο Καθηγητή της ΣΚΑΣ (Μάιος 2024), μια προσφώνηση κατά την έναρξη της Επιστημονικής Ημερίδας «“Θα τραγουδήσω αγαληνά”, προς τιμήν του Χρόνη Αηδονίδη» (Οκτώβριος 2024) και μία προσφώνηση κατά την έναρξη της συνάντησης των βυζαντινολόγων, τον Σεπτέμβριο του 2023.
—Το τρίτο και εκτενέστερο μέρος της «Επετηρίδας» καλύπτουν εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν στο Συνέδριο «Η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών στην τέχνη (1923-2023)», που διοργανώθηκε στην Αλεξανδρούπολη τον Νοέμβριο του 2023. Περισσότερο αναλυτικά, παρουσιάζονται οι εισηγήσεις του Μανόλη Γ. Βαρβούνη, που εξετάζει τη Συνθήκη της Λωζάνης ως οριακό σημείο για τον νέο ελληνισμό, της Ρόζης-Τριανταφυλλιάς Αγγελάκη, που, μέσα από το βιβλίο της Διδούς Σωτηρίου «Μέσα στις φλόγες», επιχειρεί να σκιαγραφήσει αποτυπώσεις της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής στη λογοτεχνία, και σε παρόμοιο μοτίβο η Μαρία Ακριτίδου «ξαναδιαβάζει» «Το χρονικό μιας πολιτείας» του Π. Πρεβελάκη ως λογοτεχνία της ανταλλαγής.
Στη συνέχεια, η Χρυσούλα Αναγνωστοπούλου φέρνει στην επιφάνεια όψεις της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής πληθυσμών στα μουσεία των δύο χωρών, ενώ η Ολυμπία Αντωνιάδου, με δύο εισηγήσεις, στη μία επικεντρώνεται σε λογοτεχνικά κείμενα δεύτερης ή τρίτης γενιάς προσφύγων και στα στοιχεία του ξεριζωμού και του νόστου για τον προγονικό τόπο, και στη δεύτερη στρέφει τον ερευνητικό της φακό σε ταυτοτικά, στερεότυπα και αντικατοπτρισμούς ετερότητας σε λογοτεχνικά κείμενα Ελλήνων και Τούρκων συγγραφέων, με αντικείμενο την ελληνοτουρκική ανταλλαγή.
«Η “Δεύτερη ζωή” των τελετουργιών: Αναβιώσεις εθίμων σε ανταλλάξιμους ελληνοθρόδοξους πληθυσμούς από την Καππαδοκία» αναδεικνύονται ακολούθως από τον Μανόλη Γ. Βαρβούνη. Ο Βασίλης Βασιλειάδης εξετάζει την ιστορία του Μικρασιατικού Πολέμου στην «Αστροφεγγιά» (1945) του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου και η Κωνσταντίνα-Αϊσέ Γιλμάζ την πρόσληψη της ανταλλαγής πληθυσμών του 1922 μέσα από τη σύγχρονη διηγηματογραφία. Από την άλλη, ο Μάνος Δαμασκηνός στρέφεται προς την παιδική λογοτεχνία και την περίπτωση του βιβλίου «Η Υπόσχεση» της Άννα Conomos σε μια εικονογράφηση της Ντανιέλα Σταματίδη. Ο ξεριζωμός των Ελλήνων από την πόλη Χονάζ (Honaz) της Μικράς Ασίας κατά το 1923 και η επίδραση της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής στο μυθιστόρημα «Μια προίκα αμανάτι» του Yalcın Kemal αποτελεί αντικείμενο έρευνας της Αλεξάνδρας Μαρίνας Δαπουδάνη, ενώη Damla Demirözü αναφέρεται στις αφηγήσεις του ξεριζωμού του 1922.
Η Μυροφόρα Ευσταθιάδου, με την εισήγησή της, φωτίζει αφηγήσεις οικογενειακών προσφυγικών κειμηλίων ως υλικά τεκμήρια μνήμης, ο Βάιος Φ. Καμινιώτης το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης ως τόπο μνήμης και η Εμμανουέλα-Γεωργία Κοκορόγιαννη τις αναπαραστάσεις της ανταλλαγής των πληθυσμών του 1923 στο νεοελληνικό παιδικό βιβλίο. Ο Δημήτριος Αντ. Κουντουράκης παρουσιάζει την έρευνά του στις αφιερωματικές επιγραφές του Εκκλησιαστικού Μουσείου Αλεξανδρούπολης, η Βασιλική Κράββα αφηγήσεις προσφυγιάς μέσα από τον φακό του σκηνοθέτη και τον λόγο του ιστορικού, η Αναστασία Αγλαΐα Λαιμού τους πρόσφυγες στην τουρκική λογοτεχνία και η Elçin Macar τους πολιτικούς συσχετισμούς μουσείων και μνημείων που έχουν δημιουργηθεί στην Τουρκία τις τελευταίες δεκαετίες, με θέμα την ανταλλαγή των προσφύγων.
Η Αικατερίνη Μάρκου επικεντρώνεται στη μνημοποιητική της προσφυγιάς και, κυρίως, σε γλυπτικά μνημεία και αγάλματα, η Ζωή Ν. Μάργαρη διερευνά κoινωνικές αναπαραστάσεις, επιτελεστικές τέχνες, μουσικές και χορούς των προσφύγων, η Μαρία Μαργαρίτη την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 στη λογοτεχνία του Ηλία Βενέζη, η Νάντια Μαχά-Μπιζούμη αφηγηματικές πρακτικές της διαχείρισης της υλικότητας προσφυγικών κειμηλίων από τα εθνικά μουσεία και ο Γεώργιος Ναθαναήλ το βιβλίο του Giles Milton, «Ο Χαμένος Παράδεισος – Σμύρνη 2022».
Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου συνεχίζονται στον τόμο, με αυτή του Αναγνώστη Ευάγγ. Παπακυπαρίσση, «Ενέχυρο επιστροφής: Λογοτεχνοποιημένο διαγενεακό βίωμα από τον καιρό της ανταλλαγής», της Θεοπίστης Ελένης Πασχαλάκη με αντικείμενο την προσφυγική τέχνη στο Λαογραφικό Μουσείο των Νέων Μουδανιών, της Μαγδαληνής Πατσαβούρα-Χαρτζανιώτη, που αποτυπώνει την εγκατάσταση των προσφύγων στην Ανάβυσσο της Αττικής, μέσω της «Γαλήνης» του Ηλία Βενέζη. Ακολουθούν οι έρευνες της Börte Sagaster, μια συγκριτική μελέτη των έργων του Ahmet Yorulmaz και Yilmaz Karakoyunlu, με θέμα την ανταλλαγή προσφύγων, αυτή της Şehnaz Şimşek Şişmanoğlu με τίτλο “Οnce upon a time in Anatolia: Literary heritage of anatolian orthodox christians” και της Σταυρούλας Γ. Σωτηροπούλου, μια διακαλλιτεχνική προσέγγιση της ανταλλαγής πληθυσμών μέσα από φωτογραφικές, λογοτεχνικές και κινηματογραφικές εικόνες.
Το μέρος αυτό ολοκληρώνεται με τη Γαμζιέ Χατίπ, που εξετάζει την ελληνοτουρκική ανταλλαγή και τους Ρωμιούς της Κωνσταντινούπολης στο μυθιστόρημα “Aşkin Samatyasi Selanik’te Kaldi” του Sergun Ağar, και τον Mehmet Akif Yıldırım, που μελετά την «προσφυγιά και μετανάστευση στο έργο του Πέτρου Αφθονιάτη».
—Το τέταρτο μέρος περιλαμβάνει την αποτίμηση και τα συμπεράσματα του Συνεδρίου «Η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών στην τέχνη (1923-2023)».
—Στο τελευταίο μέρος, στις Βιβλιοκρισίες, φιλοξενείται η κριτική αποτίμηση του βιβλίου Tudor Dinu, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στη Μολδαβία και τη Βλαχία» (εκδ. Πρώτη ύλη, 2024), που υπογράφει η Ελπίδα Βόγλη.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
